Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 17 bajtów, 2 lata temu
ilustracja, drobne redakcyjne
|commons = Category:Ślęża
}}
[[Plik:Poland mount Sleza - ancient cult figure.jpg|thumb|257x257px240px|Niedźwiedź – starożytna rzeźba kultowa na szczycie Ślęży]]
[[Plik:Ślęża, Święte źródełko - fotopolska.eu (227398).jpg|mały|257x257px240px|Ślęża, Święte Źródełko]]
[[Plik:Ślęża, Niebieski szlak - fotopolska.eu (227430).jpg|mały|Ślęża, Niebieski Szlak|254x254px240px]]
'''Ślęża''' ({{łac.|Silensi}} 1017<ref>"Pogo Silensi, ... vocabulo hoc a quodam monte nimis excelso et grandi olim sibi indito" [[Thietmar z Merseburga]], Nemzi/Niemcza [http://www.mgh-bibliothek.de/thietmar/edition/vorrede.html Monumenta Germaniae Historica. ]
</ref>, {{łac.|Monte Silentii}} XIII w.<ref>"Monte Silentii, zamieniona w XIII w. na '''Sobótka''', od pobliskiej wsi Sobota, potem [[Sobótka (powiat wrocławski)|Sobótka]] [...] Sprowadzeni przez niego z [[Arrouaise]] we Flandrii mnisi (Kanonicy regularni reguły św. Augustyna, XII w.) zamieszkali pierwotnie "in monte Silentii alias Sobotka", skąd z powodu wilgotnego klimatu panującego na górze przenieśli się do podnóża góry, do miejsca zwanego Gorca = Górka, niem. [[Sobótka-Górka|Gorkau]]" [w:] Rospond. Zabytki języka polskiego na Śląsku. s. 17, s. 36 op. cit. Kronika opatów klasztoru kanoników regularnych z [[Sobótka (powiat wrocławski)|Górki]]</ref>, w latach 1945-1948 ''Sobótka''<ref>''Słownik geografii turystycznej Sudetów'', t. 20, ''Masyw Ślęży, Równina Świdnicka, Kotlina Dzierżoniowska'', pod redakcją M. Staffy, Wrocław 2005, s. 498.</ref>, {{w języku|de|Zobtenberg}}<ref>W okresie nazistowskim przemianowana na ''Siling''.</ref> – dokładne tł. ''Góra Sobótka'') – najwyższy szczyt [[Masyw Ślęży|Masywu Ślęży]] i całego [[Przedgórze Sudeckie|Przedgórza Sudeckiego]], wznoszący się na wysokość 717,5 m n.p.m.<ref>{{Cytuj|tytuł=Geoportal.gov.pl|data dostępu=2016-07-09|opublikowany=mapy.geoportal.gov.pl|url=http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/?locale=pl&gui=new&sessionID=2704979}}</ref> Mimo niewielkiej wysokości bezwzględnej, masyw ma imponujący wygląd ze względu na znaczną [[Wysokość względna|wysokość względną]] (ponad 500 m<ref>"Wysokość bezwzględna Ślęży wynosi 718 m, natomiast jej wysokość względna dochodzi do przeszło 500 m. Jest to więc najwyższa wyniosłość na przedpolu Sudetów. w: Acta Universitatis Wratislaviensis: Studia geograficzne. 1966</ref>).
 
== Górnictwo ==
[[Plik:Las i rzeźba na zboczu Ślęży.jpg|mały|Rzeźby kultowe, Szlak Czerwony|256x256px240px]]
W [[neolit|neolicie]] wydobywano [[nefryt]] w rejonie Jordanowa oraz serpentynit w okolicy Jańskiej Góry i Raduni. Z serpentynitu wyrabiano narzędzia i broń (topory ślężańskie, zapewne raczej kultowe niż użytkowe), a z nefrytu drobne narzędzia i ozdoby. Od X wieku przez całe [[średniowiecze]] wydobywano granity oraz serpentynity. Te pierwsze głównie do produkcji kół młyńskich i kamienia budowlanego, ale we wczesnym średniowieczu wyrabiano z nich elementy zdobnicze dla kościołów romańskich (np. kapitele, rzeźby lwów). Serpentynit po wypolerowaniu służył jako kamień ozdobny lub surowiec do wyrobu ozdobnych naczyń. W 1877 otwarto kopalnię rud [[chrom]]u w rejonie Raduni, działała ona do roku [[1943]]. Od 1920 do pierwszych lat powojennych istniała kopalnia [[magnezyt (skała)|magnezytu]] w Sobótce, a od 1960 działa kopalnia magnezytu w [[Wiry (województwo dolnośląskie)|Wirach]]. W początkach XX wieku utworzono wielkie kamieniołomy granitu i skalenia w Strzeblowie (dzielnica Sobótki), a w 1884 uruchomiono kamieniołom serpentynitu (i nefrytu) w Jordanowie. W 1986 udokumentowano duże złoże rud żelaza, [[Tytan (pierwiastek)|tytanu]] i [[wanad]]u na wschodnich stokach Ślęży; nie są one jednak eksploatowane.
 
== Historia ==
[[Plik:Kościół sobótka5.jpg|mały|236x236px240px|dawny zamek piastowski, położony w podziemiach kościoła na szczycie Ślęży]]
[[Plik:Kościół pw. Najświętszej Marii Panny na Ślęży.jpg|thumb|239x239px240px|Kościół na szczycie Ślęży]]
[[Plik:Dom2016 TurystySchronisko na Ślężyszczycie -Ślęży 12.jpg|thumb|240x240px240px|right|[[Dom Turysty PTTK na Ślęży]]]]
Góra stanowiła ośrodek [[pogaństwo|pogańskiego]] [[kult solarny|kultu solarnego]] miejscowych plemion – jego początki sięgają [[epoka brązu|epoki brązu]], a początek upadku przypada na początki [[chrystianizacja|chrystianizacji]] tych obszarów w [[X wiek|X]] i [[XI wiek|XI w.]] Na szczycie góry i jej pobliżu zachowały się kamienne rzeźby "panny z rybą, mnicha, grzyba, dzika, oraz niedźwiedzia" łączone do celtyckiego kręgu kulturowego<ref>[[Witold Hensel]]. Polska Starożytna. Ossolineum. wyd. III, 1988, str. 460</ref>.
Odnaleziono również fragmenty kamiennych wałów, o szerokości ok. 12 m, układanych z odłamków kamieni, oraz zagadkowe posągi z charakterystycznym symbolem ukośnego krzyża – według hipotez badaczy krzyż ''garbo.'' prawdopodobnie związany był z pogańskim kultem solarnym.