Związek Walki Młodych: Różnice pomiędzy wersjami

m
Tadeusz Olszewski „Zawisza”
(→‎Działalność powojenna: pomnik rozebrano)
m (Tadeusz Olszewski „Zawisza”)
 
== Geneza i początki działalności ==
Geneza organizacji sięga sierpnia 1942, kiedy to [[Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej|KC PPR]] wezwał młodzież do gromadzenia się pod szyldem lewicy i choć obawiano się, że młodzieżówka stanie się bytem samoistnym i wymknie się spod kontroli, pozwolono młodym budować własną organizację. Wydzielono działaczy za to odpwiedzialnych, m.in. [[Hanka Sawicka|Hankę Sawicką]], [[Alicja Goldberg|Alicję Goldberg]], [[Zofia Jaworska|Zofię Jaworską]], [[Halina Kaczmarska|Halinę Kaczmarską]], [[HankaMorawska|Hankę Morawską]], [[Irmina Płasko|Irminę Płasko]], [[Marta Tarłowska|Martę Tarłowską]] i [[Wanda Zieleńczyk|Wandę Zieleńczyk]]. W lutym 1943 powołano dowódcę sekcji bojowej młodzieżowki PPR – [[Tadeusz Olszewski „Zawisza”(1920–1943)|Tadeusza Olszewskiego]] „Zawiszę”. Wtedy też ZWM zorganizował pierwszą akcję: bojownicy obrzucili butelkami zapalającymi niemiecki barak wojskowy przy ul. Podchorążych w Warszawie.
Za datę powstania ZWM niektórzy uważają 20 lutego 1943 roku – datę ukazania się pierwszego numeru pisma Walka Młodych, składanego w mieszkaniu Ludwiki Tarłowskiej przy ul. Wawelskiej 15 w Warszawie, a drukowanego w mieszkaniu Hanki Sawickiej przy Szarej 14. Inni zaś wskazują na datę 19 marca, czyli dzień śmierci Hanki.
 
Działalność ZWM polegała w tym czasie głównie na dokonywaniu akcji bojowych i dywersyjnych na liniach komunikacyjnych. ZWM najbardziej jest jednak znany z akcji kontrterrorystycznych przeciwko Niemcom. Jedną z pierwszych akcji związku było spalenie niemieckiego baraku wojskowego przy [[Ulica Czerniakowska w Warszawie|ul. Czerniakowskiej]] w [[Warszawa|Warszawie]]. Operacja, dowodzona przez Tadeusza Olszewskiego, była wspierana przez dwóch członków [[Armia Krajowa|AK]] – przyjaciół Olszewskiego, którzy ubezpieczali akcję. W ramach akcji odwetowych ZWM przeprowadził także zamachy na niemiecką restaurację ''Mitropa'' oraz na redakcję znanej ''[[Gadzinówka|gadzinówki]]'' – [[Nowy Kurier Warszawski|Nowego Kuriera Warszawskiego]]<ref name=ZWM />. W ramach odwetu za śmierć „Zawiszy”, „Wiktora” i Hanki Sawickiej grupa młodych lewicowców uderzyła na „[[Bar Podlaski w Warszawie|Bar Podlaski]]”, zarezerwowany tylko dla Niemców; w efecie akcji zginęło 6 Niemców, a wielu zostało rannych. Akcję w Barze Podlaskim powtórzono 23 października 1943 roku. Wtedy od granatów ZWM-owców zginęło 11 [[Waffen-SS|SS]]-manów, a kolejnych kilkunastu było rannych. 11 tegoż roku w odpowiedzi na rozstrzelanie 200 więźniów Pawiaka ZWM przeprowadził atak na Café Club przy ul. Nowy Świat 15. Akcją tą starali się udowodnić, że nie są gorsi od oddziałów szturmowych GL, które przprowadziły taką [[Zamachy Gwardii Ludowej na Café Club|akcję]] w październiku 1942. Obie te akcje ZWM zostały potępione przez Armię Krajową, która wtedy jeszcze kierowała się taktyką – jak podkreślała prasa AK – „stania z karabinem u nogi”, tzn. czekania na sygnal z Londynu do rozpoczęcia ogólnonarodowego powstania.
 
Akcje zbrojne ZWM tak ocenił prof [[Tomasz Strzembosz]]: „Wszystkie trzy dotychczasowe serie: z 24 października 1942 r., z 17 stycznia 1943 r. i seria lipcowa, stały się próbą praktycznej realizacji zasady odpowiedzialności zbiorowej wszystkich [[Niemcy|Niemców]] za to, co działo się w okupowanej Warszawie, próbą odpowiedzenia tą samą bronią, jaką stosowali Niemcy od początku [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji]]. Była to strategia walki [[konspiracja|konspiracyjnej]] zupełnie uzasadniona, choć zasadniczo odmienna od strategii realizowanej przez komórki kierującej akcją dywersyjno-bojową [[Armia Krajowa|AK]], która uderzając najczęściej w wybranych przedstawicieli aparatu okupacyjnego (zwłaszcza policji i administracji cywilnej), usiłowała oddziaływać w ten sposób na postawę aparatu, aby stworzyć lub poszerzyć szczelinę pomiędzy policją i aparatem cywilnym a [[Wehrmacht]]em.”<ref>[[Tomasz Strzembosz|T. Strzembosz]], ''Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-19451939–1945'', Warszawa 1983, s. 395, {{ISBN|83-06-00717-4}}.</ref>
 
Czynniki podziemne związane z [[Rząd RPRzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie|rządem RP na uchodźstwie]] oceniły powyższą taktykę walki jako „bezwzględną i zbrodniczą”. Wystąpienia zbrojne, których efektem było pozbawianie życia kilku lub kilkunastu przypadkowo trafionych Niemców prowokowały bowiem masowe represje wśród Polaków.
Metoda prowokowania niemieckich środków odwetowych miała mieć charakter celowy – w ten sposób mało liczne w porównaniu do [[Armia Krajowa|AK]] organizacje zbrojne związane z [[Polska Partia Robotnicza|PPR]] „w stanie ogólnego chaosu, anarchii, (...) w nastroju ślepej żądzy odwetu i rozpaczy” wśród ludności polskiej, mogły łatwiej „wypłynąć na wierzch”<ref>[[Jan Nowak-Jeziorański|J. Nowak-Jeziorański]], ''Kurier z Warszawy'', Kraków 2005, s. 152, {{ISBN|83-240-0535-8}}.</ref>.
 
 
=== Działalność propagandowa ===
ZWM prowadził również działalność propagandową zwróconą przeciwko okupantowi niemieckiemu, a także polskim czynnikom podziemnym związanym z [[Rząd RPRzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie|rządem RP na uchodźstwie]]<ref>Meldunek „Zycha”, [w:] Kurier z Warszawy, Kraków 2005, s. 482.</ref>. Zadania propagandowe ZWM realizował przede wszystkim poprzez wydawanie własnego konspiracyjnego pisma pt. „[[Walka Młodych]]”<ref name=ms />, drukowanie i rozpowszechnianie ulotek oraz organizowanie przymusowych wieców w lokalach zamkniętych (m.in. w [[Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie]] oraz w zakładzie „Gołębiewski i Synowie” w Warszawie w grudniu 1943 r.)<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Pietrzak | imię= Tadeusz | tytuł= Propagandówka, [w:] Wspomnienia ZWM-owców | data=1979 | wydawca=[[Wydawnictwo Iskry|Iskry]] | miejsce=Warszawa | isbn= | strony=118–119}}</ref>. Związek prowadził także działalność w zakresie [[mały sabotaż|małego sabotażu]] umieszczając na murach czy chodnikach napisy o treści patriotycznej i antyhitlerowskiej oraz kreśląc rysunki i karykatury ośmieszające okupanta<ref name=ZWM />.
 
=== Kierownictwo związku ===
ZWM współkształtował również komunistyczny aparat państwowy. Członków organizacji kierowano między innymi do [[Rada narodowa (PRL)|Rad Narodowych]] wszystkich szczebli<ref name=ZWM />. Szacuje się, iż od 15 do 20 procent byłych członków zasiliło [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|Urząd Bezpieczeństwa Publicznego]], [[Milicja Obywatelska|Milicję Obywatelską]] oraz [[Ludowe Wojsko Polskie]]<ref name=ZWM /> w tym ponad 20 tys. członków ZWM-u wstąpiło w szeregi [[Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej|Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej]] co stanowiło blisko 15%<ref name=ZWM /> jej składu<ref>http://www.osiedlearmiikrajowej.republika.pl/nto1.jpg.</ref>.
 
Pojawiają się również opinie, iż „''ZetWueMowcy''” aktywnie uczestniczyli w likwidacji, związanego z [[Rząd RPRzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie|rządem RP na uchodźstwie]], powojennego, antykomunistycznego<ref>Niekiedy używa się dla określenia powojennego podziemia miana '''niepodległościowy''' choć jest to określenie nieprawidłowe z punktu widzenia [[Prawo międzynarodowe|Prawa Międzynarodowego Publicznego]], które wyraźnie rozróżnia terminy [[niepodległość]] i [[suwerenność]].</ref> podziemia<ref name=IPN />. Jednakże prof. [[Andrzej Paczkowski|A. Paczkowski]] zauważa, iż Związku Walki Młodych „nie należy ściśle wiązać ze zbrodniami powojennego aparatu przemocy”<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= wywiad z prof. A. Paczkowskim | imię= | tytuł= Kto patronem ulicy, a kto dzielnicy | data=25-26 lutego 2006 | wydawca=Nowa Trybuna Opolska | miejsce=Opole | isbn= | strony=}}</ref>.
 
Znaczący był udział jego członków w odbudowie gospodarki ze zniszczeń wojennych i przemianach społeczno-gospodarczych. Uczestniczyli oni między innymi w przeprowadzeniu [[Reforma rolna w Polsce (1944)|Reformy rolnej]] zapowiedzianej przez [[Manifest PKWN]]. Działalność ta rozpoczęła się już w 1944 i polegała na tworzeniu brygad parcelacyjnych, które rozdzielały odebrane grunty pomiędzy miejscową ludność wiejską. Brygady te były często obiektem ataków ze strony antykomunistycznego podziemia, które pociągały za sobą ofiary także wśród ''ZetWueMowców''<ref name=ZWM />. W 1948 roku ZWM został rozwiązany, współtworząc [[Związek Młodzieży Polskiej]]<ref name=ms />.
311 757

edycji