Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 535 bajtów, 2 lata temu
m
drobne techniczne
== Historia ==
=== Do XIX wieku ===
Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie [[Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis]] ([[język polski|pol.]] ''Księga uposażeń [[Archidiecezja wrocławska|biskupstwa wrocławskiego]]''), spisanej za czasów biskupa [[Henryk z Wierzbna (zm. 1319)|Henryka z Wierzbna]] ok. 1305 w szeregu wsi zobowiązanych do płacenia [[Dziesięcina|dziesięciny]] biskupstwu we [[Wrocław]]iu jako dwie osady<ref>{{cytuj książkę odn| inni = [[Idzi Panic]] (redakcja)| tytuł = Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528)| wydawca = Starostwo Powiatowe w Cieszynie| miejsce = Cieszyn| rok = 2010| strony s= 296| isbn = 978-83-926929-3-5}}</ref><ref>{{cytuj stronę | url = http://www.dokumentyslaska.pl/cds%2014/liber.html| tytuł = Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online)| data dostępu = 2013-07-22 | praca = www.dokumentyslaska.pl}}</ref><ref>{{cytuj książkę | autor = H. Markgraf| autor2 = J. W. Schulte| tytuł = Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis| wydawca = Josef Max & Comp.| miejsce = Breslau| rok = 1889| url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=19747&from=publication}}</ref>:
{{cytat|Item in Chothowitz theutonico fertones<br />Item in Chothowitz polonico decima more polonico, valet I) marcam}}
Dwie nazwy oznaczają funkcjonowanie tych dwóch osad na prawie polskim (''iure polonico'') i niemieckim (''iure theuthonico''). Wiązało się to z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego [[Górny Śląsk|Górnego Śląska]] wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową), zakładania nowych wsi i przenoszenia starych wsi na nowe prawo. Przenoszenie wsi z prawa polskiego na prawo niemieckie było też dość powszechną praktyką w całej Polsce w późnym średniowieczu. Czechowice niemieckie musiały powstać na pniu starszych Czechowic (''polskich'') a także głównie w oparciu o jej starszą ludność polską, na co wskazuje brak śladów prób wprowadzenia niemieckich elementów nazewniczych<ref>I. {{odn|Panic, |2010, |s. =401</ref>}}, tak więc przymiotnik ''niemiecki'' odnosił się raczej do lokacji tej wioski na [[prawo magdeburskie|prawie niemieckim]] i sposobu płacenia przez jej mieszkańców [[dziesięcina|dziesięcin]]<ref name="{{odn|Panic 402">I. Panic, |2010, |s. =402</ref>}}. ''Czechowice niemieckie'' miały obowiązek opłacać podatek w [[wiardunek|wiardunku]], a ''Czechowice polskie'' miały dostarczać dziesięcinę snopową<ref>{{cytuj pismo | nazwisko = Maroń| imię = Franciszek| autor link = Franciszek Maroń| tytuł = Rozwój sieci parafialnej w diecezji katowickiej aż do końca XV wieku| czasopismo = Rozwój sieci parafialnej w diecezji katowickiej aż do końca XV wieku| adres czasopisma = http://www.wtl.us.edu.pl/e107_plugins/wtl_ssht/index.php| url = http://www.wtl.us.edu.pl/e107_plugins/wtl_ssht/index.php?numer=2&str=101-167| strony = 101-167| rok = 1969}}</ref>. Nie ulega wątpliwości, że Czechowice powstały na długo przed pierwszą wzmianką, gdyż jej mieszkańcy byli już w stanie płacić dziesięcinę wysokości dwóch [[Grzywna (jednostka miar)|grzywien]]{{rodn|Panic |2010|s=402}}.
 
W źródłach historycznych z XV wieku pojawiają się informacje o 3 wioskach znajdujących się na obecnym obszarze miasta: ''Czechowicach'', ''[[Dziedzice (Czechowice-Dziedzice)|Dziedzicach]]'' i ''[[Żebracz]]y'' (obecnie północno-wschodniej dzielnicy miasta). Pierwsze wzmianki w [[dokument]]ach pochodzą z 1430 w przypadku Czechowic (jako Czechowice, a nie Chatowice), z 1443 w przypadku Żebraczy<ref>I. {{odn|Panic, |2011, |s. =307</ref>}} i z 1465 w przypadku Dziedzic.
 
Pod względem politycznym obszar miast znajdował się początkowo w granicach utworzonego w 1290 [[Piastowie|piastowskiego]] ([[Polska w okresie rozbicia dzielnicowego|polskiego]]) [[Księstwo Cieszyńskie|księstwa cieszyńskiego]], będącego od 1327 lennem [[Królestwo Czech|Królestwa Czech]], a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez [[Habsburgowie|Habsburgów]] wraz z regionem aż do 1918 roku w [[Monarchia Habsburgów|monarchii Habsburgów]] (potocznie Austrii). Gdy w 1572 powstało [[księstwo bielskie|bielskie państwo stanowe]] w jego granicach znalazły się od początku Dziedzice, lecz Czechowice nie od razu weszły w jego skład<ref>I. {{odn|Panic, |2011, |s. =226</ref>}} tworząc [[eksklawa|eksklawę]] Księstwa Cieszyńskiego. W latach 1456–1772 stanowiąca wschodnią granicę miasta rzeka [[Biała (dopływ Wisły)|Biała]] stanowiła granicę pomiędzy Królestwem Polskim a ziemiami [[Korona św. Wacława|Korony św. Wacława]], a po I rozbiorze Polski, stała się wewnętrzną granicą austriacką oddzielającą [[Królestwo Galicji i Lodomerii|Galicję]] od [[Śląsk Austriacki|Śląska Austriackiego]], co trwało do 1918 i odzyskania przez Polskę niepodległości. Podobnie w latach 1742–1918, stanowiącą północną granicę miasta rzeka [[Wisła]] była granicą prusko-austriacką.
[[Plik:Kosciol parafialny pw sw Katarzyny.jpg|thumb|[[Parafia św. Katarzyny w Czechowicach-Dziedzicach|Kościół parafialny]] pw. św. Katarzyny, ''(XV, XVIII w.)'']]
Miejscową parafię pw. św. Katarzyny założono po 1342<ref name="{{odn|Panic |2010|s=402" />}} i po raz pierwszy wzmiankowano w sprawozdaniu z poboru [[świętopietrze|świętopietrza]] sporządzonym przez archidiakona opolskiego Mikołaja Wolffa w 1447 jako jedną z 51 w [[dekanat Cieszyn|archiprezbiteracie cieszyńskim]] (pod nazwą ''Czechowicz'')<ref>{{cytuj pismo | czasopismo = Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens | tytuł = Registrum denarii sancti Petri in archidiaconatu Opoliensi sub anno domini MCCCCXLVII per dominum Nicolaum Wolff decretorum doctorem, archidiaconum Opoliensem, ex commisione reverendi in Christo patris ac domini Conradi episcopi Wratislaviensis, sedis apostolice collectoris, collecti| url = http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=15085&from=publication| wolumin = 27| strony = 369-372| rok = 1893 | wydawca = H. Markgraf | miejsce = Breslau| język = de}}</ref>. Na podstawie wysokości opłaty w owym sprawozdaniu liczbę ówczesnych parafian (we wszystkich podłegłych wioskach) oszacowano na 90<ref>I. {{odn|Panic, |2010, |s. =321</ref>}}. Wtedy też na terenie Czechowic powstała pierwsza sakralna drewniana budowla, następnie w latach 1772–1779 przebudowana i na jej miejscu powstał kościół pw. św. Katarzyny<ref>[http://www.czechowice-dziedzice.pl/www_2.0/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=15 Strona Miasta]</ref>.
 
Już w XIV wieku Czechowice były wsią szlachecką. Na przełomie XIV i XV wieku jej właścicielami byli bracia Mikołaj i Zbrosław. W latach 30. XV wieku jej właścicielem był Mikołaj [[Czelowie|Czelo]], którego rodzina w następnych dziesięcioleciach urosła do jednej z najbardziej znaczących rodzin szlacheckich księstwa cieszyńskiego<ref>I. {{odn|Panic, |2010, |s. =237-241</ref>}}. Częściowy podział Czechowic nastąpił po śmierci cieszyńskiego kanclerza Henryka Czelo w 1500 roku pomiędzy jego synów, jednak z czasem cały majątek ojca skupił się w rękach Kacpra Czelo<ref>I. {{odn|Panic, |2010, |s. 239</ref>=237}}. W okresie [[Reformacja|Reformacji]] Czelowie pozostali [[katolicyzm|katolikami]], podobnie jak nowi właściciele Czechowic, tj. Sokołowscy z Sokołowic<ref>I. {{odn|Panic, |2011, |s. =271</ref>}}. W trakcie ich rządów kościół św. Katarzyny przez cały czas pozostawał w rękach katolików<ref>I. {{odn|Panic, |2011, |s. =294</ref>}}. W 1675 Czechowice zostały nabyte przez Fryderyka Aleksandra barona Kotulińskiego z Kotulina. Jego syn i następca Franciszek Karol Kotuliński został starostą [[Dolny Śląsk|Dolnego]] i [[Górny Śląsk|Górnego Śląska]]<ref name="Szlacheckie siedziby na Śląsku Cieszyńskim">{{cytuj książkę| nazwisko = Makowski| imię = Mariusz| autor link = Mariusz Makowski| tytuł = Szlacheckie siedziby na Śląsku Cieszyńskim| wydawca= Regio/[[Muzeum Śląska Cieszyńskiego]]| miejsce = Cieszyn| rok = 2005| strony = 292-295| isbn=80-239-6051-2}}</ref>. W latach 1765-1856 właścicielami Czechowic była z kolei rodzina Renardów{{r|Szlacheckie siedziby na Śląsku Cieszyńskim}}.
 
Najstarsze osadnictwo Czechowic rozciągało się wzdłuż Potoku Czechowickiego<ref>[[:Plik:Matthaeus Schubarth, Ducatus Teschinensis.jpg|Mapa Księstwa Cieszyńskiego Matthaeusa Schubartha z 1736]]</ref>. W dobrach należących do właścicieli Czechowic z czasem rowijały się liczne niewielkie osady, które były często bądź wchłonięte lub administracyjnie podporządkowane. W 1602 po raz pierwszy wzmiankowano dwie niewielkie osady w pobliżu Czechowic: Bożyszka i Trzemsza, przy czym ta druga została założona prawdopodobnie w XVI wieku na gruntach Czechowic, w XVI i XVII wieku ich panem był Joachim Sokołowski<ref>{{cytuj książkę odn| inni = [[Idzi Panic]] (redakcja)| tytuł = Śląsk Cieszyński w początkach czasów nowożytnych (1528-1653)| wydawca = Starostwo Powiatowe w Cieszynie| miejsce = Cieszyn| rok = 2011| strony s= 185| isbn = 978-83-926929-5-9}}</ref>. W 1795 powstała kolonia [[Renardowice]]. Czechowice wchłonęły również starą osadę ''Komorowice'' przezwaną ''Czechowicką'' dla odróżnienia od [[Komorowice (Bielsko-Biała)|Komorowic Niemieckich i Polskich]], wzmiankowaną w dokumencie Liber Fundationis Episopatus Vratislaviensis jako ''Muthindorf'' (później ''Mückendorf'', od niemieckiego ''mücke'' czyli [[komarowate|komar]]). Stało się to przede wszystkim wraz z powstaniem nowoczesnej samorządnej gminy w drugiej połowie XIX wieku.
 
=== XIX wiek: Rozwój przemysłu ===
15 924

edycje