Tapirowate: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 9226 bajtów ,  3 lata temu
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne
(Wycofano ostatnią zmianę treści (wprowadzoną przez 89.66.102.126) i przywrócono wersję 46600465 autorstwa Wargo32.exe)
(drobne merytoryczne, drobne redakcyjne)
|nazwa łacińska = Tapiridae
|TSN = 624915
|zoolog = [[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1821{{r|Gray1821}}
|okres istnienia =
|grafika = Flachlandtapir.jpg
|opis grafiki = Przedstawiciel rodziny – '''[[tapir antaamerykański]]''' (''Tapirus terrestris'')
|typ = [[strunowce]]
|podtyp = [[kręgowce]]
|gromada = [[ssaki]]
|rząd = [[nieparzystokopytne]]
|rodzina = '''tapirowate'''
|typ nomenklatoryczny = ''[[tapir amerykański|Hippopotamus terrestris]]'' <small>[[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758</small>
|synonimy =
Rodziny:
* Elasmognathinae <small>Gray, 1867</small>
Rodzaju:
* ''Tapirussa'' <small>[[Johann Leonhard Frisch|Frisch]], 1775</small>{{r|Frisch}}
* ''Tapir'' <small>[[Johann Friedrich Blumenbach|Blumenbach]], 1779</small>{{r|Blumenbach}}
* ''Hydrochoerus'' <small>J.E. Gray, 1821</small>{{r|Gray1821}}
* ''Syspotamus'' <small>Billburg[[Gustaf Johan Billberg|Billberg]], 1827</small>{{r|Billberg}}
* ''Rhinochoerus'' <small>[[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1830</small>{{r|Wagler}}
* ''Elasmognathus'' <small>[[Theodore Nicholas Gill|Gill]], 1865</small>{{r|Gill}}
* ''Tapyra'' <small>[[Emmanuel Liais|Liais]], 1872</small>{{r|Liais}}
* ''Cinchacus'' <small>J.E. Gray, 1873</small>{{r|Gray1873}}
* ''Chinchecus'' <small>[[Édouard Louis Trouessart|Trouessart]], 1898</small>{{r|Trouessart}}
* ''Tapirella'' <small>[[Theodore Sherman Palmer|Palmer]], 1903</small>{{r|Palmer}}
* ''Acrocodia'' <small>[[Edward Alphonso Goldman|Goldman]], 1913</small>{{r|Goldman}}
* ''Pinchacus'' <small>[[Philip Hershkovitz|Hershkovitz]], 1954</small>{{r|Hershkovitz}}
|ranga podtaksonu = [[Rodzaj (biologia)|Rodzaje]]
|podtaksony =
* ''Tapirus''{{r|itis2}} <small>[[MortenMathurin ThraneJacques BrünnichBrisson|BrünnichBrisson]], 17711762</small>{{r|Brisson}} – '''tapir'''
|wikispecies = Tapiridae
|commons = Category:Tapiridae
}}
'''Tapirowate'''{{r|Cichocki&inni}}, tapiry (Tapiridae) – [[takson monotypowy|monotypowa]] rodzina [[ssaki|ssaków]] kopytnych z rzędu [[Nieparzystokopytne|nieparzystokopytnych]] (Perissodactyla).
'''Tapirowate'''{{r|miiz}}, '''tapiry''' (Tapiridae) – rodzina [[ssaki|ssaków]] z rzędu [[Nieparzystokopytne|nieparzystokopytnych]], posiadających krótką trąbę, która powstała z przekształconego nosa i wargi górnej, oraz bardzo krótki ogon. Na kończynie tylnej posiadają trzy, a na przedniej cztery palce, każdy zakończony [[Kopyto (zoologia)|kopytem]]. Ciało okryte jest aksamitną sierścią. Tapiry żyją w podmokłych, bagnistych lasach tropikalnych. Są dobrymi pływakami. Mimo pewnego podobieństwa do świni, tapir należy do tej samej grupy ssaków, co [[nosorożce|nosorożec]] i [[koń]].
 
== Zasięg występowania ==
Rodzina obejmuje gatunki występujące na terenach [[Ameryka Środkowa|Ameryce Środkowej]] i [[Ameryka Południowa|Południowej]] oraz [[Azja Południowo-Wschodnia|Azji Południowo-Wschodniej]]{{r|hmw2}}.
 
== Charakterystyka ==
'''Tapirowate'''{{r|miiz}}Długość ciała 180–300 cm, '''tapiry'''ogona (Tapiridae)10 cm; rodzinawysokość w kłębie 80–130 cm; masa ciała 150–400 kg ([[ssakisamica|ssakówsamice]] z rzęduzazwyczaj większe i cięższe od [[Nieparzystokopytnesamiec|nieparzystokopytnychsamców]],){{r|hmw2}}. posiadającychTapiry posiadają krótką trąbę, która powstała z przekształconego nosa i wargi górnej, oraz bardzo krótki ogon. Na kończynie tylnej posiadają trzy, a na przedniej cztery palce, każdy zakończony [[Kopyto (zoologia)|kopytem]]. Ciało okryte jest aksamitną sierścią. Tapiry żyją w podmokłych, bagnistych lasach tropikalnych. Są dobrymi pływakami. Mimo pewnego podobieństwa do świni, tapir należy do tej samej grupy ssaków, co [[nosorożcenosorożcowate|nosorożec]] i [[koniowate|koń]].
 
== Systematyka ==
=== Etymologia ===
Do rodziny należy jeden rodzaj tapir (''Tapirus'') i gatunki żyjące współcześnie{{r|miiz|msw}}:
* ''Tapirus'' (''Tapir'', ''Tapyra''): [[języki tupi|tupi]]. nazwa ''tapyra'' na określenie tapira, być może od ''tapy'' – gruba skóra{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/671/mode/1up 663]}}.
* ''Tapirussa'': zlatynizowana forma od ''Tapir''{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/960/mode/1up 952]}}.
* ''Hydrochoerus'': {{gr.|ὑδρο-}} hudro- – wodny, od ὑδωρ hudōr, ὑδατος hudatos – woda; χοιρος ''khoiros'' – wieprz{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/342/mode/1up 334]}}. [[Nomen nudum]].
* ''Syspotamus'': gr. σύς ''sus'' – świnia; ποταμος ''potamos'' – rzeka{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/666/mode/1up 658]}}. Nazwa zastępcza dla ''Tapir'' <small>J.F. Gmelin, 1788</small>.
* ''Rhinochoerus'': gr. ῥις ''rhis'', ῥινος ''rhinos'' – nos; χοιρος ''khoiros'' – wieprz{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/613/mode/1up 605]}}. Nazwa zastępcza dla ''Tapirus'' <small>Brisson, 1762</small>.
* ''Elasmognathus'': gr. ελασμος ''elasmos'' – płyta, płytka; γναθος ''gnathos'' – szczęka{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/262/mode/1up 254]}}. Gatunek typowy: ''Elasmognathus bairdii'' <small>Gill, 1865</small>.
* ''Cinchacus'' (''Chinchecus'', ''Pinchacus''): prawdopodobnie błąd drukarski nazwy ''Pinchacus'' ({{W języku|fr|pinchaque}}), rodzimej nazwy oznaczającej fantom, ducha lub jakiegokolwiek nadprzyrodzonego albo budzącego strach i podziw widma{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/198/mode/1up 190]}}. Gatunek typowy: ''Tapirus leucogenys'' <small>Gray, 1872</small> (= ''Tapir pinchaque'' <small>Roulin, 1829</small>).
* ''Tapirella'': zdrobnienie nazwy rodzaju ''Tapirus'' <small>Brisson, 1762</small>{{odn|Palmer|1904|s=[http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/670/mode/1up 662]}}. Nazwa zastępcza dla ''Elasmognathus'' <small>Gill, 1865</small>.
* ''Acrocodia'': ακρος ''akros'' – wysoki, najwyższy, od ακη ''akē'' – punkt; κώδεια ''kōdeia'' – głowa{{r|Goldman}}. Gatunek typowy: ''Tapirus indicus'' <small>Desmarest, 1819</small>.
 
=== Podział systematyczny ===
Do rodziny należy jeden rodzaj tapir (''Tapirus'') i gatunki żyjące współcześnie{{r|miizCichocki&inni|msw|hmw2}}:
* ''Tapirus bairdii'' – [[tapir panamski]]
* ''Tapirus indicus'' – [[tapir czaprakowy]]
* ''Tapirus kabomani''{{r|jm13Cozzuol&inni}} – [[tapir amazoński]]
* ''Tapirus pinchaque'' – [[tapir górski]]
* ''Tapirus terrestris'' – [[tapir antaamerykański]]
 
oraz wymarłe:
 
* ''[[Tapirus rondoniensis]]''{{r|jm92Holanda&inni}}
 
{{Przypisy|2|przypisy =
# <ref name="Gray1821">{{cytuj pismo |autor = J.E. Gray|tytuł = On the Natural Arrangement of Vertebrose Animals|url = https://books.google.pl/books?id=igICAAAAYAAJ&lpg=PA12&dq=London%20Med.%20Repos.&hl=pl&pg=PA306#v=onepage&q=London%20Med.%20Repos.&f=false|czasopismo = The London Medical Repository| wolumin = 15|wydanie = |strony = 306|rok = 1821| język = en}}</ref>
* <ref name="miiz">Systematyka i nazwy polskie za: {{Cytuj książkę | autor = Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 166}}</ref>
# <ref name="Brisson">{{cytuj książkę| autor = M.J. Brisson| tytuł = Regnum animale in classes IX. distributum, sive, Synopsis methodica: sistens generalem animalium distributionem in classes IX, & duarum primarum classium, quadrupedum scilicet & cetaceorum, particularem divisionem in ordines, sectiones, genera & species: cum brevi cujusque speciei descriptione, citationibus auctorum de iis tractantium, nominibus eis ab ipsis & nationibus impositis, nominibusque vulgaribus|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/89810#page/5/mode/1up|rok = 1762|wydawca = Apud Theodorum Haak|miejsce = Lugduni Batavorum|wydanie = Editio altera auctior|strony = [http://www.biodiversitylibrary.org/item/89810#page/24/mode/1up 12], [http://www.biodiversitylibrary.org/item/89810#page/93/mode/1up 81]|język = la}}</ref>
<ref name=itis2>{{ITIS|TSN = 624930 |nazwa = ''Tapirus''|data = 25 września 2011}}</ref>
# <ref name="Frisch">{{cytuj książkę| autor = J.L. Frisch| tytuł = Das Natur-System der vierfüssigen Thiere, in Tabellen: darinnen alle Ordnungen, Geschlechte und Arten, nicht nur mit bestimmenden Benennungen, sondern beygesetzten unterscheidenden Kennzeichen angezeigt werden, zum Nutzen der erwachsenen Schuljugend|url = https://books.google.pl/books?id=8XNTAAAAcAAJ&hl=pl&pg=PA4#v=onepage&q&f=false|rok = 1775|wydawca = Günther|miejsce = Glogau| strony = 4|język = de}}</ref>
<ref name=msw>{{MSW3|id = 14100037|nazwa = ''Tapirus''|data = 25 października 2011}}</ref>
# <ref name=jm92"Blumenbach">{{cytuj pismo książkę| autor = Elizete CJ.F. Holanda,Blumenbach| Jorgetytuł Ferigolo,= AnaHandbuch Mariader RibeiroNaturgeschichte|tytułurl = New <em>Tapirus<http:/em> species (Mammalia: Perissodactyla: Tapiridae) from the upper Pleistocene of Amazonia, Brazil/www.biodiversitylibrary.org/item/152373#page/147/mode/1up|urlrok = 1799|czasopismowydawca = [[Journalbey ofJohann Mammalogy]]Christian Dieterich| woluminmiejsce = 92Göttingen|wydanie = 1|strony = 111-120129|rok = 2011|doitom = 10.1644/10-MAMM-A-144.1 | język = ende}}</ref>
# <ref name="Billberg">{{cytuj książkę| autor = G.J. Billberg| tytuł = Synopsis Faunae Scandinaviae|url = http://www.rhinoresourcecenter.com/pdf_files/129/1298681765.pdf|rok = 1827|wydawca = Ex officina typogr. Caroli Deleen|miejsce = Holmiae |tom = 1|część = 1|tytuł części = Mammalia | strony = conspectus A|język = la}}</ref>
<ref name=jm13>{{cytuj pismo |autor =Mario A. Cozzuol, Camila L. Clozato, Elizete C. Holanda, Flávio H. G. Rodrigues, Samuel Nienow, Benoit de Thoisy, Rodrigo A. F. Redondo i Fabrício R. Santos|tytuł=A new species of tapir from the Amazon |czasopismo=[[Journal of Mammalogy]]| wolumin = 94|wydanie = 6|strony = 1331-1345|rok = 2013|doi = 10.1644/12-MAMM-A-169.1|język = en}}</ref>}}
# <ref name="Wagler">{{cytuj książkę| autor = J.J. Wagler| tytuł = Natürliches System der Amphibien: mit vorangehender Classification der Säugethiere und Vögel: ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/120243#page/29/mode/1up|rok = 1830|wydawca = In der J.G. Cotta'scchen Buchhandlung|miejsce = München | strony = 17|język = de}}</ref>
# <ref name="Gill">{{cytuj pismo |autor = T.N. Gill|tytuł = On a new generic type of the family Tapiridae|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/17711#page/191/mode/1up|czasopismo = Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia| wolumin = 17|wydanie = |strony = 183|rok = 1865 |język = en}}</ref>
# <ref name="Liais">{{cytuj książkę| autor = E. Liais| tytuł = Climats, géologie, faune et géographie botanique du Brésil|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/16453#page/411/mode/1up|rok = 1872|wydawca = Garnier Frères|miejsce = Paris |strony = 397|język = fr}}</ref>
# <ref name="Gray1873">{{cytuj książkę| autor = J.E. Gray| tytuł = Hand-list of the edentate, thick-skinned and ruminant mammals in the British Museum|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/47572#page/50/mode/1up|rok = 1873|wydawca = Printed by order of the Trustees|miejsce = London |strony = 34|język = en}}</ref>
# <ref name="Trouessart">{{cytuj książkę| autor = É.L. Trouessart| tytuł = Catalogus mammalium tam viventium quam fossilium|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/124937#page/121/mode/1up|rok = 1898|wydawca = R. Friedländer & sohn|miejsce = Berolini|wydanie = Nova ed. (prima completa) | część = 2 | strony = 769|język = la}}</ref>
# <ref name="Palmer">{{cytuj pismo |autor = T.S. Palmer|tytuł = Some new generic names of mammals|url = http://www.biodiversitylibrary.org/page/31479480#page/887/mode/1up|czasopismo = Science| wolumin = 17|wydanie = |strony = 873|rok = 1903 |język = en}}</ref>
# <ref name="Goldman">{{cytuj pismo |autor = E.A. Goldman|tytuł = A new generic name for the Asiatic tapi|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/22881#page/97/mode/1up|czasopismo = Proceedings of the Biological Society of Washington | wolumin = 26|wydanie = |strony = 65|rok = 1913 |język = en}}</ref>
# <ref name="Hershkovitz">{{cytuj pismo |autor = P. Hershkovitz|tytuł = Mammals of northern Colombia. Preliminary Report No. 7: tapirs (genus Tapirus), with a systematic review of American species|url = http://www.biodiversitylibrary.org/page/15698096#page/519/mode/1up|czasopismo = Proceedings of the United States National Museum | wolumin = 103|wydanie = |strony = 469|rok = 1954|doi = |język = en}}</ref>
# <ref name="itis2">{{ITIS|TSN = 624930 |nazwa = ''Tapirus''|data = 2011-09-25 września 2011}}</ref>
*# <ref name="miizCichocki&inni">Systematyka i nazwy polskie za: {{Cytuj książkę | autor = WłodzimierzW. Cichocki, AgnieszkaA. Ważna, JanJ. Cichocki, EwaE. Rajska-Jurgiel, ArturA. Jasiński, Wiesław& W. Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 166| język = pl | język2 = en}}</ref>
# <ref name="hmw2">{{Cytuj książkę | autor = D.E. Wilson & R.A. Mittermeier | tytuł = [[Handbook of the Mammals of the World]] | autor r = E.P. Medici| rozdział = Family Tapiridae (Tapirs)| część = 2 | tytuł części = Hoofed Mammals | wydawca = Lynx Edicions | miejsce = Barcelona | strony = 199–203| isbn = 978-84-96553-77-4| rok = 2011 | język = en}}</ref>
# <ref name="msw">{{MSW3|id = 14100037|nazwa = ''Tapirus''|data = 2011-10-25 października 2011}}</ref>
# <ref name=jm13"Cozzuol&inni">{{cytuj pismo |autor =Mario M.A. Cozzuol, Camila C.L. Clozato, Elizete E.C. Holanda, Flávio F.H. G. Rodrigues, SamuelS. Nienow, BenoitB. de Thoisy, Rodrigo R.A. F. Redondo i Fabrício& F.R. Santos|tytuł=A new species of tapir from the Amazon |czasopismo=[[Journal of Mammalogy]]| wolumin = 94|wydanie = 6|strony = 1331-1345|rok = 2013|doi = 10.1644/12-MAMM-A-169.1|język = en}}</ref>}}
# <ref name="Holanda&inni">{{cytuj pismo |autor = E.C. Holanda, J. Ferigolo & A.M. Ribeiro|tytuł = New <em>Tapirus</em> species (Mammalia: Perissodactyla: Tapiridae) from the upper Pleistocene of Amazonia, Brazil|url = |czasopismo = Journal of Mammalogy| wolumin = 92|wydanie = 1|strony = 111-120|rok = 2011|doi = 10.1644/10-MAMM-A-144.1|język = en}}</ref>}}
 
== Bibliografia ==
# {{cytuj książkę| odn = tak | imię = T.S. | nazwisko = Palmer| autor link = Theodore Sherman Palmer|tytuł = Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/9/mode/1up|rok = 1904|wydawca = Government Printing Office|miejsce = Waszyngton |seria = North American Fauna| strony = 71-718 |język = en}}
 
[[Kategoria:Tapirowate| ]]