Podole: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 187 bajtów ,  2 lata temu
m
{{Inne znaczenia|krainy historycznej na Ukrainie|[[Podole (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
[[Plik:POL województwo podolskie IRP COA.svg|mały|upright|[[Herb Podola|Herb województwa podolskiego]]]]
[[Plik:Ukraine-Podiliya.png|thumb|Podole na mapie współczesnej Ukrainy]]
[[Plik:Ukraine. Podolia Palatinatus. Beauplan 1664.jpg|thumb|Podole właściwe (woj. podolskie) w 1664 r.]]
[[Powstanie Chmielnickiego]] doprowadziło do wyludnienia Podola, o czym świadczy lustracja dóbr królewskich z 1662 roku, która wykazała, że na 159 osad aż 109 było niezamieszkanych (68%)<ref>{{Cytuj |tytuł=Instytut Historii Sztuki <Krakau>[Hrsg.]: Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej (2.1996) |data dostępu=2016-09-26 |opublikowany=digi.ub.uni-heidelberg.de |url=http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/skw1996/0088?sid=8c5d6862c5e644f1e4c1d54b3d1f7ee0}}</ref>.
 
W 1672 roku na Podole wkroczyła armia turecka i zdobyła Kamieniec Podolski, w wyniku czego podpisano [[Pokój buczackiw Buczaczu 1672|Pokój w Buczaczu w 1672 roku]], na podstawie którego Podole wraz z Kamieńcem Podolskim znalazło się we władaniu [[Imperium Osmańskie]]go i znajdowała się w jego granicach przez 27 lat. Sejm nie ratyfikował Pokoju buczackiego co spowodowało, że nadal trwały działania wojenne, na skutek których część Podola wróciła do Polski w 1673 po [[Bitwa pod Chocimiem (1673)|Bitwie pod Chocimiem]] (1673) i [[Bitwa pod Żurawnem|Żurawnem]], co usankcjonował [[rozejm w Żurawnie]] (1676). Po [[Pokój w Karłowicach|pokoju w Karłowicach]] w 1699 roku całe Podole powróciło do Korony.
 
=== XVIII wiek ===
Po [[rozbiory Polski|I rozbiorze]] w 1772 zachodni skrawek przejęła [[Monarchia Habsburgów|Austria]], reszta po [[DrugiII rozbiór Polski|II rozbiorze]] (1793) została włączona do [[Imperium Rosyjskie]]go jako [[gubernia podolska]].
 
=== XIX wiek ===
[[Plik:Medzyboz Zamek IMG 2090 68-230-0055.JPG|thumb|[[Zamek Sieniawskich w Międzybożu]]]]
[[Plik:Чернятинський парк 0.jpg|thumb|[[Pałac Witosławskich w Czerniatyniu]]]]
Podole zajmuje ważne miejsce w polskiej historii i kulturze. W przedrozbiorowej Polsce było regionem o kluczowym znaczeniu strategicznym z racji na urodzajne gleby (Polska bogaciła się na handlu zbożem) oraz sieć twierdz, broniących kraj przez najazdami Tatarów i Turków. Najważniejsza i najsłynniejsza z twierdz mieści się w stolicy regionu – [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu]]. [[Twierdza w Kamieńcu Podolskim|Twierdza kamieniecka]] była nazywana ''bramą do Polski''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/748 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III].</ref>. Opis oblężenia twierdzy przez Osmanów zawarł [[Henryk Sienkiewicz]] w ''[[Pan Wołodyjowski|Panu Wołodyjowskim]]''. Kamieniec Podolski był jednym z dziesięciu miast, posiadających prawo wyboru króla w czasach [[wolna elekcja|wolnej elekcji]] i stanowił najważniejsze centrum kultury polskiej na południowo-wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej. [[Winnica (miasto)|Winnica]] i [[Chmielnicki (miasto)|Płoskirów]] – dziś największe miasta Podola – były [[miasto królewskie|miastami królewskimi]] [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]]. Na Podolu posiadłości miały [[Magnateria polska|polskie rody magnackie]]: [[Zamoyscy herbu Jelita|Zamoyscy]], [[Radziwiłłowie herbu Trąby|Radziwiłłowie]], [[Ostrogscy herbu własnego|Ostrogscy]], [[Potoccy herbu Pilawa|Potoccy]], [[Koniecpolscy herbu Pobóg|Koniecpolscy]], [[Lubomirscy herbu Szreniawa bez Krzyża|Lubomirscy]], [[Sieniawscy herbu Leliwa|Sieniawscy]], [[Czartoryscy herbu Pogoń Litewska|Czartoryscy]]. W [[Bar (obwód winnicki)|Barze]] [[29 lutego]] [[1768]] została zawiązana [[konfederacja barska]].
 
[[Plik:Potostky Palace Tulchyn Ukraine.JPG|thumb|[[Pałac w Tulczynie|Pałac Potockich w Tulczynie]]]]
=== Polacy urodzeni na Podolu ===
* [[Gustaw Belke]] – przyrodnik i zoolog
* [[Zygmunt Brynk]] – kontradmirał [[Marynarka Wojenna (II RP)|Marynarki Wojennej II RP]]
* [[Jan Brzechwa]], poeta
* [[Zenon Brzozowski]], mecenas sztuki
* [[Jerzy Janicki]] – pisarz, dramaturg, dziennikarz
* [[Janusz Jędrzejewicz]] – major piechoty [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]], premier Polski, piłsudczyk
* [[Marina Łuczenko-Szczęsna|Marina Łuczenko]] – piosenkarka
* [[Witold Maliszewski (kompozytor)|Witold Maliszewski]] – kompozytor, dyrygent
* [[Zygmunt Miłkowski (pisarz)|Zygmunt Miłkowski]] – jeden z najpłodniejszych pisarzy polskich
* [[Jerzy Niezbrzycki]] – [[Kapitan (ranga)|kapitan]] [[piechota|piechoty]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]], oficer polskiego wywiadu wojskowego, pisarz
* [[Ignacy Jan Paderewski]] – pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy, premier Polski
* [[Jerzy Przystawa]] – fizyk, profesor dr hab., wykładowca na [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytecie Wrocławskim]]
* [[Józef Apolinary Rolle|Antoni Józef Rolle]] – lekarz psychiatra, historyk amator
* [[Michał Rolle]] – dziennikarz, historyk, pisarz
* [[Walery Sławek]] – trzykrotny premier Polski, marszałek Sejmu
[[Plik:Czortkow.KosciolStanislawa2.jpg|thumb|[[Czortków]]]]
[[File:Žmerynka1.jpg|thumb|[[Żmerynka]]]]
[[File:Wikimedia St Anna Cathedral Town of Bar Vinnytsia Region State of Ukraine Photograph by Viktor O. Ledenyov 26072014 (06).jpg|thumb|[[Bar (obwód winnicki)|Bar]]]]
[[File:Палац (Меджибіж) DSC 1062.JPG|thumb|[[Międzybóż|Międzyboż]]]]
 
Największe miasta na Podolu współcześnie:
|-
|16.
|[[Bałta (miasto)|Bałta]]<ref group="uwaga">Częściowo położona w Jedysanie.</ref>
|style="text-align:right"| 19 082
|style="text-align:center"| {{Flaga|Ukraina}}
22 357

edycji