Otwórz menu główne

Zmiany

poprawa przek., WP:SK+mSK+ToS+mSI+Bn, redakcja, typo, , wikizacja, kolejność sekcji
|strona1 = {{państwo|RUS|wariant=1914}}
|strona2 = {{państwo|DEU|wariant=1871}}
|dowódca1 = [[Nikołaj Ruzski]]<br />d-ca Frontu Północno-Zachodniego<br />
[[Paul von Rennenkampf]]<br />d-ca 1. Armii Rosyjskiej<br />
[[Siergiej Scheidemann]]<br />d-ca 2. Armii Rosyjskiej<br />
[[Paweł Plehwe]]<br />d-ca 5. Armii Rosyjskiej<br />
[[Karl Litzmann]]<br />d-ca 3. dywizji gwardyjskiej w składzie "grupy„grupy gen. Scheffera"<br />Scheffera”
|dowódca2 = [[August von Mackensen]]<br />d-ca 9. Armii Niemieckiej
|siły1 =
|commons = Category:Battle of Łódź (1914)
}}
'''Bitwa pod Łodzią''' – jedna z trzech największych bitew (na froncie wschodnim [[I wojna światowa)|froncie wschodnim]] I wojny światowej]] w jej początkowej fazie. Operacja zaczepna wojsk niemieckich. Rozegrała się na przełomie listopada i grudnia [[1914]] r. (według różnych źródeł: [[11 listopada]] lub [[16 listopada]][[24 listopada]]; [[6 grudnia]]) pomiędzy armiami [[Niemcy|niemiecką]] i [[Rosja|rosyjską]] z wynikiem nierozstrzygniętym ze wskazaniem na Niemców. W zachodniej historiografii, a zwłaszcza niemieckiej, znana pod nazwą "bitwy„bitwy pod [[Brzeziny|Brzezinami]]". Uznawana za źródło niemieckiego [[Blitzkrieg|"Blitzkrieg'u"„Blitzkrieg’u”]] (dzięki manewrowi [[Karl Litzmann'a|Karla Litzmanna]]) podczas [[II w.wojna światowa|II św.wojny światowej]], stąd pilnie analizowana w okresie międzywojennym, przynajmniej na europejskich akademiach wojskowych.
 
== Plany stron ==
Po zakończeniu [[Bitwa pod Warszawą i Iwangorodem (Dęblinem)|bitwy pod Warszawą i Dęblinem]] we wrześniu–listopadzie 1914, rosyjska [[Stawka Naczelnego Dowódcy|Stawka]] rozpoczęła przygotowanieprzygotowania do operacji w głąb Niemiec, planując jej rozpoczęcie na 14 listopada. Dowództwo niemieckie rozszyfrowało plany operacji przekazywane do wojsk radioszyfrogramami i przerzuciło 9 Armię (dowódca gen. [[August von Mackensen]]) z rejonu [[Kalisz]]-[[Częstochowa]] na północ w rejon [[Toruń]]-[[Jarocin]] w celu uderzenia w styk 2 i 5 Armii rosyjskiej, wyjścia na ich tyły i okrążenia. Grupa Operacyjna [[Remus von Woyrsch|Woyrscha]], wzmocniona następnie przez 2 Armię Austro-Węgierską wraz z korpusami Landsturmu – „Posen”, „Breslau” – miały utrzymywać front. Północne skrzydło operacji miał ubezpieczać Korpus „Thorn”. Uderzenie planowano przeprowadzić siłami Grupy Uderzeniowej 9 Armii (155 tys. żołnierzy i 960 dział) oraz Grupy Wspomagającej (bez grupy gen. Woyrscha i 2 Armii Austro-węgierskiej) (ok. 124 tys. i 480 dział). 1, 2 i 5 Armie rosyjskie miały ok. 367 tys. żołnierzy i 1260 dział.
 
== Siły stron ==
Chcąc przerwać natarcie Rosjan, wyznaczony 1 listopada na dowódcę Frontu Wschodniego gen. [[Paul von Hindenburg]] i jego szef sztabu gen. [[Erich Ludendorff]] postanowili wyprzedzić uderzenie Rosjan. Niemcy mieli na kierunku głównego uderzenia znaczną przewagę w siłach i środkach walki.
 
11 listopada 9 Armia niemiecka przeszła do natarcia, wykonując uderzenie z rejonu [[Toruń|Torunia]] na [[Kutno]], w styk 1 i 2 Armii rosyjskiej. W toku walk w rejonie [[Włocławek|Włocławka]] i Kutna nie udało się Niemcom rozbić dwóch skrzydłowych Korpusów rosyjskich, które w bojach odeszły na Włocławek. 13 listopada dowódca 2 Armii rosyjskiej przesunął swoje Korpusy na północ i zorganizował obronę na północ od [[Łódź|Łodzi]]. 15 listopada dowódca Frontu Północno-Zachodniego gen. [[Nikołaj Ruzski|Ruzski]] rozpoczął przegrupowanie na północ 2 i 5 Armii. W celu zajęcia Łodzi od północy i południa gen. [[August von Mackensen|Mackensen]] skierował Grupę Uderzeniową gen. [[Reinhard von Scheffer-Boyadel|Scheffera]] (3 dywizje piechoty i 2 dywizje kawalerii), którektóra 18–19 listopada wyszływyszła na tył 2 Armii rosyjskiej na wschód od Łodzi. Tu spotkał 5 Armię rosyjską, która podeszła z południa. Frontalne uderzenie wojsk niemieckich na zachód i południowy zachód od Łodzi zostało zatrzymane. Grupa Łowicka 1 Armii rosyjskiej (ok. dwóch korpusów) weszła w styczność z prawym skrzydłem 2 Armii na wschód od Łodzi pod [[Brzeziny|Brzezinami]] i Grupa Scheffera sama znalazła się w okrążeniu. Wieczorem 22 listopada gen. Scheffer otrzymał rozkaz odwrotu. W związku z niewłaściwymi działaniami gen. [[Paul von Rennenkampf|Rennenkampfa]] (na drogach odwrotu była tylko jedna dywizja, która nie otrzymała wsparcia) Grupie udało się z 70% stratami stanów osobowych 24 listopada wyrwać z okrążenia pod Brzezinami i skierować się na północny wschód.
 
Do 22 listopada Niemcom udało się okrążyć Łódź od zachodu, północy i wschodu. Nie mieli jednak sił, aby zamknąć okrążenie. Po walkach Rosjanie musieli opuścić Łódź – byli zbyt wykrwawieniosłabieni, żeby się w niej utrzymać. Po bitwie wycofali się na linię [[Rawka (rzeka)|rzeki Rawki]] koło [[Skierniewice|Skierniewic]]. W bojach wzięły udział dywizje syberyjskie z [[Chabarowsk]]a, [[Krasnojarsk]]a, [[Omsk]]a i [[Irkuck]]a (a w nich wielu Polaków); w skład jednej z nich wchodził [[24 Pułk Syberyjski]], który otrzymywał w ramach uzupełnień mieszkańców Mazowsza i Warszawy, wcielonych do armii carskiej. W niemieckiej armii walczył [[Korpus Landsturmu Posen|Korpus Posen]], w którego skład wchodziło około 23 tysięcy Polaków. Na polu bitwy zginęli Rosjanie, Niemcy, Austriacy, Polacy, Litwini, Czesi, Ukraińcy, Łotysze i Tatarzy. W czasie walk wszystkie większe budynki w Łodzi były zajęte przez rannych, których liczbę (obu stron) obliczano na 35 000.
Do 22 listopada Niemcom udało się okrążyć Łódź od zachodu, północy i wschodu. Nie mieli jednak sił, aby zamknąć okrążenie.
Po walkach Rosjanie musieli opuścić Łódź – byli zbyt wykrwawieni, żeby się w niej utrzymać. Po bitwie wycofali się na linię [[Rawka (rzeka)|rzeki Rawki]] koło [[Skierniewice|Skierniewic]]. W bojach wzięły udział dywizje syberyjskie z [[Chabarowsk]]a, [[Krasnojarsk]]a, [[Omsk]]a i [[Irkuck]]a (a w nich wielu Polaków); w skład jednej z nich wchodził [[24 Pułk Syberyjski]], który otrzymywał w ramach uzupełnień mieszkańców Mazowsza i Warszawy, wcielonych do armii carskiej. W niemieckiej armii walczył [[Korpus Landsturmu Posen|Korpus Posen]] w którego skład wchodziło około 23 tysięcy Polaków. Na polu bitwy zginęli Rosjanie, Niemcy, Austriacy, Polacy, Litwini, Czesi, Ukraińcy, Łotysze i Tatarzy.
 
Zasadnicza bitwa odbyła się w okolicach dzisiejszej [[Stara Gadka|Gadki Starej]]. Bitwa zakończyła się zajęciem Łodzi przez Niemców. Wojskami niemieckimi pod Gadką Starą dowodził wówczas doskonały strateg, gen. Reinhard von Scheffer-Boyadel, stąd nazwa oddziałów niemieckich „grupa Scheffera” (w składzie 49 i 50 rezerwowa dywizja piechoty oraz 3 dywizja gwardyjska gen. [[Karl Litzmann|Karla Litzmanna]]). Dzięki „niesubordynacji” gen. K. Litzmanna, który wykonał uderzenie na Rosjan, bitwa zakończyła się zwycięstwem Niemców, a Litzmanna okrzyknięto ''Lwem spod Brzezin'', gdyż w historiografii niemieckiej bitwa nazwana została bitwą pod [[Brzeziny|Brzezinami]]. DoW dziśGadce możnaStarej oglądaćznajduje się [[Cmentarz wojenny w Gadce Starej|cmentarz wojenny w Gadce]], gdzie zachowało się kilkadziesiąt kamiennych nagrobków i płyty upamiętniające bitwę. Na cmentarnym wzgórzu stoi także pomnik z niemieckim napisem ''Tu spoczywa 2000 dzielnych wojowników''.
W czasie walk, Łódź przemieniła się w olbrzymi szpital. Wszystkie większe budynki były zajęte przez rannych, których liczbę (obu stron) obliczano na 35 000.
 
Historycy uznają bitwę za największą operację manewrową I wojny światowej i pierwszy „[[blitzkrieg]]” w dziejach światowej sztuki wojennej, analizowany w okresie międzywojennym na wielu akademiach wojennych. Pod Łodzią Rosjanie po raz pierwszy użyli [[samochód pancerny|samochodów pancernych]]. Niemiecki plan okrążenia 2 i 5 Armii rosyjskiej nie powiódł się. Także rosyjskie plany zostały zerwane. W połowie grudnia front ustabilizował się. Po zakończonej operacji zostali zdjęci ze stanowisk dowódca 1 Armii gen. Rennenkampf i dowódca 2 Armii gen. Scheidemann.
Zasadnicza bitwa odbyła się w okolicach dzisiejszej [[Stara Gadka|Gadki Starej]]. Bitwa zakończyła się zajęciem Łodzi przez Niemców. Wojskami niemieckimi pod Gadką Starą dowodził wówczas doskonały strateg, gen. Reinhard von Scheffer-Boyadel, stąd nazwa oddziałów niemieckich „grupa Scheffera” (w składzie 49 i 50 rezerwowa dywizja piechoty oraz 3 dywizja gwardyjska gen. [[Karl Litzmann|Karla Litzmanna]]). Dzięki „niesubordynacji” gen. K. Litzmanna, który wykonał uderzenie na Rosjan, bitwa zakończyła się zwycięstwem Niemców, a Litzmanna okrzyknięto ''Lwem spod Brzezin'', gdyż w historiografii niemieckiej bitwa nazwana została bitwą pod [[Brzeziny|Brzezinami]]. Do dziś można oglądać [[Cmentarz wojenny w Gadce Starej|cmentarz wojenny w Gadce]], gdzie zachowało się kilkadziesiąt kamiennych nagrobków i płyty upamiętniające bitwę. Na cmentarnym wzgórzu stoi także pomnik z niemieckim napisem ''Tu spoczywa 2000 dzielnych wojowników''.
 
W nawiązaniu do tej bitwy, a zwłaszcza roli jaką w niej odegrał gen. [[Karl Litzmann]], podczas II wojny światowej okupowana przez Niemców Łódź otrzymała w kwietniu 1940 r. mianonazwę [[Historia Łodzi pod okupacją niemiecką|Litzmannstadt]].
Historycy uznają bitwę za największą operację manewrową I wojny i pierwszy „[[blitzkrieg]]” w dziejach światowej sztuki wojennej, analizowany w okresie międzywojennym na wielu akademiach wojennych.
 
Pod Łodzią Rosjanie po raz pierwszy użyli [[samochód pancerny|samochodów pancernych]]. Niemiecki plan okrążenia 2 i 5 Armii rosyjskiej nie powiódł się. Także rosyjskie plany zostały zerwane. W połowie grudnia front ustabilizował się. Po zakończonej operacji zostali zdjęci ze stanowisk dowódca 1 Armii gen. Rennenkampf i dowódca 2 Armii gen. Scheidemann.
 
W nawiązaniu do tej bitwy, a zwłaszcza roli jaką w niej odegrał gen. [[Karl Litzmann]], podczas II wojny światowej okupowana przez Niemców Łódź otrzymała w kwietniu 1940 r. miano [[Litzmannstadt]].
 
== Bibliografia ==
* Litzmann Karl: ''Lebenserinnerungen. Erster Band'', Część I. Berlin, '''1927''' <small>(egz. w b-ce [[Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi]], dział „Łodziana”, sygn. 352)</small>
* {{cytuj książkę |nazwisko = Jakobs| imię = Theodor| autor link = | tytuł = Der Löwe von Brzeziny| wydawca = Hanseatische Verlagsanstalt| miejsce = Hamburg| rok = '''1934'''| strony = | isbn =}}<small>(egz. w b-ce [[Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi]], sygn. ......)</small>
 
== Zobacz też ==
* [[Bitwy I wojny światowej]]
* [[Kalendarium historii Łodzi (1821–1918)]]
 
== Bibliografia ==
* Litzmann Karl: ''Lebenserinnerungen. Erster Band'', Część I. Berlin, '''1927''' <small>(egz. w b-ce [[Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi]], dział „Łodziana”, sygn. 352)</small>
* {{cytuj książkę |nazwisko = Jakobs| imię = Theodor| autor link = | tytuł = Der Löwe von Brzeziny| wydawca = Hanseatische Verlagsanstalt| miejsce = Hamburg| rok = '''1934'''| strony = | isbn =}}<small>(egz. w b-ce [[Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi]], sygn. ......)</small>
 
== Linki zewnętrzne ==