Otwórz menu główne

Zmiany

drobne redakcyjne
|terytoria_zależne = [[Księstwa Wierchowskie]],<br />[[Księstwo Kurlandii i Semigalii]] (jako wspólne lenno Rzeczypospolitej-Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego),<br />[[Inflanty]] (kondominium)
|terytoria_autonomiczne =
|mapa_obraz =
|mapa_obraz = Poland and Lithuania in 1561.PNG|250px|thumb|right|Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie w 1561 roku
|uwagi =
}}
[[Plik:Polish-Lithuanian Commonwealth (1619) compared with today's borders PL.png|thumb|240px||Obszar Rzeczypospolitej po unii lubelskiej na tle granic państw współczesnych.
<br />
{{Legenda|#ffaec9|[[Korona Królestwa Polskiego|Korona]]}}
{{Legenda|#ffc90e|[[Prusy Królewskie|Prusy]] – lenno Korony}}
{{Legenda|#dab9f4|[[Wielkie Księstwo Litewskie]]}}
{{Legenda|#bccacb|[[Liwonia|Inflanty]]}}
{{Legenda|#efe4b0|[[Kurlandia]] – lenno Korony i Litwy}}]]
[[Plik:Lithuanian state in 13-15th centuries.png|thumb|Wielkie Księstwo Litewskie w XIII–XV w.]]
[[Plik:Polska 1386 - 1434.png|thumb|Polska i Litwa w latach 1386–1434]]
[[File:Wschod rzeczpospolita.jpg|thumb|Wschodnie ziemie unii polsko-litewskiej w XV wieku, pogranicze litewsko-moskiewskie]][[Plik:Litwa1430.png|thumb|Podział terytorialny Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1430 roku]]
[[Plik:Administrative division of the Grand Duchy of Lithuania in half of XVI Century.PNG|thumb|Podział administracyjny Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku]]
[[Plik:Rzeczpospolita voivodships.png|thumb|Wielkie Księstwo Litewskie (ciemny czerwony) w ramach Rzeczypospolitej ok. 1653]]
'''Wielkie Księstwo Litewskie''', [[Język ruski|rus.]] ''Великое князство Литовъское'', [[Łacina|łac.]] ''Magnus Ducatus Lituaniae'', potocznie '''Litwa'''<ref>Chodzi o Litwę historyczną, różną od dzisiejszej [[Litwa|Republiki Litewskiej]]. Terminu "Litwa", a nawet "Wielkie Księstwo", używano powszechnie w czasach zaborów (por. [[Adam Mickiewicz|Mickiewicz]]: ''Litwo, ojczyzno moja...'') na określenie terytorium dawnego Księstwa (dzisiejsza Białoruś i Litwa). Również w okresie II RP używano określenia "Litwa" w szerszym niż dziś znaczeniu. Dlatego były: [[Republika Litewska (1918–1940)|Litwa kowieńska]], [[Litwa Środkowa]] ([[Wileńszczyzna]]) i Litwa białoruska (stąd [[Brześć|Brześć Litewski]], [[Mińsk|Mińsk Litewski]] itp). Zobacz też: [[Litwini w znaczeniu historycznym]]</ref> – państwo powstałe przez zjednoczenie plemiennych księstw [[Litwini|litewskich]] w roku [[1240]] przez [[Mendog]]a. Od [[1316]] do [[1569]] pod władzą dziedzicznych [[władcy Litwy|wielkich książąt litewskich]] z [[Giedyminowicze|dynastii Giedyminowiczów]] (i jej bocznej linii [[Jagiellonowie|Jagiellonów]]). Od [[1385]] w [[unia polsko-litewska|unii z Polską]]. W latach [[1569]]-[[1795]] jeden z dwóch równoprawnych członów [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej Obojga Narodów]]. Wielkie Księstwo Litewskie obejmowało obszar dzisiejszej [[Litwa|Litwy]] i [[Białoruś|Białorusi]], a w największym zasięgu terytorialnym (XIV-XVI wiek) również [[Podlasie|Podlasia]], środkowej i wschodniej [[Ukraina|Ukrainy]] oraz zachodnich kresów [[Rosja|Rosji]].
 
== Historia ==
[[Plik:Lithuanian state in 13-15th centuries.png|thumb|Wielkie Księstwo Litewskie w XIII–XV w.]]
[[Plik:Polska 1386 - 1434.png|thumb|Polska i Litwa w latach 1386–1434]]
[[File:Wschod rzeczpospolita.jpg|thumb|Wschodnie ziemie unii polsko-litewskiej w XV wieku, pogranicze litewsko-moskiewskie]][[Plik:Litwa1430.png|thumb|Podział terytorialny Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1430 roku]]
|mapa_obraz = [[Poland and Lithuania in 1561.PNG|250px|thumb|right|Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie wprzed 1561unią rokulubelską (1561)]]
[[Plik:Rzeczpospolita voivodships.png|thumb|Wielkie Księstwo Litewskie (ciemny czerwony) w ramach Rzeczypospolitej ok. 16531635]]
[[Plik:AGAD Akt nadania przez Zygmunta III Wazę, króla polskiego, urzędu kanclerza litewskiego Albertowi Stanisławowi Radziwiłłowi pieczęć.jpg|mały|left|upright|Pieczęć Wielkiego Księstwa Litewskiego]]
Po raz pierwszy nazwy Litwa użyto w stosunku do ziem zamieszkałych przez [[Bałtowie|Bałtów]] i terenów dzisiejszej [[Litwa|Litwy]], także Bałtowie - przodkowie dzisiejszych Litwinów zapoczątkowali tworzenie Wielkiego Księstwa Litewskiego.
 
== Podział administracyjny ==
[[Plik:Litwa1430.png|thumb|Podział terytorialny Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1430 roku]]
[[Plik:Administrative division of the Grand Duchy of Lithuania in half of XVI Century.PNG|thumb|Podział administracyjny Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku]]
* [[województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)|województwo wileńskie]]
** [[powiat wileński (I Rzeczpospolita)|powiat wileński]]
 
== Dziedzictwo Wielkiego Księstwa ==
[[Plik:Polish-Lithuanian Commonwealth (1619) compared with today's borders PL.png|thumb|240px||Obszar Rzeczypospolitej po unii lubelskiej na tle granic państw współczesnych.
<br />
{{Legenda|#ffaec9|[[Korona Królestwa Polskiego|Korona]]}}
{{Legenda|#ffc90e|[[Prusy Królewskie|Prusy]] – lenno Korony}}
{{Legenda|#dab9f4|[[Wielkie Księstwo Litewskie]]}}
{{Legenda|#bccacb|[[Liwonia|Inflanty]]}}
{{Legenda|#efe4b0|[[Kurlandia]] – lenno Korony i Litwy}}]]
Pomimo że w doktrynie państwowej jedynie [[Litwa|Republika Litewska]] odwołuje się do dziedzictwa Wielkiego Księstwa Litewskiego, przywołując w [[preambuła|preambule]] do Konstytucji z 2 listopada 1992 r. [[Statuty litewskie|Statuty Litewskie]], to dziedzicami są również Polacy, zarówno mieszkańcy tej części współczesnej Polski, która należała przez wieki do Wielkiego Księstwa, jak i mieszkający na Litwie i Białorusi, oraz w pewnym stopniu rozproszeni po [[Wysiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich 1944–1946|wysiedleniach]] na inne ziemie polskie. Dotyczy to również wielkich rodów dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego (jak [[Radziwiłłowie herbu Trąby|Radziwiłłów herbu Trąby]]<ref>Ponownemu pochówkowi w 2009 r. [[Mikołaj Radziwiłł Rudy|Mikołaja Radziwiłła Rudego]] i [[Mikołaj Radziwiłł Czarny|Mikołaja Radziwiłła Czarnego]] oraz sześciu ich krewnych, których szczątki przypadkowo odnaleziono, nadano rangę państwową z asystą wojskową. Na pogrzebie byli przedstawiciele Radziwiłłów z Polski. Julita Tryk, [http://kurierwilenski.lt/2009/09/07/litwa-pozegnala-radziwillow/ ''Litwa pożegnała Radziwiłłów''].</ref>, [[Sapiehowie herbu Lis|Sapiehów]], [[Tyszkiewiczowie herbu Leliwa|Tyszkiewiczów]], [[Romer (herb szlachecki)|Romerów]], [[Komorowscy herbu Korczak|Komorowskich]] itd.), którzy zamieszkują [[Polska|Polskę]] lub państwa Zachodu i ani jeden przedstawiciel tych rodzin nie mieszka w granicach obecnej [[Litwa|Republiki Litewskiej]]<ref>[http://www.rp.pl/artykul/908449.html. ''Na Litwie zmarła ciocia Bronisława Komorowskiego'']</ref>.
 
2665

edycji