Sacrum: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 5901 bajtów ,  3 lata temu
uzupełniam hasło
m (drobne redakcyjne)
(uzupełniam hasło)
'''Sacrum''' ([[łac.]]) – sfera [[świętość|świętości]]. Wokół niej koncentrują się [[wiara religijna|wierzenia]] i [[obrzędy]], praktyki [[religia|religijne]]. Właściwość (stała bądź ulotna), która przysługuje niektórym przedmiotom (narzędzia [[kult religijny|kultu religijnego]] – naczynia, święte księgi, szaty), istotom ([[król]], [[kapłan]]), przestrzeniom ([[świątynia]], wzniesienie), okresom (niedziela, czas [[post]]u, [[Wielkanoc]] itp.). Siedzibą ''sacrum'' może stać się wszystko, nawet zwykłe przedmioty; miejsca czy osoby mogą otrzymać tę właściwość lub ją utracić.
 
Przeciwieństwem sacrum jest [[profanum]] – przestrzeń przeznaczona dla niewtajemniczonych (profanów).
 
Funkcją [[Antropologia kulturowa|antropologiczna]] sacrum jest potrzeba sensu.<ref>C. Geffé, Chrześcijaństwo i przemiany sacrum, s. 140</ref>
 
=== Teoria sacrum według [[Émile Durkheim|Emilie Durkheim]]'a ===
Dukrheim uważa, iż świat sacrum-[[profanum]], jest płynny, nie ma kryteriów pozbawionych wpływu sacrum.
 
W teorii Durkheima, świętość reprezentuje interesy grupy, szczególnie jedność, która była uosobiona w świętych symbolach bądź totemach. Sacrum jest czynnikiem, który spaja wszystkie religie świata. Nie opisał on dokładnie pojęcia sacrum. Uważał, że definiowanie zjawiska sacrum przekracza możliwości poznawcze, jest fenologiczną spekulacją. Stawiał ten termin w opozycji do profanum. Świętością określając wytworzoną przez ludzi rzecz, która pod wpływem praktyk religijnych z stanu profanum przechodziła do sfery sacrum. Człowiek instynktownie chroni to co jest święte, przed przejawami profanum. Status sacrum może otrzymać każdy przedmiot, czas, postać. Status sacrum nie jest według jego definicji cechą wrodzoną ale nabywaną na drodze wydarzeń historycznych, doświadczeń.
 
=== Definicja sacrum [[Rudolf Otto|Rudolfa Otto]]'na oraz [[Mircea Eliade]]'go ===
Twierdził, podobnie do E.Durkheim, że pojęcie słowa sacrum nie wystarczy opisać racjonalnie. Jest ono unikalnym zjawiskiem przejawu ludzkiej natury. Numinosum (łac.numen-”bóstwo”) jest terminem, który wprowadził na równi z sacrum. Ma ono dotyczyć sfery irracjonalnej sacrum. Numinosum jako nieuchwytna i nierozpoznawalna tajemnica, która wywołuje w ludziach zarówno strach jak i intuicyjne przyciąganie.<ref> R. Otto, Świętość, s. 39-55; 59-67; Z. J. Zdybicka, Człowiek i religia, s. 241.</ref> Stwierdza, wraz z G.van der Leeuwa'em, iż sacrum jest niespotykaną "mocą" ofiarowaną człowiekowi.
 
Wprowadzona przez Otto definicję rozszerzył Mircea Eliade'go opisując oba zjawiska, sacrum i profanum. Uważa, iż ludzie religijni rozgraniczają dwa światy, na wartości wyższych i wartości niższych. A sacrum pozwala im na znalezienie punktu statecznego pośród chaosu. Dzięki niemu ludzie porządkują swoje życie, określają swoje cele w życiu i dokonują hierarchii wartości. Doświadczając świat w sposób symboliczny, mistyczny, ludzie zapoznają się z nie związana historycznie rzeczywistością sakralną, do której się dopasowują. Dla niego sacrum było światem prawdziwym, a profanum zaś nieprawdziwym.
 
Według niego sacrum przedstawia manifestację niewyrażalnego systemu istniejącego poza światem. Przejawem sacrum może być każdym przedmiotem, gdyż objawia się w dowolny nieograniczony sposób. M.Eliade opisał rodzaje hierofanii, tz. proces przemian przedmiotów jak i sytuacji w świętość.<ref>''R.Otto Świętość'' (1917, wydania polskie 1968, 1993)</ref>
 
<blockquote>„(sacrum)..jest ona przeciwieństwem tego, co stanowi profanum”<ref>M. Eliade, Sacrum i profanum. O istocie religijności, tłum. R. Reszke, Warszawa 1999, s. 6.</ref></blockquote>M.Eliade rozszerzył definicję religijnego sacrum, zaznaczając, iż wstępuje ono także w sztuce i kulturze.<ref> S. Sawicki, Sacrum w literaturze, s. 13.</ref><blockquote>"Sacrum bywa po prostu elementem utworu literackiego, przedmiotem interpretacji, ale może być też perspektywą dla rozważań teoretycznych, która pozwala głębiej wniknąć w istotę poezji, jej funkcję w kulturze, jej sens dla człowieka."<ref>S. Sawicki, Polityka — interpretacja — sacrum, Warszawa 1981, s. 6.</ref></blockquote>
 
=== Definicja sacrum według [[Gerardus van der Leeuw|Gerardusa van der Leeuw]]'a ===
Opisywał on sacrum jako moc, która była obecna w pierwszych antycznych wiarach, pojęcie [[Bóg|Boga]] wyewoluowało później dlatego też unikał odniesienia do jego postaci.
 
Moc objawiała się poprzez empiryczne doświadczenie niezwykłości, odmienności przedmiotu, poczuciu emocjonalnego dystansu.<ref>G. van der Leeuw, Fenomenologia religii, tłum. J. Prokopiuk, Warszawa 1997, s. 19-20.</ref><blockquote>„Dystans dzielący rzeczy i osoby obdarzone mocą od rzeczy i osób jej pozbawionych określamy jako stosunek między tym, co święte, a tym, co świeckie. «To, co święte» jest odgraniczone od innych rzeczy, wyłączone spośród nich (łac. sanctus)”<ref>G. van der Leeuw, Fenomenologia religii, tłum. J. Prokopiuk, Warszawa 1997 s. 41.</ref></blockquote>
 
=== Sacrum w religiach ===
Według [[Judeochrześcijanie|religii judeochrześcijańskiej]] sacrum do głównie cecha Boga. Jest on epicentrum świętości jego istotą, objawia się on jako Dobro Najwyższe. Zaznacza się jego potęgę, transcendencję i wzniosłość.
 
„[[Święty]]” w tekstach [[Stary Testament|Starego Testamentu]] jest określeniem Boga. Słowo to również obejmuje [[Duch Święty|Ducha Świętego]]. W [[Nowy Testament|Nowym Testamencie]] jest również synonimem Jezusa. W religiach najczęściej przedmioty związane z odprawianiem kultu zyskują status przedmiotów, czasu, czynności świętach. <blockquote>„Świętym jest to, co jest oddzielone od wszystkiego, co świeckie (łac. profanum), ziemskie, więc jakoś nieczyste, a co należy do sfery boskiej”<ref>Hasło: Świętość, w: Słownik teologiczny, t. 2, Katowice 1989, s. 301</ref></blockquote><blockquote>„Świętość jako uczestnictwo w świętości Boga jest […] również przymiotem ludzkim; także miejsca, rzeczy, czy obrzędy związane z kultem oddawanym Bogu nazywa Biblia świętymi”<ref>Słownik teologiczny, t. 2, Katowice 1989, s. 301</ref></blockquote>Według [[Ludy semickie|semickiego]] podejścia biblijne pojęcie " qodeš" określało "rzecz świętą", "świętość", wywodziło się to najpewniej od rdzenia, które oznaczało "ciąć", "oddzielać", najprawdopodobniej oznaczało odcięcie od sfer [[profanum]].
 
{{wikisłownik|sacrum}}