Otwórz menu główne

Zmiany

m
|uwagi =
}}
'''Prowincja Śląsk''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Provinz Schlesien'') – [[prowincje pruskie|prowincja Prus]] powstała po kongresie wiedeńskim i istniejąca w latach 1815–1919 i 1938-1941. Jej stolicą był [[Wrocław]] (niem. ''Breslau''). Po przegraniu przez [[Niemcy]] [[II wojna światowa|II wojny światowej]] niemal całe terytorium, na którym leżała prowincja, należy do [[Polska|Polski]], natomiast już od 1920 niewielki fragment prowincji znalazł się w granicach [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] ([[Ziemia hulczyńska|kraik hulczyński]]).
 
Prowincja śląska powstała w wyniku reformy administracyjnej państwa pruskiego, przeprowadzonej w obliczu zmian terytorialnych po [[wojny napoleońskie|wojnach napoleońskich]] i [[kongres wiedeński|kongresie wiedeńskim]]. Po przejęciu przez Prusy północnej części [[Królestwo Saksonii|Królestwa Saksonii]] część zajętych ziem obejmujących [[Łużyce Górne]] przyłączono do śląskiej jednostki administracyjnej, która objęła wówczas [[Lubań (województwo dolnośląskie)|Lubań]] (niem. ''Lauban''), [[Zgorzelec]] (niem. ''Görlitz''), [[Rothenburg/O.L.|Rózbork]] (niem. ''Rothenburg''), aż po [[Hoyerswerda]]. Poza jej granicami znalazły się jednak leżące już wcześniej w granicach Prus północne ziemie śląskie [[Krosno Odrzańskie|Krosno]] (dawne księstwo krośnieńskie), [[Sulechów]] i [[Świebodzin]].
Po [[wojny śląskie|wojnach śląskich]] teren Śląska został podzielony (ostatecznie w 1763) pomiędzy [[Królestwo Prus|Prusy]] i [[Austria|Austrię]] (formalnie Królestwo Czech). Do państwa Hohenzollernów włączono większą część Śląska, który został nazwany Śląskiem Pruskim. Przy Habsburgach pozostały jedynie południowe fragmenty [[Księstwo Nyskie|księstwa nyskiego]], [[księstwo karniowskie|karniowskiego]] oraz [[Księstwo Opawskie|opawskiego]], a także niemal całe [[Księstwo Cieszyńskie]]. Habsburgowie stracili również należącą do historycznych Czech [[ziemia kłodzka|ziemię kłodzką]], włączoną administracyjnie do pruskiego Śląska.
 
Prusy zdobyty teren nazwały Prowincją Śląską i w 1741 podzieliły na 2 departamenty kameralne ze stolicami we [[Wrocław]]iu (Śląsk Górny i tzw. Średni, 32 powiaty) i [[Głogów|Głogowie]] (Śląsk Dolny, 16 powiatów). Granice dawnych księstw i powiatów pozostały w większości przypadków bez zmian, chociaż niektóre mniejsze jednostki wcielano do większych. Z trzech małych powiatów [[Nowogród (powiat)|Nowogród]], [[Przewóz (powiat żarski)|Przewóz]] i [[Żagań]] utworzono jeden duży w Żaganiu, z powiatów [[Prudnik]], [[Biała (miasto)|Biała]] i [[Głogówek]] jeden w Prudniku (choć początkowo stolica znajdowała się w Głogówku). Z powiatów [[Toszek]] i [[Gliwice]] powstał „podwójny” Toszek-Gliwice. Z dawnych [[Państwo stanowe|wolnych państw stanowych]] swą rangę utrzymały tylko [[Bytom]], [[Milicz]] i [[Pszczyna]], stając się stolicami nowo utworzonych powiatów.
 
Do pruskiego Śląska należały 4 [[enklawa|enklawy]] – w [[Brandenburgia|Brandenburgii]] wokół [[Świebodzin]]a oraz na [[Łużyce|Łużycach]] – wsie Kromlau, Jämlitz i Tzschernitz, wieś Lieskau oraz wieś Bloischdorf. Liczne enklawy występowały wewnątrz Śląska – w granicach powiatów znajdowały się ziemie z innych, niekoniecznie sąsiednich powiatów.
Enklawę Świebodzina włączono do Brandenburgii (w 1815), podobnie jak wspomniane 3 mniejsze enklawy. Chcąc wyrównać północną granicę prowincji przesunięto ją bliżej Odry, włączając do niej fragmenty Brandenburgii – [[Czerwieńsk]] (''Rothenburg'') i [[Nietków]] (''Polnisch Nettkow''). Przydzielono je do powiatu zielonogórskiego, podobnie jak kolejny nabytek – wieś [[Drzonów]].
 
W miejsce dawnych departamentów wprowadzono rejencje (''[[Rejencja|Regierungsbezirk]]''), które dzieliły się na powiaty. Na początku utworzono 4 rejencje: [[rejencja legnicka|legnicką]] (13 powiatów), [[rejencja wrocławska|wrocławską]] (14), [[rejencja dzierżoniowska|dzierżoniowską]] (11) i [[rejencja opolska|opolską]] (14). Dzierżoniowską w 1820 zlikwidowano i podzielono między rejencję wrocławską i legnicką. Do rejencji opolskiej włączono tereny dawnego [[Księstwo Nyskie|księstwa nyskiego]] oraz niektóre inne ziemie, należące historycznie do Dolnego Śląska ([[Kluczbork]], [[Byczyna]]). [[Hrabstwo kłodzkie]], posiadające do tej pory dużą samodzielność administracyjną, włączono do rejencji wrocławskiej. Tak ukształtowane rejencje pozostały w niemal niezmienionych granicach aż do 1945.
 
Wraz z reformą administracyjną zlikwidowano większość enklaw. W 1818 ze wschodniej części powiatu [[Racibórz]], [[Wodzisławskie Państwo Stanowe|ziemi wodzisławskiej]], żorskiej oraz południowych fragmentów powiatu gliwickiego utworzono powiat [[Powiat Rybnik|Rybnik]]. Z większych powiatów wykrojono mniejsze, samodzielne – np. [[Kamienna Góra]], [[Świerzawa]], [[Wałbrzych]]. Powstało też kilka całkowicie nowych – [[Lubań (województwo dolnośląskie)|Lubań]], [[Ziębice]], [[Złotoryja]]-[[Chojnów]]. W 1820 powiat [[Kluczbork]] przeniesiono z rejencji wrocławskiej do opolskiej. Po reformach w rejencji wrocławskiej były 22 powiaty, w legnickiej 19, a w opolskiej 16. Powierzchnie były podobne – 13600, 13500 oraz 13200 kilometrów kwadratowych. Równolegle oprócz oficjalnych nazw stosowano też nazwy zwyczajowe – Śląsk Dolny na rejencję legnicką, Śląsk Średni lub Środkowy na wrocławską (''Mittelschlesien'') i Śląsk Górny na opolską<ref>A. Scheer, ''Zmiany granic Śląska na przestrzeni wieków'', Świdnica 2002, s. 36.</ref>.
* 1919: [[Felix Philipp]]
* 1919–1938: ''podział na [[Dolny Śląsk (prowincja)]] oraz [[Górny Śląsk (prowincja)]]''
* 1938–1941: [[Josef Wagner (Gauleiter)|Josef Wagner]]
|}