Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 460 bajtów, 2 lata temu
rozwinięcie: nowa sekcja Twórczość - początek + różne merytoryczno-redakcyjne
| Imię i nazwisko = Edward Burne-Jones
| Grafika = Burne jones.jpg
| Podpis = Edward Burne-Jones upozowany w stroju artysty malarza (fot. D.W. Wynfield, ok. 1860)
| link_do_zdjęcia =
| Pełne imię i nazwisko = Edward Coley Burne-Jones
| Data i miejsce urodzenia = [[28 sierpnia]] [[1833]]<br />[[Birmingham]]
| Data i miejsce śmierci = [[17 czerwca]] [[1898]]<br />[[Londyn]]
| Narodowość = Anglik<ref>Uznawany powszechnie za Anglika, był w istocie pochodzenia [[Walijczycy|walijskiego]] (A. Lys Baldry, ''Burne-Jones'', dz. cyt., s. 19).</ref>.
| Dziedzina sztuki = [[malarstwo]]
| Styl = prerafaelityzm (mistyczny estetyzm)
Urodził się jako syn skromnego rzemieślnika (ramiarza) Edwarda Richarda Jonesa i Elizabeth Coley, zmarłej kilka dni po porodzie. Jako 11-latek zaczął uczęszczać do rygorystycznej King Edward's School, wyróżniając się wśród najlepszych uczniów. Zainteresowany tam rysunkiem, uczestniczył potem w zajęciach organizowanych przez miejscową szkołę artystyczną. Przygotowując się zgodnie z życzeniem ojca do stanu duchownego, w 1853 podjął jednak odpowiednie studia w [[Uniwersytet Oksfordzki|oksfordzkim]] Exeter College<ref>A. Lys Baldry: ''Burne-Jones'', dz. cyt., s. 16-17.</ref>; tam zawarł znajomość z [[William Morris|Williamem Morrisem]], który pozostał jego dozgonnym przyjacielem. Wspólne poglądy i upodobania skierowały ich obu ku rosnącemu zainteresowaniu sztuką na gruncie pasjonowania się literaturą i historią średniowiecza. Zarazem działania studyjne w tym kierunku przeciwstawiały ich ideowo ówczesnej „cywilizacji przemysłu i maszyn” będącej zaprzeczeniem estetyzmu.
 
Po zapoznaniu się w 1854 z ''Malarzami współczesnymi'' [[John Ruskin|J.Johna Ruskina]] Burne-Jones zbliżył się do środowiska prerafaelitów, szczególnie zafascynowany twórczością [[Dante Gabriel Rossetti|Gabriela Rossettiego]]. Niewiele starszy artysta skłonił go do poświęcenia się sztuce i zrezygnowania ze studiów teologicznych, a także uzyskał dla niego pierwsze poważne zamówienia (1857-1860), którymi najczęściej były kartony do [[witraż]]y o tematyce średniowiecznej <ref>G. Crepaldi: ''Rossetti i prerafaelici'', dz. cyt., s. 116; A. Lys Baldry: ''Burne-Jones'', dz. cyt., s. 28-30.</ref>. Burne-Jones okazał się w istocie znakomitym samoukiem; choć nigdy nie ukończył regularnych studiów, w ciągu dwudziestolecia z powodzeniem opanował wszystkie techniki malarstwa.
 
W 1860 r. poślubił Georgianę Macdonald, siostrę dawnego szkolnego kolegi, z którą miał dwoje dzieci: Filipa (ur. 1861) i Margaret (ur. 1866). Była ona również autorką pierwszej biografii artysty. Współpracował z firmą artystyczną W. Morrisa i brał udział w wykańczaniu tworzonej przez niego siedziby (tzw. Red House). W 1864 wybrano go członkiem Oldstowarzyszonym Royal Water Color Society (w 1868 uzyskał pełne członkostwo), gdziew którego galerii (Old Society) wystawiał swe prace, stopniowo zyskując poprawę warunków finansowych i bytowych. W 1871 i 1873 odbył dwie kolejne podróże do Włoch odwiedzonych już jesienią 1859 r. Bezpośrednie zetknięcie ze sztuką mistrzów renesansu zarówno dostarczyło mu wielu tematów twórczych na przyszłość, jak i pozwoliło uzupełnić niedostatki techniki malarskiej<ref>G. Crepaldi: ''Rossetti i prerafaelici'', dz. cyt., s. 120.</ref>.
 
Przełomowym w jego karierze twórczej okazał się rok 1877, kiedy wspólnie z czterema innymi artystami (Alma-Tadema, Millais, Leighton, Whistler) zaprezentował swe prace na wystawie urządzonej w [[Londyn|stołecznej]] Grosvenor Gallery. Sukces ten w rok później zyskał potwierdzenie na skalę międzynarodową podczas ekspozycji tych prac na Wystawie Powszechnej w Paryżu. Następne dziesięciolecie przyniosło mu renomę największego z żyjących angielskich artystów<ref>G. Crepaldi: ''Rossetti i prerafaelici'', dz. cyt., s. 126.</ref>. W rzeczywistości to on upowszechnił nurt prerafaelicki w kontynentalnej Europie, wyprzedzając w popularności swych nauczycieli i przyjaciół<ref>A. Konopacki: ''Prerafaelici'', dz. cyt., s. 12.</ref>.
W ostatnich latach życia tworzył monumentalne kompozycje, wyróżniając się przy tym ogromną aktywnością w innych zakresach (m.in. ilustracje książkowe, projekty wyposażenia wnętrz, scenografie teatralne). Szczytowe powodzenie osiągnął przedstawiając swe prace podczas kolejnej paryskiej Wystawy Powszechnej (1889). W 1885 wybrano go członkiem [[Royal Academy of Arts|Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych]] (RAA). W 1894 królowa [[Wiktoria Hanowerska|Wiktoria]] przyznała mu tytuł [[baronet]]a Rottingdean i Grange. Od 1897 był też członkiem belgijskiej Królewskiej Akademii Nauki, Literatury i Sztuki. Mając nadwerężone zdrowie, zmarł w londyńskim [[Fulham]] jako niespełna 65-letni wskutek pogrypowych powikłań<ref>G. Crepaldi: ''Rossetti i prerafaelici'', dz. cyt., s. 126.</ref>.
 
== Twórczość ==
Artystycznie oryginalna, bogata ilościowo i niezwykle zróżnicowana twórczość Burne-Jonesa była wybitnym zjawiskiem nurtu prerafaelityzmu. W początkowym jej okresie zaznaczał się wyraźny wpływ Rossettiego, a technika malarska ograniczała się do [[akwarela|akwareli]], w których artysta najlepiej wyrażał swe zdolności. Zapowiedzią przejścia do osobistej stylistyki jest obraz ''Miłosierny rycerz'' (1863). Na uwagę zasługuje dwuetapowy proces artystycznego rozwoju Burne-Jonesa, który z prawie nieznanego twórcy odkrywającego swe powołanie w 1855, awansował do roli wyjątkowej powagi brytyjskiej szkoły malarstwa. Po tym pierwszym dwudziestoleciu, mającym charakter przygotowawczy, nastąpiło drugie 20 lat dojrzałej i wytężonej twórczości, kiedy skuteczniej realizował swe pomysły wraz z doskonaleniem sprawności technicznej<ref>A. Lys Baldry, dz. cyt., s. 70-73.</ref>.
Twórczość artysty pozostawała pod wpływem mistyki europejskiego średniowiecza (zwłaszcza włoskiego i francuskiego), legend, epopei, motywów mitycznych i legendarnych (poszukiwanie Graala). Ulubionymi formami artystycznymi były dla niego freski oraz witraże. W twórczości swej wykorzystywał liczne motywy roślinne ([[secesja (sztuka)|secesja]]) i pozostawał (zwłaszcza w okresie późnym) pod wpływem malarstwa [[prymitywizm (malarstwo)|prymitywistów]].
 
Był członkiem [[Royal Academy of Arts|Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych]] (RAA), a także belgijskiej
Królewskiej Akademii Nauki, Literatury i Sztuki (od 1897).
 
Edward Burne-Jones jest m.in. autorem artystycznego portretu legendarnej [[Szczecin|szczecińskiej]] zielarki [[Sydonia von Borck|Sydonii von Borck]] oraz jej siostry Clary von Borck, a także rysunkowego portretu I.J. Paderewskiego.
 
== Wybrane prace ==
* ''Święty Jerzy zabijający smoka'', 1868, Art Gallery of New South Wales, Sydney
* ''Pochwała Wenus'', 1868, Laing Art Gallery, Newcastle on Tyne
* ''Maria Zambaco'', 1870, Neuss Clemens Sels Museum, [[Neuss]]
* ''Fyllis i Demofoon'', 1870, Birmingham Museum and Art Gallery
* ''Ogród Hesperyd'', 1870-73, zbiory prywatne
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Crepaldi | imię = Gabriele | tytuł = Rossetti i prerafaelici | data = 2006 | wydawca = Rzeczpospolita | miejsce = Warszawa | seria = Klasycy sztuki | isbn = 978-83-60688-07-6}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Lys Baldry | imię = Alfred | tytuł = Burne-Jones | data = [(1910]) | wydawca = Spółka Wydawnicza w Łodzi | seria = Arcydzieła malarskie w reprodukcjach barwnych}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Konopacki | imię = Adam | tytuł = Prerafaelici | data = 1989 | wydawca = Arkady/Henschelverlag | miejsce = Warszawa/Berlin | seria = W kręgu sztuki | isbn = 83-213-3468-7}}