Józef Dambek: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 66 bajtów ,  2 lata temu
m
(poprawa przypisu)
'''Józef Dambek''' ps. „Lech”, „Kil”, „Jur”, „Adam Falski” (ur. [[7 lipca]] [[1903]] w [[Zdroje (powiat tucholski)|Zdrojach]] koło [[Świecie|Świecia]], zm. 4/[[5 marca]] [[1944]] pod [[Sikorzyno|Sikorzynem]]) – polski działacz społeczny i pedagog, podczas okupacji niemieckiej przywódca [[Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Kaszubski|Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Kaszubski”]], zastępca prezesa Rady Naczelnej, a od [[1943]] r. – przywódca [[Tajna Organizacja Wojskowa Gryf„Gryf PomorskiPomorski”|Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”]].
 
[[Plik:Gryf Pomorski - Józef Dambek - x1 ubt.JPG|thumb|krzyż upamiętniający Józefa Dambka nad [[Jezioro Dąbrowskie|Jeziorem Dąbrowskim]]]]
 
== Młodość i okres [[II Rzeczpospolita|II Rzeczypospolitej]] ==
Był synem Józefa Dambka, właściciela sklepu kolonialnego w Zdrojach i Matyldy z domu Szczęsnej. Od [[1910]] r. uczęszczał do szkoły ludowej w [[Gacki (województwo kujawsko-pomorskie)|Gackach]], którą ukończył w [[1918]] r. W [[1920]] r. rozpoczął pracę zarobkową przy budowie elektrowni w [[Gródek (wieś w województwie kujawsko-pomorskim)|Gródku]]. W latach [[1921]]-[[1922]] przeszedł kurs nauczycieli pomocniczych w Świeciu, po którym pracował w szkołach w [[Sławutówko|Sławutówku]] i [[Domatowo|Domatowie]], uzyskując kwalifikacje stałego nauczyciela publicznych szkół powszechnych. Następnie przeniósł się do większych szkół w [[Leśniewo (województwo pomorskie)|Leśniewie]] i [[Żarnowiec (województwo pomorskie)|Żarnowcu]], gdzie został jej kierownikiem. W tym okresie był zaangażowany – we współpracy z placówką [[Straż Graniczna (Polska)|Straży Granicznej]] w [[Piaśnica|Piaśnicy]] – w rozpracowanie niemieckiej grupy dywersyjnej z [[Puck]]a. W latach [[1928]]-[[1929]] organizował tzw. Uniwersyteckie Kursy Wakacyjne z udziałem nauczycieli warszawskich. Działał w [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne Sokół„Sokół”|Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”]], będąc prezesem lokalnej komórki, [[Związek Nauczycielstwa Szkół Powszechnych|Związku Nauczycielstwa Szkół Powszechnych]], [[Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej|Lidze Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej]], [[Polski Związek Zachodni|Polskim Związku Zachodnim]], [[Towarzystwo Czytelni Ludowych|Towarzystwie Czytelni Ludowych]], zakładając wiejskie punkty biblioteczne. We wrześniu [[1930]] r., w proteście przeciw aresztowaniom posłów i działaczy partii opozycyjnych, usunął ze szkoły w Żarnowcu portrety marszałka [[Józef Piłsudski|Józefa Piłsudskiego]], w związku z czym został odwołany z funkcji jej kierownika i zawieszony w czynnościach nauczyciela. Jednakże dzięki interwencji wpływowych znajomych otrzymał skierowanie do szkoły w [[Gowidlino|Gowidlinie]]. Od [[1931]] r. uczył w 1-klasowej szkole w [[Kobyle (województwo pomorskie)|Kobylu]]. W tym okresie ujawnił silne sympatie dla działalności [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|Stronnictwa Narodowego]].
 
== Udział w sieci dywersji pozafrontowej ==
1 września [[1939]] r. po wybuchu wojny poinformował uczniów o zawieszeniu zajęć szkolnych. Następnie ukrył akta szkolne i udał się na linię frontu. Jego żona Anna z domu Reiter, rozgłosiła, że mąż zginął w czasie działań wojennych i zdobyła od władz niemieckich odpowiednie zaświadczenie, że jest wdową po nauczycielu J. Dambku. Tymczasem ten od pierwszych dni okupacji niemieckiej ukrywał się, często zmieniając miejsca pobytu. 24 grudnia 1939 r. na bazie sieci dywersji pozafrontowej utworzył w [[Czarlino|Czarlinie]] wraz z [[Klemens Bronk|Klemensem Bronkiem]], [[Bronisław Brunka|Bronisławem Brunką]] oraz [[Józef Gierszewski|Józefem Gierszewskim]] i [[Jan Gierszewski|Janem Gierszewskim]] Tajną Organizację Wojskową „Gryf Kaszubski”, na czele której stanął. W [[1940]] r. przyciągnął do niej legendarnego pomorskiego działacza niepodległościowego, księdza ppłk. [[Józef Wrycza|Józefa Wryczę]] ps. „Rawycz”, „Delta”, co doprowadziło do szybkiego rozszerzenia jej działalności na dużą część [[Pomorze|Pomorza]].
 
Aby skonsolidować pomorską konspirację, doprowadził do przekształcenia 7 lipca [[1941]] r., podczas zebrania założycielskiego w [[Czarna Dąbrowa (powiat bytowski)|Czarnej Dąbrowie]], TOW „Gryf Kaszubski” w Tajną Organizację Wojskową „Gryf Pomorski”. Objął wówczas funkcję zastępcy prezesa Rady Naczelnej, którym został ksiądz ppłk J. Wrycza, oraz kierownika Głównego Wydziału Organizacyjnego, odpowiedzialnego za bieżącą działalność konspiracyjną. W rzeczywistości był jednak faktycznym przywódcą organizacji, rozbudowując jej podziemne struktury i podporządkowując sobie wiele grup konspiracyjnych z obszaru Pomorza Gdańskiego. Wydawał podziemny biuletyn „Gryf Pomorski”, do którego pisał dużo różnych tekstów. Ważnym punktem w jego działalności był wywiad. Osobiście uczestniczył w zbieraniu informacji dotyczących niemieckiego przemysłu zbrojeniowego na Pomorzu oraz rakiet [[Fieseler Fi 103|V1]] i [[V2 (pocisk rakietowy)|V2]]. Z drugiej jednak strony w swoich działaniach popełnił kilka poważnych błędów, zwłaszcza utrzymując ewidencję organizacyjną z personaliami gryfowców, co w późniejszym okresie ułatwiło Niemcom masowe ich aresztowania. W [[1942]] r. uczestniczył w rozmowach kierownictwa TOW „Gryf Pomorski” z przedstawicielami Okręgu Pomorskiego [[Armia Krajowa|AK]], które miały doprowadzić do ulokowania organizacji w strukturach [[Polskie Państwo Podziemne|Polskiego Państwa Podziemnego]], lecz zostały przerwane z powodu aresztowań niektórych członków Komendy Okręgu Pomorskiego AK. Latem 1943 r. przyczynił się do rozłamu w TOW „Gryf Pomorski” jako inicjator przyłączenia się do [[Miecz i Pług|Ruchu Miecz i Pług]]. Jest także obarczany odpowiedzialnością za skrytobójczą śmierć komendanta głównego TOW „Gryf Pomorski”, Józefa Gierszewskiego.
 
== Tragiczna śmierć ==
 
== Odznaczenia ==
Był odznaczony m.in. [[Order Virtuti Militari|Orderem Virtuti Militari]] V klasy (pośmiertnie), [[Medal XV-lecia Odzyskania Morza|Medalem XV-lecia Odzyskania Morza]], [[Medal Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości|Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości]].
 
W [[1970]] r. w szkole podstawowej w Kobylu została odsłonięta tablica pamiątkowa ku jego czci i otwarta izba pamięci. Natomiast w miejscu jego śmierci znajduje się głaz z płytą upamiętniającą to wydarzenie.
[[10 października]] [[1992]] Szkoła Podstawowa w [[Leśniewo (województwo pomorskie)|Leśniewie]] otrzymała imię porucznika Józefa Dambka oraz sztandar. W tym samym dniu odsłonięta została tablica pamiątkowa poświęcona pamięci Józefa Dambka.
 
W dniu [[5 marca]] [[2017]] został przez [[Ministerstwo Obrony Narodowej|ministra obrony narodowej]] [[Antoni Macierewicz|Antoniego Macierewicza]] awansowany na stopień [[kapitanKapitan (ranga)|kapitana]]a podczas uroczystości w [[Gołubie|Gołubiu]], upamiętniającej 73. rocznicę śmierci dowódcy "Gryfa"<ref>{{Cytuj stronę|url = http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21456751,macierewicz-na-pomorzu-tlumaczyl-komu-zawdzieczamy-wolnosc.html |tytuł = Macierewicz na Pomorzu tłumaczył, komu zawdzięczamy wolność. "Gdyby nie Gryf, to..." |data = 5 marca 2017| opublikowany = wyborcza.pl / Trójmiasto|data dostępu = 2017-03-05}}</ref>.
 
== Bibliografia ==
 
{{SORTUJ:Dambek, Józef}}
 
[[Kategoria:Członkowie Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiego Związku Zachodniego]]
157 297

edycji