Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 81 bajtów ,  2 lata temu
m
'''Podole''' ([[Łacina|łac.]] ''Podolia'', [[język ukraiński|ukr.]] Поділля, ''Podilla'', [[język rosyjski|ros.]] Подолье, ''Podolje'', [[język rumuński|rum.]] ''Podolia'', [[język turecki|tur.]] ''Podolya'') – [[kraina historyczna]] i [[kraina geograficzna|geograficzna]] ([[Wyżyna Podolska]]) na terytorium [[Ukraina|Ukrainy]] i [[Mołdawia|Mołdawii]], położona nad północnymi dopływami środkowego [[Dniestr]]u ([[Zbrucz]], [[Smotrycz]], [[Uszyca (rzeka)|Uszyca]] i in.) i w górnym biegu rzeki [[Boh]].
 
Główne miasta: [[Kamieniec Podolski]], [[Chmielnicki (miasto)|Chmielnicki]] (do [[1954]] ''Płoskirów''), [[Winnica (miasto)|Winnica]].
 
== Historia ==
[[Plik:Польський ринок1906.jpg|thumb|[[Stare Miasto (Kamieniec Podolski)|Stare Miasto]] w [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu Podolskim]] ok. 1906 r.]]
W rosyjskiej części Podola działały polskie oddziały partyzanckie w czasie [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]].
W [[1848]] podobne działania występowały po stronie austriackiej. W 1897 największymi miastami Podola były [[Kamieniec Podolski]], [[Humań]], [[Winnica (miasto)|Winnica]], [[Bałta]], [[Chmielnicki (miasto)|Płoskirów]] i [[Mohylów Podolski]].
 
=== XX wiek ===
 
== Wody podziemne i gruntowe ==
[[FilePlik:Smatryč.jpg|200px|right|thumb|Smotrycki kanion]]
10 km poniżej Kamieńca Podolskiego znajduje się „Smotrycki kanion”, którego wapienne brzegi sięgają 50 m wysokości. Na Podolu znajduje się bardzo mała liczba jezior naturalnych. Na południu znajduje się Dniestrowski zbiornik retencyjny. Tworzone są sztuczne stawy i zbiorniki dla hodowli ryb i pracy wodociągów. Największa liczba źródeł mineralnych znajduje się w okolicach Satanowa, Kamieńca Podolskiego i Połonnego.
 
 
== Polacy na Podolu ==
[[FilePlik:Kamianets-Podilskyi-2007.jpg|thumb|[[Twierdza w Kamieńcu Podolskim]]]]
[[Plik:Chortkiv Ternopilska-Saint Stanislav church-general view.jpg|thumb|[[Kościoł św. Stanisława biskupa i męczennika w Czortkowie]]]]
[[Plik:Костьол Св. Миколая 01.JPG|thumb|Kościół św. Anny w [[Bar (obwód winnicki)|Barze]]]]
Podole zajmuje ważne miejsce w polskiej historii i kulturze. W przedrozbiorowej Polsce było regionem o kluczowym znaczeniu strategicznym z racji na urodzajne gleby (Polska bogaciła się na handlu zbożem) oraz sieć twierdz, broniących kraj przez najazdami Tatarów i Turków. Najważniejsza i najsłynniejsza z twierdz mieści się w stolicy regionu – [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu]]. [[Twierdza w Kamieńcu Podolskim|Twierdza kamieniecka]] była nazywana ''bramą do Polski''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/748 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III].</ref>. Opis oblężenia twierdzy przez Osmanów zawarł [[Henryk Sienkiewicz]] w ''[[Pan Wołodyjowski|Panu Wołodyjowskim]]''. Kamieniec Podolski był jednym z dziesięciu miast, posiadających prawo wyboru króla w czasach [[wolna elekcja|wolnej elekcji]] i stanowił najważniejsze centrum kultury polskiej na południowo-wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej. [[Winnica (miasto)|Winnica]] i [[Chmielnicki (miasto)|Płoskirów]] – dziś największe miasta Podola – były [[miasto królewskie|miastami królewskimi]] [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]]. Na Podolu posiadłości miały [[Magnateria polska|polskie rody magnackie]]: [[Zamoyscy herbu Jelita|Zamoyscy]], [[Radziwiłłowie herbu Trąby|Radziwiłłowie]], [[Ostrogscy herbu własnego|Ostrogscy]], [[Potoccy herbu Pilawa|Potoccy]], [[Koniecpolscy herbu Pobóg|Koniecpolscy]], [[Lubomirscy herbu Szreniawa bez Krzyża|Lubomirscy]], [[Sieniawscy herbu Leliwa|Sieniawscy]], [[Czartoryscy herbu Pogoń Litewska|Czartoryscy]]. W [[Bar (obwód winnicki)|Barze]] [[29 lutego]] [[1768]] została zawiązana [[konfederacja barska]].
 
Współcześnie Polacy wciąż zamieszkują Podole – zarówno po ukraińskiej, jak i mołdawskiej stronie granicy. W [[Rybnica (miasto)|Rybnicy]] w [[Naddniestrze|Naddniestrzu]] działa Rybnicko-Polskie Stowarzyszenie „Polonia” oraz mieści się polska parafia katolicka. W [[obwód winnicki|obwodzie winnickim]] Ukrainy według spisu powszechnego z [[2001]] roku mieszka 3794 Polaków. W [[obwód chmielnicki|obwodzie chmielnickim]], którego środkowa i południowa część leżą na Podolu mieszka 23 005 Polaków.
== Miasta ==
[[Plik:Vinnytsia-orthodox-church-1.jpg|thumb|[[Winnica (miasto)|Winnica]]]]
[[Plik:Хмельницкий. Здание на перекрёстке..jpg|thumb|[[Chmielnicki (miasto)|Chmielnicki]]]]
[[Plik:Будинок Польського магістрату 7.jpg|thumb|[[Kamieniec Podolski]]]]
[[FilePlik:Софіївський-парк.jpg|thumb|[[Humań]]]]
Największe miasta na Podolu współcześnie:
{|class=standard style= "max-width 70%;"
|-
|2.
|[[Chmielnicki (miasto)|Chmielnicki]] (''Płoskirów'')
|style="text-align:right"| 266 612
|style="text-align:center"| {{Flaga|Ukraina}}
304 116

edycji