Nowy cmentarz żydowski w Będzinie: Różnice pomiędzy wersjami

m (MalarzBOT: poprawki)
{{Współrzędne|50,328°N 19,131°E|umieść=na górze}}
[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie39.jpg|thumb|Cmentarz żydowski od strony ul. Podzamcze]]
[[Plik:Kirkut w Będzinie.jpg|thumb|Macewy na zboczach Góry Zamkowej]]
'''Nowy cmentarz żydowski w Będzinie''' – [[kirkut]] w [[Będzin]]ie położony na północnym zboczu [[Góra Zamkowa (Będzin)|Góry Zamkowej]] przy ul. Podzamcze. W Będzinie istniały trzy cmentarze żydowskie, z których przetrwał jedynie kirkut na Górze Zamkowej, zwany nowym cmentarzem żydowskim. Powstał on w [[1831]]<ref>Burchard podaje datę powstania cmentarza jako XIX w.</ref> w związku z wybuchem w lipcu tegoż roku [[epidemia|epidemii]] [[cholera|cholery]] w Będzinie, gdy stary kirkut na Zawalu okazał się za mały, by pomieścić wszystkie ciała. Grunt pod cmentarz zakupiono od mieszkańców miasta za 300 guldenów.
 
W Będzinie istniały trzy cmentarze żydowskie, z których przetrwał jedynie kirkut na Górze Zamkowej, zwany nowym cmentarzem żydowskim. Powstał on w [[1831]]<ref>Burchard podaje datę powstania cmentarza jako XIX w.</ref> w związku z wybuchem w lipcu tegoż roku [[epidemia|epidemii]] [[cholera|cholery]] w Będzinie, gdy stary kirkut na Zawalu okazał się za mały, by pomieścić wszystkie ciała. Grunt pod cmentarz zakupiono od mieszkańców miasta za 300 guldenów.
 
Na powierzchni 0,5 ha zachowało się ok. 250 całych [[macewa|macew]] oraz ok. 550 rozbitych lub mocno uszkodzonych<ref>Burchard podaje liczbę zachowanych nagrobków jako około 300.</ref>. Najstarszy nagrobek pochodzi z 1831 r. Na macewach zachowały się inskrypcje nagrobne w języku hebrajskim i jidysz. Obecnie teren cmentarza jest zaniedbany, porośnięty przez las. Pośrodku zachowały się także fundamenty [[ohel]]u, najprawdopodobniej rabina Barucha Hercygiera (według innej, niepewnej hipotezy rabina [[Jakub Natan|Jakuba Natana]]<ref>zobZob. serwis kirkuty.xip.pl.</ref>) oraz pozostałości kamiennego muru ogrodzenia. Macewa Jakuba Natana (z wyrzeźbionym orłem Rzeczypospolitej) znajduje się dzisiaj w [[Muzeum Zagłębia w Będzinie]].
 
Cmentarz był użytkowany do końca lat 70. XIX w. Podczas II wojny światowej został zdewastowany przez Niemców. Na teren cmentarza prowadzi odbudowana brama.
[[Plik:Cmentarz żydowski Będzin.jpg|mały|219x219px|Macewa]]
{| align = center
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie1.jpg|100px|thumb|100px]]
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie14.jpg|150px|thumb|150px]]
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie22.jpg|150px|thumb|150px]]
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie34.jpg|150px|thumb|150px]]
|}
<br clear="all">
<br clear="all">
{| align = center
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie31.jpg|100px|thumb|100px]]
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie18.jpg|150px|thumb|150px]]
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie5.jpg|100px|thumb|100px]]
|[[Plik:Cmentarz żydowski w Będzinie37.jpg|100px|thumb|100px]]
|}
<br clear="all">
<br clear="all">
{| align = center
|[[Plik:10 kwietnia 2009 r. Będzin 395.jpg|150px|thumb|150px]]
|[[Plik:10 kwietnia 2009 r. Będzin 476.jpg|100px|thumb|100px]]
|[[Plik:10 kwietnia 2009 r. Będzin 414.jpg|150px|thumb|150px]]
|}
<br clear="all">
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę| nazwisko = Burchard| imię = Przemysław| tytuł = Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce| rozdział = | data = 1990| wydawca = | miejsce = Warszawa| isbn = | strony = 187}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.kirkuty.xip.pl/bedzin.htm Cmentarz żydowski w Będzinie w portalu kirkuty.xip.pl]
* [http://www.sztetl.org.pl/pl/article/bedzin/12,cmentarze/1836,cmentarz-zydowski-w-bedzinie-ul-podzamcze-/ Nowy cmentarz żydowski w Będzinie] na portalu Wirtualny Sztetl
* [http://www.polin.org.pl/cities/204/galeria/10044/ Nowy cmentarz żydowski w Będzinie] na portalu Polin - Dziedzictwo Polskich Żydów]
* [http://www.ceo.org.pl/portal/slady_o_programie_doc?docId=38089 Program "XIX„XIX wieczny kirkut na Górze Zamkowej na tle żydowskiej kultury i historii Będzina"Będzina”]
* [http://www.bedzin.pl/default.aspx?docId=1345 Historia Żydów będzińskich]
 
{{Zabytki Będzina}}
{{Współrzędne|50,328°N 19,131°E|umieść=na górze}}
 
[[Kategoria:Cmentarze żydowskie w województwie śląskim|Będzin]]
16 511

edycji