Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 2 bajty ,  2 lata temu
m
→‎Historia: http -> https, replaced: http://books.google.pl → https://books.google.com przy użyciu AWB
 
== Historia ==
Początki Nowego Tomyśla sięgają XIII w., choć pierwsze ślady osadnictwa na tych obszarach pochodzą sprzed 11 tys. lat (m.in. pozostałości grobów skrzynkowych koło [[Wytomyśl (wieś w województwie wielkopolskim)|Wytomyśla]] i smolarni pod [[Jastrzębsko Stare|Jastrzębskiem Starym]]). Od średniowiecza znana była wieś Tomyśl, położona pośród wielkich kompleksów leśnych. W XVIII w. okolice Tomyśla zaczęli zagospodarowywać osadnicy [[olędrzy|olęderscy]], sprowadzani przez właścicieli tych ziem, rodzinę [[Szołdrscy|Szołdrskich]]. Wśród nowych mieszkańców dominowali [[protestantyzm|protestanccy]] Niemcy z [[Brandenburgia|Brandenburgii]], [[Śląsk]]a i [[Pomorze|Pomorza]], toteż wkrótce koniecznością stała się budowa [[zbór|zboru]] [[Ewangelicy|ewangelickiego]]. Świątynia powstała w osadzie ''nova colonia Glinki'' w 1780 r., a kilka lat później [[Feliks Szołdrski]] postanowił lokować koło kościoła nowe miasto.
 
Ostatecznie osadzie nadano prawa miejskie i nazwę Nowy Tomyśl 8 kwietnia 1786 r. przywilejem wydanym przez króla [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]]. Wieś dla odróżnienia nazwano [[Stary Tomyśl|Starym Tomyślem]]. Już kilka lat po lokacji miasto włączono do [[zabór pruski|zaboru pruskiego]]. Podczas [[wojny napoleońskie|wojen napoleońskich]] po zwycięskim [[Powstanie wielkopolskie 1806 roku|powstaniu wielkopolskim 1806 roku]] Nowy Tomyśl zajęty został przez powstańców i wkrótce znalazł się w granicach [[Księstwo Warszawskie|Księstwa Warszawskiego]]. Po jego upadku w 1815 roku znów powrócił we władanie państwa pruskiego.
 
W 1811 roku miasto liczyło 66 domów i 438 mieszkańców (w 1837 roku – 809 mieszk.){{r|Bobrowicz}}. Działały tu warsztaty [[sukiennictwo|sukiennicze]] i [[garbarstwo|garbarskie]]. W ciągu roku odbywały się cztery [[jarmark]]i: 11 kwietnia, 21 czerwca, 14 września oraz 28 listopada{{r|Bobrowicz}}.
 
Od 1815 roku miasto było jednym z pięciu w podówczas utworzonym [[Powiat bukowski (1815-1887)|powiecie bukowskim]]<ref name="Bobrowicz">{{Cytuj książkę | nazwisko = Leon Plater | tytuł = Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego | wydawca = Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) | miejsce = [[Lipsk]] | data = [[1846]] | strony = 192-202 | url = httphttps://books.google.plcom/books/about/Opisanie_historyczno_statystyczne_Wielki.html?id=1r4aAAAAYAAJ}}</ref>. Miasto było położone w leśnej części tego powiatu wśród [[olędrzy|osad olęderskich]]. W 1848 r. [[Buk (województwo wielkopolskie)|Buk]] utracił przywilej miasta powiatowego w ramach kary za udział w [[Wiosna Ludów|Wiośnie Ludów]] i urząd [[Landrat (Prusy)|landrata]] przeniesiono tego samego roku do Nowego Tomyśla. W 1887 roku na mocy ustawy o podziale powiatów zlikwidowano powiat bukowski i utworzono dwa nowe: powiat grodziski i nowotomyski<ref name="NAC">{{Cytuj stronę | url = http://www.szukajwarchiwach.pl/53/315/0/-#tabZespol | tytuł = Starostwo Powiatowe w Buku | opublikowany = [[Narodowe Archiwum Cyfrowe]] | data dostępu = 2014-12-29}}</ref>.
 
Pod koniec XIX wieku było to jedyne miasto w Wielkopolsce bez [[Kościół łaciński|kościoła katolickiego]], a wszyscy katolicy należeli do parafii w odległym o 8&nbsp;km [[Wytomyśl (wieś w województwie wielkopolskim)|Wytomyślu]]<ref>{{cytuj pismo|czasopismo=Dziennik Poznański|oznaczenie=R. 33 nr 252|rok=4 listopada 1891}}</ref>. W 1905 r. Nowy Tomyśl liczył 1985 mieszkańców, z czego 86,1% stanowili Niemcy, 8,2% – Polacy, zaś Żydzi – 5,7%<ref>Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft 5. Provinz Posen. Berlin SW 1908.</ref>. Ludność niemiecka dominowała w mieście aż do lat 20. XX w.
 
[[Powstanie wielkopolskie|Powstańcy wielkopolscy]] opanowali Nowy Tomyśl 3 stycznia 1919. Powrót miasta do Polski usankcjonował [[traktat wersalski]] z 28 czerwca 1919 r.
 
=== Okres II wojny światowej ===