Leliwa (herb szlachecki): Różnice pomiędzy wersjami

Rozmiar się nie zmienił ,  3 lata temu
m
http -> https, replaced: http://web.archive.org → https://web.archive.org (3), http://books.google.pl → https://books.google.com (4) przy użyciu AWB
m (http -> https, replaced: http://web.archive.org → https://web.archive.org (3), http://books.google.pl → https://books.google.com (4) przy użyciu AWB)
aż po wiek XX. Na temat genezy Leliwitów, wypowiedział się współczesny badacz i historyk [[Włodzimierz Dworzaczek]]. Według jego opinii ogłoszonej w 1971 roku, Leliwici byli rodem pochodzenia rodzimego. Z tym zdaniem zgadza się [[Teresa Zielińska]] w książce ''Poczet polskich rodów arystokratycznych''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Zielińska |imię=Teresa |autor link=Teresa Zielińska |tytuł=Poczet polskich rodów arystokratycznych |strony=406 |data=1997 |wydawca=Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne |miejsce=Warszawa | isbn=8302064297}}</ref>.
 
Stanowisko Dworzaczka nie było pierwszą teorią o rodzimym pochodzeniu Leliwitów. Rdzennie polskie pochodzenie herbu starał się udowodnić nadworny biograf hetmana Jana Tarnowskiego [[Stanisław Orzechowski (pisarz)|Stanisław Orzechowski]], pisał on m.in.:
 
{{cytat|''Ród domu Tarnowskiego ani gościem ani przechodniem w Polszcze nigdy u nas nie był, jako niektórzy pod kądzielą siedząc między babami powiadają, iż Leliwa z Niemiec od Renu do Polskiej przyszła – co nie jest. Albowiem Leliwa tak polskim herbem zawsze była, jako jest Starza, Śrzeniawa, Tramli [?], Jastrzębiec, Łódź, Odrowąż, Nałęcz i inne polskie herby – a to może być pokazano starodawnymi przywilejami polskimi i ruskimi''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Orzechowski |imię=Stanisław |autor link=Stanisław Orzechowski (pisarz) |tytuł=[[Żywot i śmierć Jana Tarnowskiego|Żywot i śmierć Jana Tarnowskiego kasztelana krakowskiego i hetmana wielkiego koronnego]] |strony=367 |tom=1 |data=1856 |wydawca=K. J. Turowski| miejsce=Sanok| isbn=}}</ref>.}}
Etymologia słowa „Leliwa”, będącego nazwą herbu, jest wyjaśniana na wiele sposobów.
 
[[Stanisław Orzechowski (pisarz)|Stanisław Orzechowski]] uważał, że „Leliwa” znaczy tyle, co „patrzwa sam”<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Balicki |imię=Wincenty |tytuł=Miasto Tarnów pod względem historycznym, statystycznym, topograficznym i naukowym |url=httphttps://books.google.plcom/books?id=2xMLAAAAIAAJ&pg=PA7&dq=leliwa&lr=&as_brr=1#v=onepage&q=leliwa&f=false |strony=7 |tom= |data=1831 |wydawca=Józef Kärnstadt| miejsce=Tarnów | isbn=}}</ref>.
 
[[Zorian Dołęga-Chodakowski|Zorian Dołęga Chodakowski]] twierdził, iż na Ukrainie w pieśniach ludowych, zwłaszcza weselnych, księżyc oznaczał pana młodego, zaś zorza (gwiazda Wenus, jutrzenka) zwana tam także leliwą wyobrażała w podobnej przenośni pannę młodą. Pisał do Bandtkiego, iż godło Leliwy widział na czerwonych chorągiewkach weselnych<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko =Chodakowski |imię =Zorian Dołęga |nazwisko2=Maślanka |imię2=J. |tytuł = |czasopismo =''Prace Komisji Historyczno-Literackiej PAN Oddz. w Krakowie'' |miejsce =Wrocław |miesiąc =|rok =1965 |wolumin =13 |strony =59}}''.</ref>. J. Błaszczyński, autor artykułów heraldycznych w ''Encyklopedii'' Orgelbranda, opierając się na informacjach jakiegoś nie wymienionego z nazwiska archeologa, pisał, że lud w Sieradzkiem nazywa Leliwą księżyc na nowiu w chwili, kiedy się nad nim znajduje gwiazda Wenus i że tę rzadką konstelację uważa za zapowiedź klęski<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Orgelbrand |imię=Samuel |autor link=Samuel Orgelbrand |tytuł=Encyklopedia Powszechna Orgelbranda |strony=816 |tom=16 |data=1858 |wydawca=| miejsce=Warszawa | isbn=}}</ref>. Taką samą informację powtarza [[Andrzej Kulikowski]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Kulikowski |imię=Andrzej |tytuł=Wielki Herbarz Rodów Polskich |strony= |tom= |data=2005 |wydawca=Świat Książki-Bertelsmann Media |miejsce=Warszawa | isbn=83-7391-523-0}}</ref>.
[[Odyncewicze|Bachrynowscy]] (także Bahrynowscy, Bakrynowscy) mieli być gałęzią książąt [[Druccy|Druckich]] i pochodzić od [[Rurykowicze|Rurykowiczów]]. Według Seweryna Uruskiego ich przodkiem miał być książę drucki Andrzej, syn Iwana i siostry księcia Witolda. Tenże Andrzej od swego działu, wsi Bachrynowice na Ukrainie miał przyjąć nazwisko Bachrynowski. Książęta Bachrynowscy, jeszcze w XVI wieku noszący ten tytuł, mieli podupaść finansowo, także jeszcze w tym samym XVI wieku mieli zarzucić używanie tytułu książęcego<ref>{{cytuj książkę |tytuł=Rodzina.Herbarz szlachty polskiej |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=82168 |autor=Seweryn Uruski |tom=1 |strony=68 |rok=1904 |miejsce=Warszawa}}</ref>.
 
Rodziną kniaziowską według Kojałowicza, Niesieckiego i Kosińskiego mieli też być Rekuciowie. Według Kojałowicza mieli oni pochodzić od księcia kiernowskiego Montwida. Kosiński pisał dodatkowo że w XVI wieku mieli używać tytułu książęcego, a wywodzić się mieli od Dorszprunga. Jednak według innego podania w XV wieku Rekuć, pan żmudzki, miał wydać swą jedyną córkę i dziedziczkę za [[Stanisław Janowicz Kieżgajło|Stanisława Kieżgajłę]], z warunkiem przyjęcia nazwiska Rekuciów. Podanie to miał potwierdzać fakt używania później przez Kieżgajłów przydomka Rakuć. W takim wypadku Rekuciowie nie byliby kniaziami. Z takim zdaniem zgadza się Józef Wolff, który zaliczył Rekuciów do pseudo-kniaziów<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Wolff |imię=Józef |autor link=Józef Wolff (historyk) |tytuł=Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku|url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=139252 |strony=676 |rok=1895 |wydawca=Gebethner i Wolff| miejsce=Warszawa|isbn=}}</ref>.
 
Kilkanaście rodzin tego herbu było pochodzenia [[tatarzy|tatarskiego]].
 
Stanisław Dziadulewicz wspomina kniaziów Petyhorskich herbu Leliwa (kniaziowie Kabardyńscy; na Rusi zwani byli kniaziami Czerkaskimi, w Polsce Petyhorskimi). W 1561 mieli oni otrzymać od króla pozwolenie na osiedlenie się na Litwie. W 1570 rotmistrz Temruk Szymkowicz Petyhorski biorąc ze skarbu pieniądze na chorągiew miał wystawić kwit z herbem Leliwa. Ponieważ jednak indygenat polski otrzymał on dopiero w roku 1601, wyciśnięta przez niego na kwicie pieczęć miała właściwie wyobrażać nie herb Leliwę, a znak dość pospolity na wschodzie - kombinację półmiesiąca i gwiazdy, używany przez wszystkich kniaziów Czerkaskich-Petyhorskich<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Dziadulewicz |imię=Stanisław |autor link=Stanisław Dziadulewicz |tytuł=Herbarz rodzin tatarskich w Polsce |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=77805&showContent=true |strony=431 |rok=1929 |wydawca=Nadkładem autora z zasiłkiem Komitetu Funduszu Kultury Narodowej| miejsce=Wilno|isbn=}}</ref>.
 
Na sejmie w Warszawie 23 kwietnia 1662 szlachectwo miał otrzymać Tatar Stefan Czerkasz (Czerkas), towarzysz chorągwi rotmistrza królewskiego, starosty garwolińskiego Czeczela (za waleczność w walkach ze Szwedami; do herbu Leliwa miał być adoptowany przez Szymona Bogusławskiego)<ref name=autonazwa3>{{Cytuj książkę |nazwisko=Dworzaczek |imię=Włodzimierz |autor link=Włodzimierz Dworzaczek |tytuł=Leliwici Tarnowscy |strony=53 |data=1971 |wydawca=Instytut Wydawniczy PAX |miejsce=| isbn=}}</ref><ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Konarski |imię=Szymon |autor link= |tytuł=[[Materiały do Biografii, Genealogii i Heraldyki Polskiej]] |strony=81 |tom=9 |data=1987 |wydawca=s.n. | miejsce=| isbn=}}</ref>. Według Dziadulewicza szlachectwo z tej rodziny miał otrzymać nie tylko Stefan, ale także Michał, porucznik w chorągwi kozackiej starosty brzesko-kujawskiego wraz z nieletnimi synami: Konstantym, Kazimierzem i Józefem. Czerkasowie mieli być przybyszami z Kaukazu, pochodzenia dagestańskiego, w służbie kniaziów Kambułatowiczów-Petyhorskich<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Dziadulewicz |imię=Stanisław |autor link=Stanisław Dziadulewicz |tytuł=Herbarz rodzin tatarskich w Polsce |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=77805&showContent=true |strony=389 |rok=1929 |wydawca=Nadkładem autora z zasiłkiem Komitetu Funduszu Kultury Narodowej| miejsce=Wilno|isbn=}}</ref>.
 
Inne wymieniane przez Dziadulewicza rodziny tatarskie używające tego herbu to: Abramowicze, Adamowicze, Białobłoccy, Błoccy, Skinderowie, Urakowie.
 
Rodzina żmudzka Paalsknis (Poalsknis) miała być tatarskiego pochodzenia i według złożonych przed deputacją wywodową kowieńską dokumentów pochodzić od księcia tatarskiego Tamerlana (a więc być rodziną kniaziowską)<ref name=Poalsknis>{{Cytuj książkę |nazwisko=Uruski |imię=Seweryn|autor link=Seweryn Uruski |tytuł=Rodzina.Herbarz szlachty polskiej |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=82188&showContent=true|strony=149 |tom=13 |rok=1916| wydawca=| miejsce=Warszawa| isbn=}}</ref><ref name="Leszczyc"/>. Przechowywali oni rodzinną tradycję pochodzenia od krewnej Tamerlana Zofii, z rodziny Sopihali i Solimanów Poalsknis, księżnej Mingelii i Georgii, hrabiny Abisynii, która miała wyjść za Jana z Pawsza Moniwida; pisali się książętami Pauszami z Tamerlana Poalsknisami<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Bystroń |imię=Jan Stanisław|autor link=Jan Bystroń (starszy) |tytuł=Dzieje obyczajów w dawnej Polsce: wiek XVI-XVIII ||strony=169 |tom=1 |rok=1976| wydawca=Państwowy Instytut Wydawniczy| miejsce=| isbn=}}</ref>. Przekazane do heroldii w Petersburgu dokumenty zostały im jednak zakwestionowane, a tytuł książęcy nie został zatwierdzony<ref name=Poalsknis/>.
 
Do Leliwy przypuszczano także [[Żydzi|Żydów]], takich jak Abraham i Michał (Meir) Ezofowicz. Pierwszy z nich nawrócił się na prawosławie i otrzymał szlachectwo w 1504, za to drugi pozostał przy swej wierze, a mimo tego został adoptowany przez Jerzego Hlebowicza. Daje to dobre pojęcie o tolerancji panującej w Rzeczypospolitej w dobie Jagiellonów. Bracia otrzymali polskie nazwisko Józefowicz<ref name="Neofici">{{cytuj stronę|url =http://www.tgcp.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=88&Itemid=139 |tytuł =O nazwiskach żydowskich cz. 2 – nazwiska neofitów|data dostępu =16 listopada 2009 |autor =Waldemar Fronczak |opublikowany = |praca = |data =09.05.2008 |język =pl}}</ref>. Inny Żyd – celnik smoleński Abraham z Kijowa, został adoptowany 1 lipca 1507 w Wilnie przez marszałka litewskiego Jana Zabrzezińskiego<ref name="Neofici"/><ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Konarski |imię=Szymon |autor link= |tytuł=Materiały do biografii: genealogii i heraldyki polskiej |strony=52 |tom=9 |data=1987 |wydawca=s.n. |miejsce= |isbn=}}</ref>. Anna Wajs twierdzi, że również i on przyjął nazwisko Józefowicz<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Wajs |imię=Anna |tytuł=Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie |strony=63 |data=2001 |wydawca=DiG |miejsce=Warszawa |isbn=83-7181-173-X}}</ref>. Już po rozbiorach, bo w 1815 roku, nastąpiło przyjęcie Leliwy i nazwiska Krysiński przez Jehudę Lejba Notowicza Krysę, ochrzczonego w 1759<ref name="Neofici"/>.
Józefowicze mieli być natomiast nobilitowani w [[1525]] (mieli używać przydomku Hlebicki)<ref name="Leszczyc">{{cytuj książkę |tytuł=Herby szlachty polskiej |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=110115&showContent=true |autor=Zbigniew Leszczyc |tom=1 |strony=202-207 |rok=1908 |wydawca=Nakładem Antoniego Fiedlera |miejsce=Poznań}}</ref>.
 
Wśród Leliwitów można znaleźć również nazwiska rodzin pochodzących z krajów [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Rzeszy]]. Wśród nich wiele rodzin to mieszczanie, adoptowani lub nobilitowani do Leliwy. Koronnym przykładem takiej rodziny są Morsztynowie. Oryginalnie nazywali się Morinstein i przybyli do Krakowa jeszcze przed XIV wiekiem. 24 października 1492, mieszczanin, rajca miasta Krakowa Jerzy Morinstein otrzymał od Jana Amora z Tarnowa, Spytka z Jarosławia, Jana z Pilczy i Rafała z Jarosławia zaświadczenie, że ''pochodzi on ze starożytnego rodu Leliwczyków'', co było równoznaczne z nobilitacją. Nazwisko rodu zmieniono na Mondstern (niem. ''Mond=Księżyc'', ''Stern=Gwiazda''), następnie ewoluowało w Morstin i ostatecznie w Morsztyn<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Uruski |imię=Seweryn |autor link=Seweryn Uruski |tytuł=Rodzina.Herbarz szlachty polskiej |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=82837&dirids=1 |strony=272 |tom=11 |rok=1906| wydawca=| miejsce=Warszawa| isbn=}}</ref><ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Konarski |imię=Szymon |autor link= |tytuł=Materiały do biografii: genealogii i heraldyki polskiej |strony=4 |tom=9 |data=1987 |wydawca=s.n. | miejsce=| isbn=}}</ref>. Innym rodem o podobnej historii są osiedli w Gdańsku Bremerowie. Ich przedstawiciel – rajca gdański Herman Bremer, otrzymał nobilitację z Leliwą w 1526 (został przypuszczony do herbu przez kasztelana wojnickiego Jana z Tarnowa (przyszłego hetmana) i Jana z Tarnowa, kasztelana sądeckiego)<ref name=autonazwa3 /><ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Wajs |imię=Anna |tytuł=Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie |strony=24 |data=2001 |wydawca=DiG |miejsce=Warszawa |isbn=83-7181-173-X}}</ref><ref name=autonazwa3 />. Do Leliwy adoptowany został (prawdopodobnie przez Jana Andrzeja Morsztyna) sekretarz królewski i pisarz skarbowy Ignacy Andrzej Bair, ze [[śląsk]]iej rodziny Bair (Beyer, Bajer). Wprawdzie dyplom z 1673 wskazuje, że nadano mu herb z odmianą (patrz sekcja [[Leliwa (herb szlachecki)#Odmiany, wersje arystokratyczne oraz alternatywne przedstawienia herbu|odmiany, wersje arystokratyczne oraz alternatywne przedstawienia herbu]]), ale późniejsze herbarze przypisują Bajerom zwykłą Leliwę, co oznacza, że rodzina zapomniała z biegiem lat o odmianie herbu<ref>{{cytuj stronę |tytuł=Herb Leliwa odmienna Ignacego Andrzeja Baira (Baiera, Bajera, Bayera) w świetle dyplomu nobilitacyjnego z 1673 r. |url=httphttps://web.archive.org/web/20090312075844/http://szlachta.org/bajer_nobilit.htm |autor =Piotr Paweł Bajer |data dostępu =12 marca 2009 |język=pl}} ([[Internet Archive]])</ref>. Rodzina von Warnsdorf według Ernsta Heinricha Kneschke stary łużycko-śląski ród szlachecki, znana miała być już od końca XII wieku (mieli wywodzić się z miejscowości [[Varnsdorf]])<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Kneschke |imię=Ernst Heinrich |autor link= |tytuł=Die Wappen der deutschen freiherrlichen und adeligen Familien: in genauer, vollständiger und allgemein verständlicher Beschreibung : mit geschichtlichen und urkundlichen Nachweisen |url=httphttps://books.google.com/books?id=z61AAAAAcAAJ&hl=pl&source=gbs_navlinks_s |strony=454 |tom=11 |rok=1855 |wydawca=T.O. Weigel |miejsce=Lipsk |isbn=}}</ref>. Preussowie w Prusach Zachodnich, spolszczywszy się mieli natomiast przybrać nazwiska Pruski, Pruszak i od majątku Ganglów - Ganglowski<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Uruski |imię=Seweryn |autor link= |tytuł=Rodzina. Herbarz szlachty polskie |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication?id=66544&from=&dirids=1&tab=1&lp=1&QI=B25A34C1650C31F1C4B7C39B7D289D56-27 |strony=343 |tom=14 |rok=11917 |wydawca=Gebethner i Wolff |miejsce=Warszawa|isbn=}}</ref>. Rodzina von Heuck od dóbr Wapcza w ziemi chełmińskiej miała przybrać nazwisko Wapczyńskich (podobnie jak Czapscy pisali się ze Smoląga)<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= |imię= |autor |inni= |tytuł=Biblioteka Warszawska |url=httphttps://books.google.com/books?id=Y_8bAQAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |data= |rok=1856 |miesiąc= |wydawca=w drukarni Gazety Codziennej |miejsce=Warszawa |isbn= |strony=367 |rozdział= |adres rozdziału= |cytat =}}</ref>.
 
Zachodził też proces odwrotny, kiedy to Leliwici osiadali w krajach niemieckich, gdzie niemczeli i zasilali szeregi tamtejszej szlachty. Przykładem jest tu rodzina von Damerau, pierwotnie nosząca nazwisko Dąbrowski, osiadła w Prusach jeszcze w czasach krzyżackich<ref>{{Cytuj książkę |autor =Alina Naruszewicz-Duchlińska |tytuł=Nazwiska mieszkańców Komornictwa Lidzbarskiego (1500-1772 r.) |strony=64 |tom= |rok=2007 |wydawca= |miejsce=Olsztyn |isbn=}}</ref>.
Warto wspomnieć o wydanej w 1855 książce rosyjskiego heraldyka [[Aleksandr Łakijer|Aleksandra Borysowicza Łakiera]] ''Heraldyka rosyjska''. Autor przytacza tam nazwiska rosyjskiej szlachty, która przejęła niektóre polskie herby. Wśród nich jest Leliwa. Autor nie wyjaśnia, w jaki sposób zachodziło takie przejmowanie. Pewne jest, że kilka polskich rodzin osiadło w Rosji. Rdzennie rosyjskie rody mogły zaś przyjmować polskie herby na zasadzie upodobniania wizerunków własnych. Herbem Leliwa miały według Łakiera pieczętować się rodziny:
 
Biełozierski, Adamowicz, Butrymow, Byrdin, Byczkow, Badowski, Wieniewitinow, Dundukow-Korsakow (także [[Korsak (herb szlachecki)|Korsak]] i [[Korczak (herb szlachecki)|Korczak]]), Kołogriwow, Łaszkiewicz, Liewszin, Liedicki, Leontiew, Łosew, Nowikow, Romanczukow, Sieniawin, Tarakanow, Tarnowski, Tarchow, Tyrkow, Szubin, Jarosławow<ref>{{cytuj stronę |url =httphttps://web.archive.org/web/20020621123139/http://www.szlachta.org/kostrzewski_rus.htm |tytuł =Polskie herby w heraldyce szlachty rosyjskiej |data dostępu =21 czerwca 2002 |autor =Andrzej Kostrzewski |opublikowany = |praca = |data =4 sierpnia 2001 |język =pl}} ([[Internet Archive]])</ref>.
 
=== Znaczący przedstawiciele i potomkowie rodów herbu Leliwa ===
 
{|align=center
------
|
{{Galeria|Nazwa=Odmiany zwykłe herbu Leliwa (A-O)|wielkość=180
}}
 
W I Rzeczypospolitej prawo zakazywało używania tytułów arystokratycznych, takich jak książę, markiz, hrabia czy baron. Wyjątkiem były dziedziczne tytuły książąt ruskich oraz potomków dynastii królewskich. Po pierwszym i drugim rozbiorze Polski w państwach zaborczych nadawano tytuły arystokratyczne polskiej magnaterii w podzięce za lojalność<ref>{{cytuj książkę |nazwisko=Jezierski |imię=Andrzej |autor link= |tytuł=Historia gospodarcza Polski | url=httphttps://books.google.com/books?id=_75stIZO7WAC&dq=tytu%C5%82y+arystokratyczne+w+polsce&hl=pl&source=gbs_navlinks_s | rozdział= | nazwisko r= | imię r= | autor r link= |wydawca=Key Text Wydawnictwo |miejsce=Warszawa |rok=2003 |strony=73 |id={{ISBN|8387251712}}, {{ISBN|9788387251710}}}}</ref>.
 
Za odmianę Leliwy uznaje się [[Ostrogski (herb szlachecki)|herb]] [[Kniaź|kniaziów]] [[Ostrogscy herbu własnego|Ostrogskich]], którzy mieli wywodzić się od [[Rurykowicze|Rurykowiczów]].
 
Używane w XVI i XVII wieku tytuły arystokratyczne pochodziły z nadań obcych władców, najczęściej cesarza niemieckiego, i były źle widziane przez brać szlachecką.
 
W roku 1547 hetman [[Jan Amor Tarnowski]] otrzymał od cesarza Karola V dziedziczny tytuł hrabiego świętego cesarstwa rzymskiego<ref>* {{cytuj książkę |nazwisko= Dunin-Borkowski |imię= Jerzy |autor link=|inni= |tytuł= Almanach błękitny : genealogia żyjących rodów polskich|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/doccontent?id=5489&dirids=1|data= |rok= 1908|miesiąc= |wydawca= nakł. Księgarni H. Altenberga ; Wende i Ska|miejsce= Lwów, Warszawa|isbn= |strony=925 |rozdział= |adres rozdziału=|cytat =}}</ref>. W 1600 Krzysztof Mikołaj Dorohostajski za udział w wojnie w Niderlandach otrzymał od cesarza tytuł barona Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jedna z gałęzi Leliwitów Pawłowskich miała osiąść na Śląsku i w 1666 roku otrzymać czeski tytuł baronowski. Efektem tego jest herb [[Pawłowski IV]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Ostrowski |imię=Juliusz Karol |autor link=Juliusz Karol Ostrowski |tytuł=Księga herbowa rodów polskich|tom=2 |strony=256 |data=1897 |wydawca=Główny skład księgarnia antykwarska B. Bolcewicza| miejsce=Warszawa| isbn=}} (numeracja za tomem I, w tomie drugim jest to Pawłowski III).</ref>, wzmiankowany przez Ostrowskiego.
== Linki zewnętrzne ==
{{commonscat|Leliwa (coat of arms)}}
* [httphttps://web.archive.org/web/20080915095253/http://trees.pl/herbarz/31.html Herb Leliwa w ''Elektronicznym Herbarzu – Trees.pl''] ([[Internet Archive]])
* [http://gajl.wielcy.pl/herby_nazwiska.php?lang=pl&herb=leliwa Herb Leliwa i lista nazwisk w elektronicznej wersji ''Herbarza polskiego'' [[Tadeusz Gajl|Tadeusza Gajla]]]
* [http://genealogia.grocholski.pl/gd/herb.php?lang=&id=0007 Herb Leliwa w serwisie Genealogia dynastyczna]