Otwórz menu główne

Zmiany

m
poprawa przekierowań
Muzeum mieści się w gmachu wzniesionym w latach 2009–2013 według projektu zespołu fińskich architektów kierowanego przez [[Rainer Mahlamäki|Rainera Mahlamäkiego]], który otrzymał I nagrodę w rozstrzygniętym w 2005 międzynarodowym konkursie architektonicznym. Placówka rozpoczęła działalność w nowej siedzibie w kwietniu 2013, a wystawa stała została otwarta w październiku 2014.
 
Muzeum Historii Żydów Polskich powstało z inicjatywy [[Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce|Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce]] (SŻIH) i jest jedną z pierwszych w Polsce instytucji kultury utworzonych w oparciu o [[partnerstwo publiczno-prywatne]]. Powstało i prowadzi działalność dzięki środkom przekazywanym przez rząd ([[Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego]]), samorząd terytorialny ([[Warszawa|miasto stołeczne Warszawa]]) i organizację pozarządową, które zgromadziło środki od darczyńców z Polski i zagranicy (SŻIH).
 
Muzeum realizuje dwie funkcje: tradycyjnego muzeum i centrum kulturalno-edukacyjnego. W odróżnieniu od [[Jad Waszem]] w [[Jerozolima|Jerozolimie]] czy [[United States Holocaust Memorial Museum]] w [[Waszyngton]]ie nie koncentruje swego przekazu na [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] i [[HolocaustZagłada Żydów|Holokauście]], ale opisuje wkład Żydów w rozwój polskiej kultury, nauki i gospodarki. Przedstawia ich historię od przybycia ok. 960 na ziemie polskie pierwszych żydowskich kupców i początków żydowskiego osadnictwa na obszarze dawnej [[I Rzeczpospolita|I Rzeczypospolitej]] (tj. także na obecnym terytorium [[Litwa|Litwy]], [[Białoruś|Białorusi]], [[Ukraina|Ukrainy]] i zachodniej części [[Rosja|Rosji]]) aż po historię najnowszą społeczności żydowskiej w [[III Rzeczpospolita|III RP]].
 
We wrześniu 2014 Muzeum dodało do swojej nazwy słowo „[[Polin]]” („Polska” w [[Język hebrajski|języku hebrajskim]]), nawiązujące do legendy o pojawieniu się na ziemiach polskich pierwszych Żydów<ref>{{Cytuj stronę | url = http://culture.pl/pl/artykul/muzeum-historii-zydow-polskich-z-nowa-nazwa | tytuł = Muzeum Historii Żydów Polskich z nową nazwą | praca = 4 września 2014 | opublikowany = culture.pl | data dostępu = 2014-10-29}}</ref>.
Muzeum zostało utworzone na mocy umowy podpisanej 25 stycznia 2005 przez [[Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego]], samorząd m.st. Warszawy oraz Stowarzyszenie [[Żydowski Instytut Historyczny]]. Placówka została wpisana do rejestru instytucji kultury prowadzonego przez miasto stołeczne Warszawę<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=4553F4D3 | tytuł = Odpowiedź ministra kultury i dziedzictwa narodowego na interpelację nr 21400 w sprawie scenariusza i treści stałej ekspozycji w Muzeum Historii Żydów Polskich | data = 16 października 2013 | praca = Sejm Rzeczypospolitej Polskiej | opublikowany = sejm.gov.pl | data dostępu = 2014-11-05}}</ref>. Jej tymczasowa siedziba mieściła się przy ul. [[Ulica Warecka w Warszawie|Wareckiej]] 4/6.
 
W skład Komitetu Budowy Muzeum, któremu przewodniczył [[Marcin Święcicki]], weszli m.in. [[Władysław Bartoszewski]], [[Henryka Bochniarz]], [[Włodzimierz Cimoszewicz]], [[Marek Edelman]], [[Bronisław Geremek]], [[IzabelaIzabella Cywińska]], abp [[Stanisław Gądecki]], [[Ryszard Krauze]], abp [[Henryk Muszyński]], [[Krzysztof Piesiewicz]], [[Gołda Tencer]], [[Cezary Stypułkowski]] i [[Andrzej Wajda]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.um.warszawa.pl/sites/default/files/11150Czlonkowie_0.pdf | tytuł = Członkowie Komitetu Budowy Muzeum Historii Żydów Polskich | praca = Urząd m.st. Warszawy | opublikowany = um.warszawa.pl | data dostępu = 2014-11-09}}</ref>. Patronat nad jego tworzeniem objął prezydent [[Aleksander Kwaśniewski]], a na czele Międzynarodowego Komitetu Honorowego Muzeum stanął [[Szimon Peres]]<ref name="UMSW2012">{{Cytuj stronę | url = http://www.um.warszawa.pl/aktualnosci/muzeum-historii-yd-w-polskich-coraz-bli-ej-otwarcia | tytuł = Muzeum Historii Żydów Polskich coraz bliżej otwarcia | praca = Urząd m.st. Warszawy | opublikowany = um.warszawa.pl | data dostępu = 2014-11-09}}</ref>.
 
=== Kontekst historyczny miejsca ===
Gmach nowego muzeum powstał w centrum dawnej dzielnicy żydowskiej Warszawy, zwanej [[Dzielnica Północna w Warszawie|Dzielnicą Północną]].
 
W latach 1784–1792 w miejscu, w którym obecnie znajduje się budynek muzeum, wzniesiono monumentalny gmach Koszar Artylerii Koronnej zaprojektowany przez [[Stanisław Zawadzki (1743-1806architekt)|Stanisława Zawadzkiego]]. Budynek był też nazywany – od stacjonującego tam w latach 1815–1830 [[Rosja|rosyjskiego]] Lejb-Gwardyjskiego Wołyńskiego Pułku – [[Koszary Wołyńskie|Koszarami Wołyńskimi]]<ref name="Encyklopedia365">{{cytuj książkę | tytuł = Encyklopedia Warszawy | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | data = 1994 | strony = 365 | isbn = 83-01-08836-2}}</ref>. Później mieściło się w nim więzienie wojskowe<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.warszawa1939.pl/index_arch_main.php?r1=zamenhofa_19&r3=0 | tytuł = Wojskowe Więzienie Śledcze nr 1 | nazwisko = Kucharski | imię = Szymon | opublikowany = warszawa1939.pl | data dostępu = 2014-10-30}}</ref>.
 
Ta część miasta od listopada 1940 aż do końca istnienia [[Getto warszawskie|warszawskiego getta]] znajdowała się w granicach dzielnicy zamkniętej. W budynku dawnych koszar (ul. [[Ulica Ludwika Zamenhofa w Warszawie|Zamenhofa]] 19) mieściła się m.in. siedziba V Rejonu [[Jüdischer Ordnungsdienst|Żydowskiej Służby Porządkowej]] i gettowe Biuro Przyjmowania Przesyłek Pocztowych<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Engelking | imię = Barbara | tytuł = Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście | wydawca = Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów | miejsce = Warszawa | data = 2013 | strony = 209, 397 | isbn = 978-83-63444-27-3 | nazwisko2 = Leociak | imię2 = Jacek}}</ref>. W sierpniu 1942, podczas [[GrossaktionWielka in WarschauAkcja|wielkiej akcji wysiedleńczej]] do [[Obóz zagłady w Treblince|Treblinki]], do gmachu ze [[Budynek Główny Gminy Żydowskiej w Warszawie|swojej siedziby]] przy ul. [[Ulica Grzybowska w Warszawie|Grzybowskiej]] 26 przeniósł się warszawski [[Judenrat]]<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Engelking | imię = Barbara | tytuł = Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście | wydawca = Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów | miejsce = Warszawa | data = 2013 | strony = 184 | isbn = 978-83-63444-27-3 | nazwisko2 = Leociak | imię2 = Jacek}}</ref>. Po [[Powstanie w getcie warszawskim|powstaniu w getcie warszawskim]] gmach znalazł się na terenie nowo utworzonego obozu koncentracyjnego [[Warschau (KL)|KL Warschau]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Kopka | imię = Bogusław | tytuł = Konzentrationslager Warschau. Historia i następstwa | wydawca = Instytut Pamięci Narodowej | miejsce = Warszawa | data = 2007 | strony = 46, 629, 631 | isbn = 978-83-60464-46-5}}</ref>. Budynek rozebrano w 1965, a w jego miejscu urządzono skwer<ref name="Encyklopedia365"/>.
 
Po wojnie otoczenie gmachu Koszar Wołyńskich stało się głównym miejscem upamiętnienia warszawskiego getta. W 1946 odsłonięto tutaj pierwszy, a w 1948 – drugi [[Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie|pomnik Bohaterów Getta]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Zieliński | imię = Jarosław | tytuł = Spacerownik po żydowskiej Warszawie | wydawca = Agora SA i Muzeum Historii Żydów Polskich | miejsce = Warszawa | data = 2014 | strony = 423 | isbn = 978-83-268-1283-5 | nazwisko2 = Majewski | imię2 = Jerzy S.}}</ref>. W latach 1949–1967 teren wokół placu, na którym znajdują się pomniki, został zabudowany blokami mieszkalnymi osiedla Muranów Północny, zaprojektowanego przez zespół architektów kierowany przez [[Wacław Eytner|Wacława Eytnera]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Orlańska | imię = Barbara | tytuł = Warszawskie osiedla ZOR | wydawca = Wydawnictwo Arkady | miejsce = Warszawa | data = 1968 | strony = 27, 153 | nazwisko2 = Dobrucki | imię2 = Andrzej | nazwisko3 = Orzeszkowski | imię3 = Wacław | nazwisko4 = Zieliński | imię4 = Jan Kazimierz}}</ref>. W 1988 we wschodniej części placu ustawiono kilka bloków [[Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów w Warszawie|Traktu Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów]] oraz zasadzono Drzewo Wspólnej Pamięci<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Głębocki | imię = Wiesław | tytuł = Warszawskie pomniki | wydawca = Wydawnictwo PTTK „Kraj” | miejsce = Warszawa | data = 1990 | strony = 99 | isbn = 83-7005-211-8}}</ref>. W 1995 przy drzewie odsłonięto [[Pomnik Żegoty w Warszawie|pomnik Żegoty]].
 
=== Otwarcie ===
Budynek został udostępniony publiczności 19 kwietnia 2013<ref name="gw20120705">{{cytuj stronę|url=http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34862,12073236,Muzeum_Zydow_z_niesamowitymi_wystawami__WIZUALIZACJE_.html|tytuł=Muzeum Żydów z niesamowitymi wystawami|autor=Tomasz Urzykowski|język=pl|data dostępu=5 lipca 2012}}</ref><ref name="gw20121018">{{cytuj stronę | url = http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34862,12690636,Muzeum_jak_z_Biblii_prawie_gotowe__Zobacz_panorame.html | tytuł = Muzeum jak z Biblii prawie gotowe | opublikowany = warszawa.gazeta.pl | data dostępu = 23 października 2012}}</ref>. To tzw. małe otwarcie było związane z obchodami [[70. rocznica Powstaniapowstania w Getciegetcie Warszawskimwarszawskim|70. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim]]<ref name="tvnwwa">{{cytuj stronę | url = http://tvnwarszawa.tvn24.pl/informacje,news,w-sobote-male-otwarcie-br-muzeum-historii-zydow,84137.html | tytuł = W sobotę "małe otwarcie" Muzeum Historii Żydów | autor = Dawid Krysztofiński | data = 2013-04-19 | opublikowany = TVN Warszawa | język = pl | data dostępu = 2013-04-21}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://wyborcza.pl/1,75478,15832719,Cwierc_miliona_gosci_przez_rok_w_Muzeum_Historii_Zydow.html | tytuł = Ćwierć miliona gości przez rok w Muzeum Historii Żydów Polskich | nazwisko = Urzykowski | imię = Tomasz | data = 21 kwietnia 2014 | praca = "Gazeta Wyborcza" | opublikowany = wyborcza.pl | data dostępu = 2014-10-01}}</ref>.
 
Uroczyste otwarcie wystawy stałej „1000 lat historii Żydów polskich” przez prezydentów: Polski [[Bronisław Komorowski|Bronisława Komorowskiego]] i [[Izrael]]a [[Re’uwen Riwlin|Re’uwena Riwlina]] odbyło się 28 października 2014<ref name="Otwarcie">{{Cytuj stronę | url = http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34862,16877193,Prezydenci_Polski_i_Izraela_otwieraja_wystawe_Muzeum.html#LokWawTxt | tytuł = Prezydenci Polski i Izraela otworzyli wystawę Muzeum Historii Żydów Polskich | nazwisko = Urzykowski | imię = Tomasz | data = 28 października 2014 | praca = "Gazeta Stołeczna" | opublikowany = warszawa.gazeta.pl | data dostępu = 2014-10-29}}</ref>. W uroczystości wzięli także udział m.in. premier [[Ewa Kopacz]], [[Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|marszałek Sejmu]] [[Radosław Sikorski]], [[Marszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|marszałek Senatu]] [[Bogdan Borusewicz]] oraz prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.senat.gov.pl/aktualnosci/art,7488,marszalek-senatu-wzial-udzial-w-otwarciu-wystawy-glownej-muzeum-polin.html | tytuł = Marszałek Senatu wziął udział w otwarciu wystawy głównej Muzeum POLIN | data = 28 października 2014 | praca = Senat Rzeczypospolitej Polskiej | opublikowany = senat.gov.pl | strony = 2 |data dostępu = 2014-10-31}}</ref>.
Gmach został zaprojektowany na planie kwadratu, a jego zewnętrzna część została obłożona szklanymi panelami. Pokrywają je hebrajskie i łacińskie litery tworzące słowo ''[[Polin]]'', które jest nawiązaniem do legendy o pierwszych żydowskich osadnikach na ziemiach polskich. Autorką projektu liter jest [[Klementyna Jankiewicz]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://klementyna.com/Museum-of-the-Polish-Jews | tytuł = Museum of the History of Polish Jews, in Warsaw. | autor = Klementyna Jankiewicz | opublikowany = klementyna.com | data dostępu = 2013-10-26}}</ref>.
 
Hol główny tworzą wysokie, pofalowane ściany, rozcinające gmach równoleżnikowo na dwie nierówne części. Przypomina on swoim kształtem wąwóz, co jest nawiązaniem do przejścia Żydów przez rozstępujące się wody [[Morze Czerwone|Morza Czerwonego]] w drodze do Ziemi Obiecanej, znanego z [[Księga Wyjścia|Księgi Wyjścia]]. Jego symbolika pozostawia szerokie pole do interpretacji<ref name="Borowski2005"/>. Według najczęstszej, pusta przestrzeń holu głównego to symbol przerwania historii polskich Żydów przez [[Zagłada Żydów|Holocaust]]<ref name="Muzeum odważnych pytań5"/>. Zdaniem Rainera Mahlamäkiego może także symbolizować rozproszenie diaspory żydowskiej po świecie<ref name="Chomętowska185">{{Cytuj książkę | nazwisko = Chomątowska | imię = Beata | tytuł = Stacja Muranów | wydawca = Wydawnictwo Czarne | miejsce = Wołowiec | data = 2012 | strony = 185 | isbn = 978-83-7536-449-1}}</ref>. Nadając ścianom holu miękkie, zaokrąglone kształty, architekci chcieli, aby dramatyczne pęknięcie dzielące prostą sześcienną bryłę gmachu muzeum, nie odstraszało, tylko zachęcało do wejścia<ref name="Chomętowska185"/>.
 
Hol był pierwszą tego typu realizacją w Polsce, jego wykonanie Mahlamäki nazwał „wielkim wyzwaniem”<ref name="KW5"/>. Ściana krzywoliniowa holu została wykonana metodą [[torkret]]u (betonu natryskowego) przez firmę SPB Torkret<ref>{{Cytuj stronę | url = http://szrm.pl/aktualnosci/kolejne-wyroznienie-dla-mhzp/ | tytuł = Kolejne wyróżnienie dla MHŻP | data = 5 kwietnia 2013 | praca = Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta | opublikowany = szrm.pl | data dostępu = 2014-11-10}}</ref>. Według wykonawcy była to największa konstrukcja ściany krzywoliniowej zrealizowana w tej technologii w [[Europa|Europie]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://torkret.com.pl/torkretyarchitektoniczne-c-220.html | tytuł = Torkrety architektoniczne | praca = TORKRET sp. z o.o. sp. k | opublikowany = torkret.com.pl | data dostępu = 2014-11-10}}</ref>. Za ten projekt polska firma SPB Torkret otrzymała nagrodę amerykańskiej organizacji branżowej American Shotcrete Association za 2012 w kategorii najlepszy projekt zrealizowany poza granicami [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.shotcrete.org/pages/membership/project-awards.htm | tytuł = Project Awards. The Eighth Annual Outstanding Shotcrete Project Awardees | praca = American Shotcrete Association | opublikowany = shotcrete.org | data dostępu = 2014-11-13}}</ref>.
== Wystawa stała „1000 lat historii Żydów polskich” ==
{{Duża grafika|Museum of the History of Polish Jews in Warsaw Main exhibition Paradisus Iudaeorum 01.jpg|700px|<center>Galeria ''Paradisus Iudaeorum'' z makietą [[Kraków|Krakowa]] i [[Kazimierz (Kraków)|Kazimierza]]<center>}}
Wystała stała zajmuje dwie połączone ze sobą kondygnacje podziemne gmachu muzeum<ref name="Supeł14">{{Cytuj pismo | tytuł = Chcemy opowiedzieć o 1000 latach obecności Żydów na terenach dawnej i obecnej Polski. O wystawie głównej Muzeum Historii Żydów Polskich mówi Robert Supeł, dyrektor wykonawczy ds. tej ekspozycji ze Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce | czasopismo = Krajobraz Warszawski | wydawca = Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy | wolumin = 141 | strony = 14 | data = Grudzień 2013}}</ref>. Ma powierzchnię ok. 4,2 tys m²<ref name="Umst022014">{{Cytuj stronę | url = http://www.um.warszawa.pl/aktualnosci/ekspozycja-sta-w-muzeum-historii-yd-w-polskich | tytuł = Ekspozycja stała w Muzeum Historii Żydów Polskich | data = 6 lutego 2014 | praca = Urząd m.st. Warszawy | opublikowany = um.warszawa.pl | data dostępu = 2014-11-08}}</ref>. Jej projekt opracował międzynarodowy zespół 120 historyków i muzealników z Polski, [[Izrael]]a i [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] pod kierunkiem dyrektor programowej wystawy profesor [[Barbara Kirshenblatt-Gimblett|Barbary Kirshenblatt-Gimblett]] z [[NewUniwersytet YorkNowojorski|Uniwersytetu UniversityNowojorskiego]]. Powstała interaktywna ekspozycja składająca się z ośmiu tematycznych galerii, prezentująca chronologicznie tysiąc lat historii polskich Żydów na tle najważniejszych wydarzeń z historii Polski<ref>{{Cytuj stronę | url = http://web.archive.org/web/20140817104725/http://www.jewishmuseum.org.pl/pl/wystawy/wystawa-glowna | tytuł = Wystawa główna | praca = Muzeum Historii Żydów Polskich | opublikowany = http://jewishmuseum.org.pl | data dostępu = 2013-11-08}}</ref><ref name="Turski110"/>:
* '''Las''' – znajdująca się w tej galerii artystyczna instalacja poprzez legendy i opowieści o pierwszych przybyszach żydowskich na ziemiach polskich wprowadza zwiedzającego w podróż przez tysiąc lat historii<ref name="Muzeum odważnych pytań6">{{Cytuj książkę | tytuł = Muzeum odważnych pytań | wydawca = Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN | miejsce = Warszawa | data = 2014 | strony = 6}}</ref>. Opowiada m.in. legendę o tym, jak uciekający przed prześladowaniami na zachodzie [[Europa|Europy]] Żydzi przybyli na tereny obecnej Polski. Miejsce, do którego dotarli, nazwali – jak podpowiedział im głos, który usłyszeli z nieba – ''Po-lin'' ([[Język polski|pol.]] ''tutaj odpoczniesz''). W ten sposób Polska na tysiąc lat stała się ich największym europejskim domem. Pierwotnie galeria miała przypominać prawdziwy las z pniami drzew i metalowymi liśćmi, jednak ostatecznie została zastąpiona multimedialną projekcją na szklanych taflach<ref name="Joanna Fikus9"/>.
* '''Pierwsze spotkania''' (lata 960–1500) – galeria [[Średniowiecze|średniowieczna]], która rozpoczyna się od przybliżenia okoliczności pojawienia się w X w. na ziemiach polskich pierwszych Żydów. Byli nimi żydowscy kupcy z zachodniej i południowej Europy, wśród nich [[Ibrahim ibn Jakub]] z [[Kalifat Kordoby|kalifatu Kordoby]], który w pozostawionej relacji z podróży po kontynencie jako pierwszy wspomniał o Polsce<ref name="Turski110">{{Cytuj pismo | nazwisko = Podgórska | imię = Joanna | tytuł = Muzeum życia. O tym, jak powstawało Muzeum Historii Żydów Polskich, jak zostało zorganizowane i jakie niesie przesłanie, opowiada Marian Turski | czasopismo = Polityka | wolumin = 43 (2981) | strony = 110 | data = 22.10-28.10.2014}}</ref>. Dalsza części galerii jest poświęcona m.in. pierwszemu żydowskiemu osadnictwu na ziemiach polskich. Na znajdującej się tutaj mapie zaznaczono ok. 100 polskich miast, w których w 1500 zamieszkiwali Żydzi (na mapie umieszczonej w kolejnej galerii, ''Paradisus Iudaeorum'', liczba miejscowości, w których istniały gminy żydowskie, wynosi już 1200)<ref name="Joanna Fikus9"/>.
* '''Wyzwania nowoczesności''' (1772–1914) – w tej części wystawy został zaprezentowany okres zaborów, kiedy Żydzi dzielili los podzielonego pomiędzy [[Austria|Austrię]], [[Królestwo Prus|Prusy]] i [[Imperium Rosyjskie|Rosję]] państwa. Galerię otwiera sala z pustym fotelem tronowym polskiego króla (replika fotela znajdującego się w Sali Tronowej [[Zamek Królewski w Warszawie|Zamku Królewskiego]] w Warszawie) naprzeciwko którego zawieszono wielkie portrety władców państw zaborczych: [[Franciszek II Habsburg|Franciszka II Habsburga]], [[Fryderyk Wilhelm II Pruski|Fryderyka Wilhelma II Pruskiego]] i [[Katarzyna II Wielka|Katarzyny II Wielkiej]]. Dalej wystawa pokazuje jaką wielką rolę w [[Rewolucja przemysłowa|rewolucji przemysłowej]] na ziemiach polskich odegrali żydowscy przedsiębiorcy, tacy jak [[Izrael Poznański|Izrael Kalmanowicz Poznański]] w [[Łódź|Łodzi]]. Potęgę żydowskich przemysłowców i burzliwy rozwój „Ziemi Obiecanej” symbolizuje kopia głównej bramy wjazdowej na teren [[Fabryka Izraela Poznańskiego w Łodzi|fabryki Poznańskiego]] przy ul. Ogrodowej. Odtworzono tutaj także poczekalnię dworca kolejowego, symbolizującą rewolucję w przemieszczaniu się osób i transporcie towarów. Galeria przedstawia również jakim zmianom ulegały tradycyjne żydowskie obszary życia i obrzędy oraz jak powstawały nowe ruchy społeczne, religijne i polityczne. Symbolem integracji Żydów z chrześcijańską większością jest replika nieistniejącej [[Wielka Synagoga w Warszawie|Wielkiej Synagogi]] w Warszawie, w której do nabożeństw wprowadzono język polski<ref name="Turski112"/><ref name="Miniprzewodnik3"/>. Okres ten to także pojawienie się nowoczesnego [[antysemityzm]]u, któremu polscy Żydzi musieli stawić czoła<ref name="Turski112"/>.
* '''Na żydowskiej ulicy''' (1918–1939) – galeria poświęcona okresowi [[II Rzeczpospolita|II Rzeczypospolitej]], uważanemu – pomimo wyzwań, przed jakimi stanęło młode państwo – za drugi złoty wiek w historii polskich Żydów. Inspiracją dla odtworzonego fragmentu ulicy z szyldami, brukiem i latarniami gazowymi była warszawska ulica [[Ulica Nalewki w Warszawie|Nalewki]]<ref name="Turski112">{{Cytuj pismo | nazwisko = Podgórska | imię = Joanna | tytuł = Muzeum życia. O tym, jak powstawało Muzeum Historii Żydów Polskich, jak zostało zorganizowane i jakie niesie przesłanie, opowiada Marian Turski | czasopismo = Polityka | wolumin = 43 (2981) | strony = 112 | data = 22.10-28.10.2014}}</ref>. Dwupoziomowa ekspozycja przybliża również żydowski film i teatr (m.in. znajduje się tutaj mała salka kinowa), życie literackie (warszawska kawiarnia [[Mała Ziemiańska]]), a także działalność polityczną Żydów w Polsce.
* '''Zagłada''' (1939–1945) – ta galeria ukazuje grozę [[HolocaustZagłada Żydów|Holocaustu]]u, w wyniku którego śmierć poniosło ok. 90% z 3,3 miliona polskich Żydów. Dużo miejsca poświęcono w niej historii getta warszawskiego – największego z ok. 600 gett utworzonych przez Niemców na terenie okupowanej Polski. Wydarzenia z historii getta opatrzono umieszczonymi na ścianach cytatami m.in. z ''Dziennika'' [[Adam Czerniaków|Adama Czerniakowa]] i ''Kroniki getta warszawskiego'' [[Emanuel Ringelblum|Emanuela Ringelbluma]]. Wąskie przejście a następnie schody z nazwami wysiedlanych ulic – od [[Ulica Sienna w Warszawie|Siennej]] po [[Ulica Stawki w Warszawie|Stawki]] – prowadzą w dół, na [[Umschlagplatz w Warszawie|Umschlagplatz]]. W galerii przedstawiono także uczestników i decyzje [[Konferencja w Wannsee|konferencji w Wannsee]], funkcjonowanie i ofiary niemieckich obozów zagłady utworzonych na terenie okupowanej Polski, a także różne reakcje Polaków na zagładę Żydów. Galeria ma dwa poziomy i jest przestrzennie największą galerią wystawy stałej. Jej konstrukcja, dobór oraz sposób przedstawienia zgromadzonych eksponatów ma wywoływać u zwiedzających poczucie ciasnoty, osaczenia i represyjności, które powtarzają się w relacjach Żydów stłoczonych w gettach<ref name="Joanna Fikus9"/>. Fragment ekspozycji poświęcony obozom zagłady został wykonany z zardzewiałej blachy<ref name="Turski109">{{Cytuj pismo | nazwisko = Podgórska | imię = Joanna | tytuł = Muzeum życia. O tym, jak powstawało Muzeum Historii Żydów Polskich, jak zostało zorganizowane i jakie niesie przesłanie, opowiada Marian Turski | czasopismo = Polityka | wolumin = 43 (2981) | strony = 109 | data = 22.10-28.10.2014}}</ref>. Ze względu na trudną tematykę decyzję o zwiedzaniu tej galerii przez dzieci do lat 12 muzeum pozostawia ich rodzicom i opiekunom<ref name="Miniprzewodnik3">{{Cytuj książkę | tytuł = 1000 lat historii Żydów polskich. Miniprzewodnik po ekspozycji | wydawca = Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN | miejsce = Warszawa | data = 2014 | strony = 12-13}}</ref>.
* '''Powojnie''' (od 1944) – ostatnia galeria przedstawia okres od wyzwolenia Polski aż do dnia dzisiejszego. Początek ekspozycji pokazuje dylematy ocalałych z Holocaustu polskich Żydów: „zostać, czy wyjechać”? Większość wyemigrowała z kraju w pierwszych latach po wojnie przede wszystkim z powodu antysemityzmu i pogromów, m.in. w [[Pogrom kielecki|Kielcach]], [[Kraków|Krakowie]] i [[Rzeszów|Rzeszowie]]. Ci, którzy zdecydowali się wtedy pozostać, zostali zmuszeni do wyjazdu w wyniku [[Marzec 1968|antysemickiej nagonki]] władz [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] w marcu 1968. Symbolem tamtych rozstań jest dworzec [[Warszawa Gdańska]]. Kolejną ważną datą jest rok 1989, kiedy rozpoczyna się trwające do dzisiaj odrodzenie niewielkiej, ale bardzo dynamicznej, społeczności żydowskiej.
 
Wystawa stała pokazuje, że historia polskich Żydów stanowi integralną część historii Polski, a historia narodu żydowskiego byłaby niepełna bez przedstawienia wydarzeń, które rozegrały się na ziemiach polskich<ref name="Miniprzewodnik4">{{Cytuj książkę | tytuł = 1000 lat historii Żydów polskich. Miniprzewodnik po ekspozycji | wydawca = Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN | miejsce = Warszawa | data = 2014 | strony = 4}}</ref>. Wystawa nie koncentruje swego przekazu na [[HolokaustZagłada Żydów|Holokauście]], lecz przedstawia wkład Żydów w rozwój polskiej kultury, nauki i gospodarki. Warszawska placówka ma być bowiem „muzeum życia” – ma przybliżać zwiedzającym jak żyli i co robili Żydzi w Polsce<ref name="Turski109"/><ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.nytimes.com/2014/10/22/world/europe/warsaw-museum-of-the-history-of-polish-jews.html | tytuł = To Celebrate Its Jewish History, Poland Presents ‘a Museum of Life’ | nazwisko = Lyman | imię = Rick | data = 21 października 2014 | praca = The New York Times | opublikowany = nytimes.com | data dostępu = 2014-11-08}}</ref>.
 
W galeriach wystawy stałej znalazły się również elementy obrazujące sytuacje kryzysowe, konflikty oraz trudne aspekty współżycia Żydów i Polaków na przestrzeni wieków. Są to m.in. kopie obrazów z [[Kościół Nawrócenia św. Pawła Apostoła w Sandomierzu|kościoła Nawrócenia św. Pawła Apostoła]] w [[Sandomierz]]u przedstawiających domniemany [[mord rytualny]], informacje o roli Żydów w zarządzaniu [[Pańszczyzna|systemem pańszczyźnianym]] w posiadłościach magnackich, wyzysku robotników przez żydowskich fabrykantów w Łodzi, [[Pogrom w Jedwabnem|pogromie w Jedwabnem]], zdjęcie karuzeli na warszawskim [[Plac Krasińskich w Warszawie|placu Krasińskich]] opisanej przez [[Czesław Miłosz|Czesława Miłosza]] w wierszu ''Campo di Fiori'' oraz pokazanie udziału osób pochodzenia żydowskiego w [[Stalinizm|stalinowskim]] aparacie terroru w Polsce po II wojnie światowej<ref name="Turski112"/><ref name="Pawłowski2014">{{Cytuj pismo | nazwisko = Pawłowski | imię = Bartosz | tytuł = Tysiąc wspólnych lat | czasopismo = Gazeta Wyborcza | strony = 16 | data = 27 października 2014}}</ref>.
 
=== Akcja „Żonkile” ===
W kwietniu 2013, w czasie obchodów [[70. rocznica Powstaniapowstania w Getciegetcie Warszawskimwarszawskim|70. rocznicy powstania w getcie warszawskim]], Muzeum zainaugurowało społeczno-edukacyjną akcję „Żonkile”. Wzięło w niej udział 500 wolontariuszy<ref name="KKiŚP2013"/>. Jej celem jest przypomnienie warszawiakom, gościom stolicy oraz mieszkańcom innych polskich miast o bohaterach powstania. Wolontariusze rozdają przechodniom papierowe [[Narcyz żonkil|żonkile]]e – kwiaty, które [[Marek Edelman]], jeden z przywódców powstania, co roku składał w miejscach pamięci związanych z zagładą Żydów.
 
== Pozostałe informacje ==
== Otoczenie ==
* [[Ławeczka Jana Karskiego w Warszawie|Ławeczka Jana Karskiego]]
* [[Pomnik Willy'egoWilly’ego Brandta w Warszawie|Pomnik Willy'ego Brandta]]
 
== Zobacz też ==
11 621

edycji