Murarka ogrodowa: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 129 bajtów ,  3 lata temu
m
(dr. red.)
{{Propozycja wyróżnienia|DA}}
{{Zwierzę infobox
|nazwa zwyczajowa = Murarka ogrodowa
|nazwa łacińska = ''Osmia rufa''
|TSN = 756986
|zoolog = ([[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758)
|grafika = Osmia rufa couple (aka).jpg
|okres istnienia =
|opis grafiki =
|typ = [[stawonogi]]
|podtyp = [[Tchawkowce|tchawkodyszne]]
|gromada = [[owady]]
|podgromada = [[Owady uskrzydlone|uskrzydlone]]
|rząd = [[błonkoskrzydłe]]
|podrząd = [[żądłówki]]
|nadrodzina = [[pszczoły]]
|rodzina = [[miesierkowate]]
|rodzaj = ''[[Osmia]]''
|gatunek = murarka ogrodowa
|synonimy =
* ''Apis rufa'' Linnaeus, 1758,
* ''Apis bicornis'' Linneaus, 1758
* ''Osmia bicornis'' (Linneaus, 1758)
|wikispecies = Osmia rufa
|commons = Category:Osmia rufa
}}
 
'''Murarka ogrodowa''', '''murarka ruda''' (''Osmia rufa'') – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[Pszczoły samotnice|samotnej pszczoły]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[miesierkowate|miesierkowatych]] (Megachilidae). Jest wykorzystywana gospodarczo do zapylania upraw<ref>{{cytuj stronę| url = http://expertogrody.pl/murarka.html| tytuł = www.expertogrody.pl| data dostępuautor = 2012-01-03| autoropublikowany = | opublikowanydata = | pracajęzyk = | data dostępu = | język =2012-01-03}}</ref>.
 
== Występowanie ==
Zamieszkuje środkową i południową [[Europa|Europę]]<ref name="Przewodnik">{{Cytuj książkę|autor=Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar |tytuł=Przewodnik. : roślinyRośliny i zwierzęta |wydawca=[[Multico]]|miejsce=Warszawa |data= 2006|isbn= 83-7073-429-4}}</ref><ref name=":5">{{Cytuj|autor=Karsten Neumann, Karsten Seidelmann|tytuł=Microsatellites for the inference of population structures in the Red Mason bee Osmia rufa(Hymenoptera, Megachilidae)|czasopismo=Apidologie|data=2006-01-01|data dostępu=2017-08-16|issn=0044-8435|wolumin=37|numer=1|s=75–83|doi=10.1051/apido:2005060|url=http://www.apidologie.org/10.1051/apido:2005060|język=en}}</ref>. Badania genetyczne wskazują na małą zmienność pomiędzy populacjami w obrębie kontynentu<ref name=":5" />. W [[Polska|Polsce]] jest gatunkiem pospolitym<ref name="FaunaT1">{{Cytuj książkę | tytuł = Fauna Polski – charakterystyka i wykaz gatunków | inni= Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.) | tytuł = Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków | tom = I | data = 2004 | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | isbn = 83-88147-04-8}}</ref>. Zasiedla ogrody, sady i łąki.
 
== Wygląd ==
U murarki ogrodowej występuje [[dymorfizm płciowy]], wyrażający się w morfologii oraz wielkości ciała. Samica osiąga większe rozmiary (długość 10–12 mm) niż samiec (8–10 mm). Czułki samców są proporcjonalnie dłuższe niż czułki samic. Włoski na głowie samicy są czarne, a u samca jasnożółte. Wierzchołek [[odwłok]]a u obu płci jest porośnięty czarnymi włoskami{{r|Przewodnik}}. [[Żądło]] samic jest pozbawione zadziorów. Na [[nadustek|nadustku]] samic znajdują się dwa guzki. Murarka ogrodowa jest brzuchozbieraczką, tzn. zbiera pyłek na szczoteczce na spodzie odwłoka (w przeciwieństwie do np. do [[Pszczoła miodna|pszczoły miodnej]], która jako nogozbieraczka gromadzi pyłek na tylnych odnóżach). Szczoteczkę tworzą dość długie i gęste włoski koloru rudoczerwonego.
 
Wielkość ciała murarki ogrodowej zależy od ilości pokarmu, który zje larwa<ref>{{Cytuj|autor=Sabine Radmacher, Erhard Strohm|tytuł=Factors affecting offspring body size in the solitary bee Osmia bicornis (Hymenoptera, Megachilidae)|czasopismo=Apidologie|data=2010-03-01|data dostępu=2017-08-19|issn=0044-8435|wolumin=41|numer=2|s=169–177|doi=10.1051/apido/2009064|url=https://link.springer.com/article/10.1051/apido/2009064|język=en}}</ref><ref>{{Cytuj|autor=Jordi Bosch, Narcís Vicens|tytuł=Body size as an estimator of production costs in a solitary bee|czasopismo=Ecological Entomology|data=2002-04-01|data dostępu=2017-08-19|issn=1365-2311|wolumin=27|numer=2|s=129–137|doi=10.1046/j.1365-2311.2002.00406.x|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2311.2002.00406.x/abstract|język=en}}</ref>.
 
== Rozród ==
 
=== Cykl życiowy ===
[[Imago|Dorosłe osobniki]] pojawiają się wczesną wiosną, w polskich warunkach około kwietnia. Gatunek protoandryczny, tzn. jako pierwsze z [[Gniazdo (etologia)|gniazd]] wychodzą [[samiec|samce]]. Około 1–2 tygodni później, gdy tylko [[samica|samicom]] uda się wygryźć z [[kokon]]u, samce kopulują z nimi. W przeciwieństwie do [[Pszczoła miodna|pszczoły miodnej]] samce murarki ogrodowej mogą [[kopulacja|kopulować]] z kilkoma samicami, natomiast samice prawdopodobnie kopulują tylko raz<ref name=":1">{{Cytuj|autor=Karsten Seidelmann|tytuł=The Race for Females: The Mating System of the Red Mason Bee, Osmia rufa (L.) (Hymenoptera: Megachilidae)|czasopismo=Journal of Insect Behavior|data dostępu=2016-12-28|issn=0892-7553|wydanie=1|s=13–25|doi=10.1023/A:1020920929613|url=http://link.springer.com/article/10.1023/A:1020920929613|język=en}}</ref>. Samce czekają na dziewicze samice w pobliżu gniazd, z których samice się wygryzają, lub kwitnących kwiatów. Jeden samiec penetruje obszar o powierzchni od kilku do kilkudziesięciu m<sup>2</sup>², w kolejnych dniach może zmieniać jego granice lub porzucić na rzecz zupełnie nowej lokalizacji<ref name=":1" />. Samce nie wykazują agresji wobec siebie nawzajem, nie bronią kontrolowanych przez siebie obszarów przed innymi osobnikami, a w przypadku konkurencji o tę samą samicę próbują jedynie przepychać się przed rywalami na jej grzbiet<ref name=":1" />. Kopulację poprzedza rytuał, w czasie którego samica podejmuje decyzję, czy zaakceptować danego partnera. Siedzący na grzbiecie samicy samiec wibruje mięśniami tułowia, pociera swoimi czułkami o czułki samicy, a przednimi nogami o jej oczy<ref name=":2">{{Cytuj|autor=Taina Conrad, Robert J. Paxton, Friedrich G. Barth, Wittko Francke, Manfred Ayasse|tytuł=Female choice in the red mason bee, Osmia rufa (L.) (Megachilidae)|czasopismo=Journal of Experimental Biology|data=2010-12-01|data dostępu=2017-08-15|issn=0022-0949|wolumin=213|numer=23|s=4065–4073|doi=10.1242/jeb.038174|pmid=21075948|url=http://jeb.biologists.org/content/213/23/4065|język=en}}</ref>. Samica prawdopodobnie podejmuje decyzję na podstawie wielu czynników (zachowanie godowe samca, jego zapach, stopień pokrewieństwa i wielkość ciała)<ref name=":2" />. [[Gniazdo (etologia)|Gniazda]] zakładane są najczęściej w pustych łodygach roślin{{r|Przewodnik}}.
 
Cały rozwój larwalny zachodzi wewnątrz gniazda, w polskich warunkach klimatycznych zostaje ukończony około września<ref name=":0">{{Cytuj|tytuł=Individual development of the red mason bee ( Osmia rufa L., Megachilidae ) under natural and laboratory conditions|data dostępu=2016-12-28|opublikowany=www.jas.org.pl|url=http://www.jas.org.pl/Individual-development-of-the-red-mason-bee-i-Osmia-rufa-i-L-i-Megachilidae-i-under-natural-and-laboratory-conditions,0,29.html}}</ref>. Zimuje [[imago]] zamknięte w kokonie<ref name=":0" />. [[Diapauza|Diapauza zimowa]] jest obligatoryjna dla tego gatunku, w polskich warunkach klimatycznych trwa mniej więcej od września do marca<ref name=":6">{{Cytuj|autor=Oskar Wasielewski, Karol Giejdasz, Tatiana Wojciechowicz, Marek Skrzypski|tytuł=Ovary growth and protein levels in ovary and fat body during adult-wintering period in the red mason bee, Osmia rufa|czasopismo=Apidologie|data=2011-11-01|data dostępu=2017-08-17|issn=0044-8435|wolumin=42|numer=6|s=749–758|doi=10.1007/s13592-011-0084-y|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s13592-011-0084-y|język=en}}</ref>. Pszczoły są w tym czasie odporne na niską temperaturę, są w stanie przeżyć nawet poniżej -20–20 °C, a zmierzony punkt zamarzania wynosił między -26 a -31–31 °C, zmieniając się w trakcie zimowania (najniższe wartości między grudniem a lutym)<ref>{{Cytuj|autor=M. D. Krunić, L. Ž. Stanisavljević|tytuł=Supercooling points and diapause termination in overwintering adults of orchard bees Osmia cornuta and O. rufa (Hymenoptera: Megachilidae).|czasopismo=Bulletin of entomological research|data=2006|wolumin=96|numer=3|s=323-326323–326}}</ref>. W trakcie zimowania rozwój [[jajnik]]ów i [[oocyt]]ów u samic nie zostaje całkowicie zahamowany, jedynie przerwany lub mocno zwolniony w zimowych miesiącach (listopad–styczeń)<ref name=":6" />.
 
=== Gniazdo ===
[[Plik:Osmia rufa tagged.png|mały|lewo|Gniazdo murarki ogrodowej w gałęzi; przekrój. A – jajo, B – pokarm dla larwy w postaci kuli uformowanej z pyłku i nektaru, C – ścianki oddzielające komórki gniazda |mały]]
Murarka ogrodowa należy do pszczół nie budujących gniazd samodzielnie, ale zakładających je w istniejących szczelinach o podłużnym kształcie: pustych łodygach roślin, szczelinach pod korą drzew, korytarzach w drewnie pozostawionych przez larwy [[chrząszcze|chrząszczy]] i tym podobnych miejscach. Optymalna średnica takiej szczeliny to ok. 7–8 mm<ref>{{Cytuj|autor=Tadeusz Netczuk|tytuł=Hodowla murarki ogrodowej (Osmia rufa L.) Portal Pszczelarski – Artykuły, forum i ogłoszenia pszczelarskie|data dostępu=2017-08-16|url=http://www.portalpszczelarski.pl/artykul/173/hodowla_murarki_ogrodowej_-osmia_rufa_l--.html|język=pl}}</ref>. Gniazdo składa się z szeregu leżących jedna za drugą komórek, przedzielonych budowanymi przez samicę z błota poprzecznymi ściankami<ref name=":3">{{Cytuj|autor=Anthony Raw|tytuł=The biology of the solitary bee Osmia rufa (L.)(Megachilidae)|czasopismo=Ecological Entomology|data=1972|wolumin=124|numer=3}}</ref>. Ścianki, podobnie jak u wielu innych gatunków błonkówek budujących gniazda o podobnej architekturze<ref>{{Cytuj|autor=Kenneth W. Cooper|tytuł=Biology of Eumenine wasps. V. Digital communication in wasps|czasopismo=Journal of Experimental Zoology|data=1957-04-01|data dostępu=2017-08-16|issn=1097-010X|wolumin=134|numer=3|s=469–513|doi=10.1002/jez.1401340305|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jez.1401340305/abstract|język=en}}</ref>, są asymetryczne – strona ścianki skierowana do wewnątrz gniazda jest gładka i wklęsła, a strona skierowana na zewnątrz – chropowata i prosta lub wypukła<ref name=":3" />. Wewnątrz komórki samica umieszcza pokarm dla larwy w postaci pyłku z domieszką nektaru, uformowanego w kulę, oraz składa jedno jajo. W gnieździe, zależnie od jego długości, może znajdować się kilka–kilkanaście komórek. Pierwsza komórka od wejścia do gniazda często jest pozostawiona pusta – jest to ''vestibulum'', którego funkcja prawdopodobnie jest związana z ochroną przed zapasożyceniem gniazda, oraz buforowaniem zmian temperatur wewnątrz gniazda<ref>{{Cytuj|autor=Karsten Seidelmann|tytuł=The function of the vestibulum in nests of a solitary stem-nesting bee, Osmia rufa (L.)|czasopismo=Apidologie|data=1999|wolumin=30|numer=1|s=19-2919–29}}</ref>.
 
Oprócz opisanych powyżej regularnych, liniowych gniazd, czasem bywają budowane gniazda o nieregularnym kształcie, gdzie wszystkie ścianki (nie tylko poprzeczne) wymurowywane są przez samicę z błota<ref name=":3" />.
== Pasożyty ==
[[Plik:Cacoxenus indagator (Drosophilidae), Wageningen, the Netherlands.jpg|mały|[[Kleptopasożytnictwo|Kleptopasożyt]] murarki ogrodowej [[Cacoxenus indagator|''Cacoxenus indagator'']], osobnik dorosły]]
W gniazdach murarki spotkać można szereg gatunków pasożytów, które mogą żerować na pyłku zgromadzonym w gnieździe przez samicę ([[Kleptopasożytnictwo|kleptopasożyty]]) bądź atakować samą rozwijającą się pszczołę ([[Drapieżnictwo|drapieżniki]] lub [[parazytoidy]])<ref name=":4">{{Cytuj|autor=Miloje Krunić i in.|tytuł=The accompanying fauna of Osmia cornuta and Osmia rufa and effective measures of protection|czasopismo=Bulletin of Insectology|data=2005|wolumin=58|numer=2|s=141-152141–152}}</ref>. Do kleptopasożytów należą m.in. ''[[Cacoxenus indagator]]'', ''[[Chaetodactylus osmiae]]'' ([[Roztocze (pajęczaki)|roztocz]]), [[złotolitka ognista]] ([[Błonkoskrzydłe|błonkówka]])<ref name=":4" />. Do drapieżników zaliczany jest m.in. [[barciel pszczołowiec]], którego larwy potrafią po zjedzeniu zawartości jednej komórki przegryźć się do kolejnych<ref name=":4" />. Parazytoidy to m.in. ''[[Melittobia acasta]]'' i ''[[Monodontomerus obscurus]]'' ([[Błonkoskrzydłe|błonkówki]])<ref name=":4" />. Samice tej drugiej prawdopodobnie odnajdują gniazda gospodarza na podstawie sygnałów zapachowych; u innego przedstawiciela rodzaju wykazano preferencje w stosunku do substancji zapachowych z kokonów i materiału gniazdowego gospodarza<ref>{{Cytuj|autor=Iolanda Filella, Jordi Bosch, Joan Llusià, Roger Seco, Josep Peñuelas|tytuł=The Role of Frass and Cocoon Volatiles in Host Location by Monodontomerus aeneus, a Parasitoid of Megachilid Solitary Bees|czasopismo=Environmental Entomology|data=2011-02-01|data dostępu=2017-08-16|issn=0046-225X|wolumin=40|numer=1|s=126–131|doi=10.1603/en10165|url=https://academic.oup.com/ee/article/40/1/126/406449/The-Role-of-Frass-and-Cocoon-Volatiles-in-Host}}</ref>.
 
Ponieważ samica w czasie lotów po pokarm pozostawia wejście do gniazda otwarte, ryzyko dostania się do gniazda [[Kleptopasożytnictwo|kleptopasożyta]] i złożenia przezeń jaja rośnie wraz z czasem, który samica murarki spędza poza gniazdem. Czas zaopatrywania jednej komórki gniazdowej zależy od ilości pokarmu, który ma zostać w niej zgromadzony, a także od wielkości<ref name=":7">{{Cytuj|autor=Karsten Seidelmann, Karin Ulbrich, Norbert Mielenz|tytuł=Conditional sex allocation in the Red Mason bee, Osmia rufa|czasopismo=Behavioral Ecology and Sociobiology|data=2010-01-01|data dostępu=2017-08-19|issn=0340-5443|wolumin=64|numer=3|s=337–347|doi=10.1007/s00265-009-0850-2|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00265-009-0850-2|język=en}}</ref> i wieku<ref name=":8">{{Cytuj|autor=Karsten Seidelmann|tytuł=Open-cell parasitism shapes maternal investment patterns in the Red Mason bee Osmia rufa|czasopismo=Behavioral Ecology|data=2006-09-01|data dostępu=2017-08-19|issn=1045-2249|wolumin=17|numer=5|s=839–848|doi=10.1093/beheco/arl017|url=https://academic.oup.com/beheco/article/17/5/839/207234/Open-cell-parasitism-shapes-maternal-investment}}</ref> samicy (mniejsze i starsze osobniki zbierają pokarm wolniej). Aby ograniczyć ryzyko zapasożycenia gniazda, samice mniejsze<ref name=":7" /> i starsze<ref name=":8" /> produkują proporcjonalnie więcej synów, którzy - jako mniejsza z płci - potrzebują mniej pokarmu do ukończenia rozwoju niż córki.
 
== Hodowla ==
Murarka ogrodowa jest często hodowanym gatunkiem pszczoły samotnej<ref>{{Cytuj|tytuł=Murarka ogrodowa – hodowla – Piąty radzi|data dostępu=2017-08-16|opublikowany=5ty.pl|url=http://5ty.pl/index.php/murarka-ogrodowa-hodowla/|język=pl-PL}}</ref><ref>{{Cytuj|autor=michal flaga|tytuł=Gospodarstwo kulturowe BioDar - Dr inż. Stanisław Flaga - Ekologia|data dostępu=2017-08-16|opublikowany=www.biodar.com.pl|url=http://www.biodar.com.pl/ekologia_murarka_ogrodowa.php|język=pl}}</ref>. Samice mają tendencję do zakładania własnych gniazd w pobliżu miejsca ich macierzystego gniazda<ref>{{Cytuj|autor=Steffan-Dewenter, Schiele|tytuł=Nest-site fidelity, body weight and population size of the red mason bee, Osmia rufa (Hymenoptera: Megachilidae), evaluated by mark-recapture experiments|czasopismo=Entomologia Generalis|data=2004|wolumin=27|numer=2|s=123-131123–131}}</ref>, a także chętnie gniazdują w dużych zagęszczeniach, więc dostarczenie odpowiedniej ilości materiału gniazdowego i wystawienie w pobliżu kokonów z gotowymi do wygryzienia pszczołami pozwala na stworzenie kolonii gniazdowej.
 
{{Przypisy|2}}