Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 11 bajtów ,  2 lata temu
m
prawidłowy zapis "niemających"
 
== Struktura ==
Uniwersytet jest konfederacją fakultetów, wydziałów i kolegiów{{odn|Structure|2017}}. Nadzór nad całością sprawuje administracja centralna na czele z wicekanclerzem.
 
=== Kolegia (''{{J|en|Colleges}}'') ===
[[Plik:Cmglee Cambridge graduation Leszek Borysiewicz.jpg|thumb|left|200px|Obecny Wicekanclerz [[Leszek Borysiewicz]]]]Wybierany przez Senat Kanclerz jest statutową głową Uniwersytetu, ale jego rola jest jedynie ceremonialna. Urząd ten pełniony jest dożywotnio. Aktywność publiczna Kanclerza ogranicza się do uroczystego przyznawania honorowych stopni naukowych w trakcie urządzanej raz w roku uroczystości. Odbywa też ceremonialne wizytacje Fakultetów oraz dokonuje otwarć nowych budynków czy wydziałów. Po raz pierwszy Kanclerza powołano w roku 1226{{odn|Stubbings|1995|s=23}}. Obecny Kanclerz, wybrany w październiku 2011 Lord Sainsbury of Turville, jest 108 osobą pełniącą tę funkcję.
 
Wicekanclerz wybierany jest na siedmioletnią kadencję. Jest on najważniejszym urzędnikiem Uniwersytetu zarówno w sferze administracyjnej jak i akademickiej. Posiada najwyższą władzę wykonawczą.
 
Po raz pierwszy Wicekanclerza powołano w roku 1275. Początkowo jego zadaniem było jedynie zastępowanie Kanclerza podczas jego nieobecności bądź śmierci, stąd wicekanclerze powoływani byli ''[[ad hoc]]''. Od połowy XV wieku Kanclerz zajmował się dbaniem o interesy Uniwersytetu na dworze królewskim i był stale nieobecny – jego obowiązki administracyjne przejął w tym okresie Wicekanclerz{{odn|Leedham-Green|1996|s=11}}.
 
==== Registrariusz (''{{J|en|The Registrary}}'') ====
Registrariusz jest urzędnikiem odpowiedzialnym za działania służb obsługujących Uniwersytet, nie mającychniemających bezpośredniego związku z jego działalnością akademicką. Pełni on rolę szefa administracji uniwersyteckiej. Jest z urzędu Sekretarzem Rady. Zgodnie ze Statutem odpowiada on za utrzymywanie rejestru członków Uniwersytetu, a także [[immatrykulacja|immatrykulowanych]] studentów, nadanych stopni, dyplomów itp.
 
Urząd Registrariusza jest unikatowy dla Uniwersytetu Cambridge{{odn|500th birthday for Registrary}}. Pierwszy Registrariusz został powołany w roku 1506 i do jego zadań należał między innymi nadzór nad Skarbcem Uniwersytetu (''{{J|en|University Chest}}'', dosł. Skrzynia<ref group="uwaga">W pierwszych wiekach istnienia Uniwersytetu rolę skarbca rzeczywiście pełniła skrzynia. Do dziś w biurze Registrariusza przechowywana jest ponad 600-letnia skrzynia zamykana na 17 zamków. Jej poprzedniczka spłonęła podczas buntu chłopskiego, jaki ogarnął Cambridge w roku 1381. Inną pamiątką po Skrzyni jest używane na Uniwersytecie określenie tworzenia budżetu: ''{{J|en|allocations from the Chest}}'', czyli "przydziały ze Skrzyni".</ref>) oraz sporządzanie i utrzymywanie rejestrów studentów i absolwentów.
* ''Lent'' – 5 stycznia – 25 marca (24 marca w latach przestępnych)
* ''Easter'' – 10 kwietnia – 18 czerwca (17 kwietnia – 25 czerwca, jeśli Niedziela Wielkanocna wypada 20 kwietnia lub później)
Pierwsze ¾ (''{{J|en|Full Term}}'') każdego trymestru poświęcone jest na wykłady i ćwiczenia. Studenci studiów licencjackich zobowiązani są do zamieszkiwania w tym czasie na terenie Uniwersytetu, czyli w promieniu 3 mil (4,82 &nbsp;km) od kościoła ''St Mary the Great'' w centrum miasta. Wykłady i ćwiczenia organizowane są przez Fakultety, przy czym uczęszczają na nie wspólnie studenci różnych kierunków (np. medycyny i weterynarii). Utrwaleniu wiedzy zdobytej na wykładach i sprawdzeniu postępów w nauce służą superwizje przeprowadzane kilka razy w tygodniu na terenie kolegiów przez ich członków. Bierze w nich udział nie więcej niż 3 studentów jednocześnie, a polegają one na omawianiu uprzednio zadanych prac pisemnych bądź odpytywaniu z zagadnień związanych z kierunkiem studiów.
 
Egzaminy na stopień licencjata są dwu- lub trzyetapowe i noszą tradycyjną nazwę ''Tripos(es)''.
 
=== Badania naukowe ===
=== Inne formy działalności ===
==== Biblioteki ====
W roku 2017 na terenie Uniwersytetu Cambridge działało 117 bibliotek: centralna [[Biblioteka Uniwersytetu Cambridge]] oraz 39 bibliotek kolegialnych i 77 wydziałowych.
 
==== Muzea ====
W ciągu XIV wieku ukształtowały się demokratyczne ciała kolegialne będące podstawowym elementem samorządności Uniwersytetu. Pierwsze były kongregacje (zgromadzenia) magistrów regentów (''{{J|en|regent masters}}''), czyli absolwentów z tytułem magistra bądź doktora, którzy byli zobligowani do nauczania studentów w ciągu dwóch lat po ukończeniu studiów, co określano mianem regencji (''{{J|en|regency}}''). Następnie uformował się Senat, na który składały się 2 izby: Regentów i Nie-Regentów (tych członków uniwersytetu, którzy nie zajmowali się nauczaniem). Pojawiło się też zwoływane ''ad hoc'' ciało pod nazwą ''{{J|la|Caput Senatus}}''. Początkowo jego zadaniem było ustalanie programu kongregacji. Ponieważ jego członkami byli akademicy starsi wiekiem i stopniem naukowym, z biegiem czasu zaczęło ono ograniczać wpływy kongregacji złożonych w większości z młodych magistrów regentów<ref group="uwaga">Leedham-Green, 1996: Do utraty znaczenia przez regentów przyczynił się też wynalazek druku. Teksty stały się dostępne dla studentów i znikła potrzeba ich publicznego odczytywania, co było wcześniej główną formą nauczania.</ref>.
 
W XV wieku Uniwersytet był już w pełni uformowany: istniały wszystkie najważniejsze urzędy, a kolegia miały zapewniony byt dzięki fundacjom. Około roku 1450 Uniwersytet liczył ok. 1300 członków{{odn|Leedham-Green|1996|s=29}}. Od wstępujących na uniwersytet wymagano jedynie umiejętności czytania i pisania oraz podstawowej znajomości łaciny. Studenci rozpoczynali w tym czasie naukę w wieku około 15–17 lat{{odn|Leedham-Green|1996|s=25}}. Podstawowymi kursami były trwające siedem lat studia [[Sztuki wyzwolone|sztuk wyzwolonych]]{{odn|Leedham-Green|1996|s=16}} (jedynie nieliczni kończyli je w całości{{odn|J.P.C. Roach et. al.|1959}}) albo studia w dziedzinie gramatyki, które jednak nie cieszyły się popularnością. Studiowanie polegało na wysłuchiwaniu tekstów czytanych przez wykładowcę i jego komentarzy. Ćwiczenia miały formę dysput prowadzonych między studentami. Także egzaminy polegały na odbyciu dysput z wykładowcami różnych rang. Po uzyskaniu tytułu magistra można było rozpocząć studia zaawansowane: w dziedzinie teologii bądź [[prawo cywilne|prawa cywilnego]] albo [[prawo kanoniczne|kanonicznego]]. Na Uniwersytecie wykładano też medycynę, ale był to jeden z najmniejszych fakultetów – do roku 1500 odnotowano jedynie 59 jego absolwentów{{odn|Leedham-Green|1996|s=20}}. Już po dotarciu do Anglii prądów [[renesans]]owych, około roku 1488 program kursu sztuk wyzwolonych został zmodyfikowany w duchu humanistycznym{{odn|Leedham-Green|1996|s=30}}.
 
W okresie średniowiecza prawie wszyscy studenci Cambridge pochodzili z Anglii. Walijczycy, Szkoci i Irlandczycy stanowili zaledwie 1% wszystkich studiujących, a niemal wszyscy nieliczni obcokrajowcy byli zakonnikami{{odn|Leader|1988|s=38}}.
 
=== Panowanie Stuartów i wojna domowa ===
Okres panowania [[Jakub I Stuart|Jakuba I]] oznaczał dla Uniwersytetu stałe utrwalanie dominacji anglikanizmu. Stopniowo, na przestrzeni lat 1604–16, obowiązek podpisania deklaracji przestrzegania trzech spośród kanononów Kościoła Anglii<ref group="uwaga">Roach et al., 1959: Kanony te potwierdzały królewską supremację, autorytet należny oficjalnemu modlitewnikowi Kościoła (''{{J|en|The Book of Common Prayer}}'') oraz jego artykuły wiary.</ref> obejmował kolejne grupy wykładowców i studentów.
 
Wśród członków Uniwersytetu dominowały w tym czasie przekonania rojalistyczne i, co za tym szło, postawy lojalistyczne. Powodowało to narastające napięcie między Uniwersytetem, a [[Izba Gmin|Izbą Gmin]], gdzie zasiadało wielu antyrojalistycznie nastawionych purytan. Dochodziło nawet do nakazywanego przez Parlament palenia niektórych teologicznych publikacji członków Uniwersytetu{{odn|J.P.C. Roach et. al.|1959}}.
 
Wydarzenia [[Angielska wojna domowa|angielskiej wojny domowej]] wpłynęły negatywnie na działalność Uniwersytetu. Ponieważ większość studentów i wykładowców była stronnikami króla, podczas gdy władze miasta i jego mieszkańcy opowiedzieli się za Parlamentem, tlący się od wieków konflikt między obydwiema stronami przybrał znacznie na sile. O przewadze miasta decydowała obecność żołnierzy [[Oliver Cromwell|Cromwella]] (skądinąd byłego studenta Uniwersytetu). Nie wykluczano starcia zbrojnego – spodziewający się tego Uniwersytet zamówił w Londynie pewną ilość broni, której większość przechwyciły władze Cambridge. Ostatecznie jednak zaniechano planów oporu i Cambridge, w odróżnieniu od Oxfordu, uniknęło walk, choć skoszarowano w nim część wojsk Cromwella. Straty materialne Uniwersytetu były stosunkowo niewielkie: incydentalne sekwestry majątku, dewastacja kaplic kolegiów i kościołów, zburzenie jednego z mostów nad rzeką Cam. Znacznie dotkliwsze były straty osobowe: wielu wykładowców, w tym rektorów kolegiów uwięziono. Dla "szczególnie złośliwych" członków władz Uniwersytetu urządzono nawet więzienie na jednym z dziedzińców kolegium ''[[St John’s College (Cambridge)|St John’s]]''.
 
=== Wiek XIX ===
XIX stulecie było dla Uniwersytetu Cambridge okresem reform i rozwoju, a także rozbudowy: wzniesiono między innymi gmach [[Fitzwilliam Museum|Muzeum Fitzwilliam]] (1837–41) oraz nowe Obserwatorium (1822–23)<ref group="uwaga">Trevelyan 2001, s. 58; Leedham-Green 1996, s. 114: Przez niemal cały XVIII wiek jedynym obserwatorium astronomicznym w Cambridge było to znajdujące się na [[Trinity College (Cambridge)#Architektura i ważniejsze obiekty|Wielkiej Bramie]] kolegium ''Trinity''. Przez większość tego czasu nie było ono używane i zostało ostatecznie rozebrane w roku 1797.</ref>. Nowe budynki otrzymało też wydawnictwo Cambridge University Press (1831–33).
 
Pomimo zmian zapoczątkowanych w ostatnich dekadach poprzedniego stulecia, stan nauczania w pierwszej połowie XIX wieku nie był zadowalający. Problemem były niski poziom wykładów w kolegiach, brak egzaminów w trakcie studiów, sprzyjający korupcji nieoficjalny system prywatnego tutoringu. Pomimo nacisku, jaki kładziono na matematykę, aż do lat 20. poziom jej nauczania odstawał w stosunku do pozostałych uniwersytetów europejskich z powodu zaniedbania w programie studiów [[analiza matematyczna|analizy matematycznej]]{{odn|J.P.C. Roach et. al.|1959}}. Brakowało też sal wykładowych i laboratoriów. Dla oceny i naprawy sytuacji w roku 1850 powołana została komisja królewska, która dokonała audytu. Swoje wnioski wraz z propozycjami naprawy sytuacji przedstawiła ona w roku 1852. W kolejnych latach wprowadzano drobne poprawki do systemu egzaminów i zarządzania, brak było jednak głębszych zmian. Zniecierpliwiony rząd powołał w roku 1856 kolejną komisję, która w roku 1858 wprowadziła zmiany w statucie: zmieniono dotychczasową ''Caput Senatus'', będącą [[oligarchia|oligarchią]] rektorów kolegiów i wicekanclerza, w ciało wybieralne – Radę Senatu (''{{J|en|Council of the Senate}}''), a także zrezygnowano z konieczności składania przysięgi na wierność Kościołowi Anglii przez studentów i większość wykładowców (choć nadal jedynie anglikanie mogli być wybierani do Senatu i zajmować urzędy). Ponadto zlikwidowano niektóre urzędy i wprowadzono zmiany w statutach kolegiów ułatwiające zatrudnianie wykładowców nie będących duchownymi i nie utrzymujących [[celibat]]u.
 
[[Plik:Cambridge-univ-cricket 1899.jpg|thumb|300px|Uniwersytecka drużyna krykieta, 1899]]
Już w pierwszych dziesięcioleciach XIX wieku daje się zauważyć szybki wzrost znaczenia sportu w życiu społecznym Uniwersytetu. W roku 1829 odbył się pierwszy [[The Boat Race|wyścig ósemek Oksford-Cambridge]]. Popularnymi grami były [[krykiet]] i [[piłka nożna]]. W latach 80. reprezentowanie swojego kolegium w rywalizacji sportowej było już powszechną ambicją, a reputacja i liczba nowych studentów kolegiów zaczęły zależeć od wyników sportowych osiąganych przez ich członków{{odn|J.P.C. Roach et. al.|1959}}. Wśród klubów za najważniejsze uchodziły wioślarskie. Oprócz wyścigów ósemek sportowa rywalizacja z Uniwersytetem Oksfordzkim odbywała się także podczas zawodów sportów zimowych (od 1864) oraz meczów [[Rugby (sport)|rugby]] (od 1872), piłki nożnej (od 1874) i [[Hokej na lodzie|hokeja]] (od 1890). Popularnym sportem była także wspinaczka – w Cambridge narodziła się brytyjska tradycja nocnych wspinaczek po dachach uczelni{{odn|Hansen|1991|s=361}}. Kult sportu, osiągający rozmiary budzące obawy o jego negatywny wpływ na jakość edukacji, swoje apogeum osiągnął w dwudziestoleciu poprzedzającym wybuch I wojny światowej.
 
Opublikowanie przez [[Charles Darwin|Karola Darwina]] (swego czasu studenta kolegium ''[[Christ’s College (Cambridge)|Christ’s]]'') w roku 1859 dzieła ''[[O powstawaniu gatunków|{{J|en|On the Origin of Species}}]]'' stanowiło wstrząs dla dotychczas spokojnego życia religijnego na Uniwersytecie{{odn|J.P.C. Roach et. al.|1959}}. Praca została odebrana jako podważenie metafizycznych fundamentów chrześcijaństwa. Wielu wykładowców – wśród nich [[Leslie Stephen]] i [[Henry Sidgwick]] – oraz studentów nie potrafiło już pogodzić swojego [[agnostycyzm|agnostycznego]] światopoglądu z obowiązującą na Uniwersytecie chrześcijańską [[ortodoksja|ortodoksją]]. Narastająca fala sprzeciwu wobec niej doprowadziła do ostatecznego zniesienia w roku 1871 obowiązku potwierdzania przez wykładowców wierności zasadom anglikanizmu, co otworzyło drogę do karier akademickich między innymi katolikom i żydom. Nowy klimat sprzyjał też wprowadzaniu zmian w kształceniu: utworzono nowe kierunki studiów, w tym archeologię, zoologię, mechanikę stosowaną i ekonomię polityczną. W roku 1869 po raz pierwszy możliwość studiowania w Cambridge uzyskały kobiety: utworzono dla nich żeńskie kolegium ''[[Girton College (Cambridge)|Girton]]'' (dwa lata później powstało kolejne – ''[[Newnham College|Newnham]]''). Od roku 1881 kobiety uzyskały też możliwość przystępowania do egzaminów{{odn|McWilliams Tullberg|1998|s=1}}. Od końca lat 60. zaczęła się upowszechniać instytucja wspólnych wykładów – jako pierwsze możliwość uczęszczania na swoje wykłady dało członkom innych kolegiów ''{{J|en|Trinity}}''. Następnym krokiem była wymiana wykładowców – tu znów pionierem było ''{{J|en|Trinity}}'', które w roku 1867 wymieniło się wykładowcami z ''[[Gonville and Caius College|Gonville and Caius]]''. Był to początek przenoszenia ciężaru nauczania i prowadzenia kosztownych badań naukowych z kolegiów na cały uniwersytet. Wyrazem zwiększonego zainteresowania naukami przyrodniczymi było wybudowanie w latach 1872–73 pierwszego laboratorium umożliwiającego przeprowadzanie eksperymentów fizycznych – [[Laboratorium Cavendisha]] na terenie zlokalizowanego w centrum miasta nowego kompleksu budynków ''{{J|en|New Museums Site}}''. Na przestrzeni lat 1870–1909 ''{{J|en|New Museums Site}}'' zabudowano nowymi laboratoriami i salami wykładowymi.
Cechą charakterystyczną Uniwersytetu od końca XIX wieku stało się jego wyjście poza mury uczelni i miasta. W roku 1873 po raz pierwszy przeprowadzono oficjalny kurs wykładów poza Cambridge – w [[Nottingham]] i [[Sheffield]]. Stało się to zaczątkiem działalności edukacyjnej, która z biegiem czasu doprowadziła do powstania tam nowych uniwersytetów. Wcześniej zorganizowano egzaminy dla uczniów szkół (''{{J|en|grammar schools}}'') w Cambridge i okolicach. W latach 1873–92 działało w Cambridge kolegium ''Cavendish'', którego zadaniem było zapewnienie edukacji chłopcom z biednych rodzin. Upadło ono jednak z przyczyn finansowych (a jego budynki przejęło nowopowstające kolegium ''Homerton''). Uniwersytet zaangażował się też w szkolenie nauczycieli organizując dla nich kursy. Pod koniec lat 80. zaczęto zabiegać o studentów wyższych lat oraz podyplomowych z innych uniwersytetów, zwłaszcza amerykańskich, tworząc dla nich zachęty do studiowania w Cambridge. Uniwersytet otworzył też dwa pozamiejscowe kolegia (''{{J|en|extension colleges}}''), w [[Exeter]] (1893) i [[Colchester]] (1895), w celu zorganizowania studiów wyższych w tych miejscowościach. Z biegiem czasu rozwinęły się one w pełne uniwersytety.
 
W roku 1877 powołane zostały przez parlament dwie komisje mające opracować nowe statuty dla Uniwersytetów Cambridge i Oksfordzkiego. Efektem ich prac były statuty z roku 1882. Utrwaliły one wcześniejszy trend przenoszenia zadań edukacyjnych i naukowych z kolegiów na cały uniwersytet, ustaliły nowe zasady finansowania kolegiów i uniwersytetu, uporządkowały zasady przyznawania etatów wykładowcom. Jednak najbardziej zapamiętane zostało{{odn|J.P.C. Roach et. al.|1959}} ostateczne zniesienie powiązania stanowisk naukowych z koniecznością zachowania celibatu i przyjęcia święceń duchownych.
 
Koniec XIX i początek XX wieku był dla Uniwersytetu trudny, ze względu na panujący w tym czasie w Anglii kryzys rolnictwa – ponieważ własność ziemi stanowiła dużą część majątku kolegiów, kryzys ten spowodował istotny spadek dochodów. Spowodowało to coraz częstsze zwracanie się do rządu przez Uniwersytet i poszczególne kolegia z prośbami o dotacje. Pomimo tych trudności w okresie tym nastąpił istotny rozwój: przybyło budynków i laboratoriów, otwierano wiele nowych kierunków studiów, w tym inżynierskich i [[agrotechnika|agrotechnicznych]].
 
=== Wiek XX ===
 
== Słynni absolwenci i naukowcy ==
Absolwenci Uniwersytetu nazywani są ''Cantabrigians'', bądź bardziej potocznie ''Cantabs''.
 
Do roku 2017 absolwenci Uniwersytetu Cambridge i pracujący na nim naukowcy zdobyli 96 [[Nagroda Nobla|Nagród Nobla]] – więcej niż w przypadku jakiejkolwiek innej instytucji na świecie{{odn|Cambridge: Nobel Prize 2017}}:
355 645

edycji