Wiktor Emanuel III: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2088 bajtów ,  2 lata temu
Merytoryczne
m (Wycofano edycje użytkownika 79.189.101.106 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to MastiBot.)
(Merytoryczne)
[[Plik: Patria Esercito Re p419.jpg|thumb|240px|Helena Petrowić-Niegosz, żona Wiktora Emanuela III]]
'''Wiktor Emanuel III''', właśc. '''Wiktor Emanuel Ferdynad Maria January''' ({{W języku|it|Vittorio Emanuele Ferdinando Maria Gennaro}}) (ur. [[11 listopada]] [[1869]] w [[Neapol]]u, zm. [[28 grudnia]] [[1947]] w [[Aleksandria|Aleksandrii]])<ref name=WWI>[http://www.firstworldwar.com/bio/emanuele.htm firstworldwar.com – King Vittorio Emanuele III] {{lang|en}} [dostęp 2012-06-27]</ref> – [[królowie Włoch|król Włoch]] z [[Dynastia sabaudzka|dynastii sabaudzkiej]] od 29 lipca 1900 do 9 maja 1946, [[Władcy Etiopii|cesarz Etiopii]] w latach 1936–1941 (tytuł nieuznany przez większość państw na świecie), [[władcy Albanii|król Albanii]] w latach 1939–1943.
 
Ze względu na swój niski wzrost i wojenne sukcesy podczas [[Wojna włosko-turecka|wojny włosko-tureckiej]], a potem [[I wojna światowa|I Wojny Światowej,]] doczekał się przydomku Mała Szabla<ref>{{Odn|des Cars|2016|s=41|ref=nie}}</ref>.
 
== Życiorys ==
Poza obowiązkami monarchy król pozwalał sobie z rzadka na drobne przyjemności – lekturę, łowienie ryb, kolekcjonowanie numizmatów. Styl życia i panowania Wiktora Emanuela III odbiegał znacznie od tego, jaki preferowali jego poprzednicy. Dwór był zdecydowanie mniejszy, a sam monarcha pozostawał nieco w cieniu, ograniczając się do pełnienia funkcji reprezentacyjnych i rozjemczej. Rządził krajem, gdyż od najmłodszych lat wpajano mu poczucie obowiązku, ale w każdej chwili mógłby bez żalu z niego zrezygnować.
 
=== Podbój Libii ===
Podczas jego rządów w latach 1911-1916 wprowadzone zostało powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn, a Włochy pokonały [[Turcja|Turcję]] i zajęły [[Trypolitania|Trypolitanię]]. W 1915 Włochy, kierowane przez [[Antonio Salandra|Antonio Salandrę]], przystąpiły do pierwszej wojny światowej po stronie [[Ententa|ententy]] przeciwko [[Austro-Węgry|Austro-Węgrom]], a 1916 – wypowiedziały wojnę [[Niemcy|Niemcom]]. Niezadowolenie z podziału łupów i trwające nadal tarcia społeczne przyczyniły się do sukcesu [[faszyzm]]u. W wyniku [[Marsz na Rzym|Marszu na Rzym]], Wiktor Emanuel powierzył 29 października 1922 [[Benito Mussolini]]emu misję sformowania rządu. Życie dworskie zostało ograniczone do niezbędnego minimum, co nie przeszkadzało wcale królowi, który lubił pozostawać na uboczu.
Późno zjednoczone państwo włoskie nie zdążyło utworzyć imperium kolonialnego na miarę brytyjskiego, czy nawet niemieckiego. Król Wiktor Emanuel III postanowił jednak przejąć posiadłości Imperium Osmańskiego w Afryce - głównie chodziło o tereny dzisiejszej Libii, tj. regiony Trypolitanii, Fazzan i Cyrenajki. Latem 1902 roku rząd włoski zawarł tajne porozumienie z Francją, a w 1909 roku z Rosją, gwarantujące neutralność tych państw podczas ewentualnego konfliktu włosko-tureckiego<ref>{{Odn|des Cars|2016|s=42-43|ref=nie}}</ref>.
 
Pod koniec września 1911 roku Włochy wystosowały do Turcji ultimatum, a 3 października flota włoska zbombardowała Trypolis. Miasto to, będące największym ośrodkiem urbanizacyjnym regionu zostało zdobyte jeszcze w tym samym miesiącu. W wyniku działań wojennych i podpisanego 5 listopada 1911 roku królewskiego dekretu o przejęciu suwerennej władzy nad Libią, region ten znalazł się pod kontrolą Włoch<ref>{{Odn|des Cars|2016|s=44-47|ref=nie}}</ref>. Traktat pokojowy został podpisany 18 października 1912 roku na terenie Szwajcarii<ref>{{Odn|des Cars|2016|s=52|ref=nie}}</ref>.
 
Podczas jego rządów w latach 1911-1916 wprowadzone zostało powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn, a Włochy pokonały [[Turcja|Turcję]] i zajęły [[Trypolitania|Trypolitanię]].
 
=== I Wojna Światowa ===
Podczas jego rządów w latach 1911-1916 wprowadzone zostało powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn, a Włochy pokonały [[Turcja|Turcję]] i zajęły [[Trypolitania|Trypolitanię]]. W 1915 Włochy, kierowane przez [[Antonio Salandra|Antonio Salandrę]], przystąpiły do pierwszej wojny światowej po stronie [[Ententa|ententy]] przeciwko [[Austro-Węgry|Austro-Węgrom]], a 1916 – wypowiedziały wojnę [[Niemcy|Niemcom]]. Niezadowolenie z podziału łupów i trwające nadal tarcia społeczne przyczyniły się do sukcesu [[faszyzm]]u. W wyniku [[Marsz na Rzym|Marszu na Rzym]], Wiktor Emanuel powierzył 29 października 1922 [[Benito Mussolini]]emu misję sformowania rządu. Życie dworskie zostało ograniczone do niezbędnego minimum, co nie przeszkadzało wcale królowi, który lubił pozostawać na uboczu.
 
=== II Wojna Światowa ===
[[Włochy]] przystąpiły do wojny [[10 czerwca]] [[1940]] roku jako sojusznik [[III Rzesza|III Rzeszy]]. Wiktor Emanuel czynił wysiłki, by zapobiec wystąpieniu Włoch po stronie Niemiec<ref>Roman Dąbrowski, ''Sto dni Mussoliniego'', Warszawa 2002, s. 41</ref>. Bardzo często występował jako zwolennik neutralności, przy czym jawnie demonstrował swą niechęć do Niemców<ref>Hr. Galeazzo Ciano, ''Pamiętniki 1939-1943'', Warszawa 2001, s. 152</ref>. Hrabia [[Galeazzo Ciano|Ciano]] mówił wprost o germanofobii króla, który nie wierzył w powodzenie militarne. Na tle udziału Włoch w wojnie dochodziło bardzo często do sporów pomiędzy Wiktorem Emanuelem a Mussolinim. Tam gdzie mógł, król sprzeciwiał się [[Duce]]. Opierał się wysłaniu nowych dywizji do [[Rosja|Rosji]]. Był sceptyczny wobec zapewnień dyktatora, że Włochy mają wystarczająco dużo sprzętu wojennego<ref>Hr. Galeazzo Ciano, op. cit., s. 316</ref>.
 
Po utracie [[Sycylia|Sycylii]] [[25 lipca]] [[1943]] roku Wiktor Emanuel III przyjął Duce na ostatniej audiencji. Po jej zakończeniu z rozkazu króla Mussolini został aresztowany. Nowym szefem rządu został marszałek [[Pietro Badoglio|Badoglio]]. Król doprowadził także do rokowań z [[Alianci|aliantami]]. Chcąc ratować monarchię włoską, skompromitowaną współpracą z faszyzmem, 9 maja 1946 abdykował na rzecz syna, [[Humbert II|Humberta II]]. W tym samym roku na mocy [[referendum]] utworzono we Włoszech [[Republika|republikę]] (większością tylko 51% głosów) i obaj monarchowie wyemigrowali do [[Egipt]]u.
 
=== Abdykacja i schyłek życia ===
Chcąc ratować monarchię włoską, skompromitowaną współpracą z faszyzmem, 9 maja 1946 abdykował na rzecz syna, [[Humbert II|Humberta II]]. W tym samym roku na mocy [[referendum]] utworzono we Włoszech [[Republika|republikę]] (większością tylko 51% głosów) i obaj monarchowie wyemigrowali do [[Egipt]]u<ref>{{Odn|des Cars|2016|s=513|ref=nie}}</ref>.
 
Wiktor Emanuel był namiętnym zbieraczem monet i ich znawcą o sławie światowej. Całą kolekcję ukradziono mu w [[Kair]]ze.
 
== Rodzina ==
24 października 1896 w [[rzym]]skiej [[Bazylika Matki Bożej Anielskiej i Męczenników|Bazylice Matki Bożej Anielskiej]] Wiktor Emanuel III ożenił się z księżniczką [[Helena Petrowić-Niegosz|Heleną Czarnogórską]]. IchZ potomstwowoli matki Wiktora Emanuela, jego przyszła małżonka zmieniła wyznanie z prawosławnego na rzymskokatolickie. W proteście przeciwko zmianie wiary, rodzina panny młodej nie stawiła się na ślubie (za wyjątkiem jednej z sióstr)<ref>{{Odn|des Cars|2016|s=38-39|ref=nie}}</ref>. Potomstwo Wiktora Emanuela i Heleny to:
* Jolanta Małgorzata Milena Elżbieta Romana Maria ''[[:it:Iolanda Margherita di Savoia|(wł. Iolanda Margherita Milena Elisabetta Romana Maria)]]'' (1901-1986)
: ∞ Jerzy Karol Calvi, hrabia Bergolo
* Roman Dąbrowski, ''Sto dni Mussoliniego'', Warszawa 2002.
* Hr. Galeazzo Ciano, ''Pamiętniki 1939-1943'', Warszawa 2001.
* {{Cytuj książkę|nazwisko=des Cars|imię=Jean|tytuł=Berło i krew. Królowie i królowe Europy na wojnie 1914-1945|rok=2016|wydawca=Wydawnictwo Literackie|miejsce=Kraków|strony=|isbn=978-83-08-06217-3}}
 
{{Władca