Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 41 bajtów ,  2 lata temu
m
Bot poprawia linkowania, typografie i dokonuje drobnych poprawek redakcyjnych.
[[Plik:Fate motif.svg|thumb|300px|Słynny "motyw„motyw losu"losu”, rozpoczynający ''V symfonię'']]
'''V [[symfonia]] [[c-moll]] [[opus (muzyka)|op.]] 67 [[Ludwig van Beethoven|Ludwiga van Beethovena]]''' należy do najsłynniejszych i najczęściej wykonywanych utworów [[muzyka poważna|muzyki poważnej]]<ref name="Schauffler">{{cytuj książkę | nazwisko = Schauffler | imię = Robert Haven | tytuł = Beethoven: The Man Who Freed Music | wydawca = Doubleday, Doran, & Company | miejsce = Garden City, New York | rok = 1933| strony = 211}}</ref>. Powstawała bardzo długo, na przestrzeni lat 1804-1808.
 
Utwór składa się z czterech części, przy czym Finał następuje ''attacca'', tj. bez przerwy po części III. Pierwsze wykonanie miało miejsce w 1808 r.; w krótkim czasie symfonia zdobyła niesłabnącą do dziś popularność. [[Ernst Theodor Amadeus Hoffmann|E.T.A. Hoffmann]] określił ją mianem "jednego„jednego z najważniejszych dzieł epoki"epoki”. Rozpoczyna ją charakterystyczny, czteronutowy (krótka-krótka-krótka-długa) [[motyw (muzyka)|motyw]]:
:: [[Plik:Beethoven symphony 5 opening.svg|350Px]] ({{Wymowa|Beet5mov1bars1to5.ogg|posłuchaj}})
 
* '''czas powstania''': Najwcześniejsze szkice sięgają roku 1800. Pierwsze właściwe szkice do symfonii znajdują się w notatniku Beethovena z lutego i marca 1804 r. Ukończenie dzieła nastąpiło pomiędzy kwietniem 1807 r. i początkiem 1808 r.
 
* '''premiera''': 22 grudnia 1808 r. w [[wiedeń]]skim [[Theater an der Wien]], razem z [[VI symfonia Beethovena|VI symfonią F-dur op. 68 ''"Pastoralną"„Pastoralną”'']], [[IV koncert fortepianowy Beethovena|IV koncertem fortepianowym G-dur op. 58]] oraz fragmentami Mszy C-dur op. 86 i Fantazji c-moll op. 80 na fortepian, chór i orkiestrę.
 
* '''obsada''': [[flet piccolo]], 2 [[flet poprzeczny|flety poprzeczne]], 2 [[obój|oboje]], 2 [[klarnet]]y, 2 [[fagot]]y, [[kontrafagot]], 2 [[róg (instrument muzyczny)|rogi]], 2 [[trąbka|trąbki]], 3 [[puzon]]y, [[Kotły (instrument muzyczny)|kotły]], orkiestra smyczkowa (I&nbsp;[[skrzypce]], II skrzypce, [[altówka|altówki]], [[wiolonczela|wiolonczele]], [[kontrabas]]y).
Pierwsze szkice Beethovena do V symfonii, której powstanie wiąże się z zamówieniem dokonanym przez śląskiego arystokratę Franza von Oppensdorfa, pochodzą z lat 1803 i 1804, z okresu pomiędzy ukończeniem [[III symfonia Beethovena|III&nbsp;symfonii]] i początkiem prac nad [[IV symfonia Beethovena|IV&nbsp;symfonią]] (ukończoną na jesieni 1806 r.). Końcowe prace nad utworem to rok 1807 i początek 1808 r., w którym ostateczny kształt przybrała także [[VI symfonia Beethovena|VI&nbsp;symfonia]]. W czerwcu 1808 r. kompozytor, licząc na wyższą zapłatę, zaproponował utwór wydawnictwu [[Breitkopf & Härtel]]. Ostatecznie V symfonia została wydana w 1809 r, z dedykacją dla hrabiego [[Andriej Razumowski|A. K. Razumowskiego]] (któremu później kompozytor poświęci trzy [[kwartet smyczkowy|kwartety smyczkowe]] op. 59) oraz dla księcia Lobkowitza. O przemyśleniach Beethovena stojących za jej powstaniem niewiele można powiedzieć, gdyż nie potwierdzono żadnych wypowiedzi samego kompozytora na ten temat.
 
== "Symfonia„Symfonia losu"losu” ==
W krajach [[język angielski|anglojęzycznych]] dzieło znane jest pod nazwą "Symfonia„Symfonia losu"losu” ([[język angielski|ang.]] ''Fate Symphony''). Przydomek ten ma swoje źródło w anegdocie, którą przekazał pierwszy [[biograf]] i sekretarz Beethovena z późniejszych lat jego życia, [[Anton Schindler]]: Beethoven na pytanie, jak interpretować słynny czteronutowy motyw otwierający V symfonię i przewijający się przez wszystkie jej części, miał rzekomo odpowiedzieć: ''So pocht das Schicksal an die Pforte'' ([[język niemiecki|niem.]]: "Tak„Tak oto Los puka do drzwi"drzwi”). Motyw ten zwany jest z tego powodu "motywem„motywem losu"losu” (współcześnie uważa się, że anegdota ta jest prawdopodobnie [[apokryf]]em, jeśli wziąć pod uwagę mierną wiarygodność Schindlera<ref name="Marek401">{{cytuj książkę | imię = George R. | nazwisko = Marek | tytuł = Beethoven. Biografia geniusza | wydawca = [[Państwowy Instytut Wydawniczy]] | miejsce = Warszawa | rok = 1976 | wydanie = II | seria = Biografie sławnych ludzi | strony = 401}}</ref>).
 
Nawet jeśli należy wątpić w prawdziwość powyższej anegdoty, taka "heroiczna"„heroiczna” interpretacja dzieła jest żywo obecna w tradycji; V symfonię, z jej groźnym, dramatycznym początkiem oraz ekstatycznym, triumfalnym finałem, często przedstawia się jako obraz zwycięskich zmagań człowieka z nieubłaganym losem (osobistym dramatem Beethovena była postępująca już od około 10 lat stopniowa utrata słuchu; o związanych z nią dramatycznych przeżyciach pisał w tzw. ''[[Testament heiligenstadzki|Testamencie heiligenstadzkim]]'' z [[1802]] r.). Nie wolno jednak zapominać, że Beethoven, z bardzo nielicznymi wyjątkami, unikał nadawania tak liniowych programów swoim kompozycjom, preferując subiektywne interpretacje. Konieczna jest więc wielka ostrożność przy przypisywaniu jego dziełom pozamuzycznych znaczeń.
 
== Forma ==
 
=== Część I. Allegro con brio ===
Wśród dyrygentów trwa spór, jak wykonywać pierwsze cztery takty dzieła, zawierające słynny czteronutowy "motyw„motyw losu"losu”. Niektórzy preferują w tym miejscu ścisłe tempo ''[[Allegro (muzyka)|Allegro]]''; inni podkreślają ciężkość motywu przez wykonanie go w wolniejszym tempie; jeszcze inni wykonują motyw ''molto ritardando'', tj. zwalniając przy każdej czteronutowej frazie, co motywują obecnością [[fermata|fermaty]] nad czwartą nutą<ref name="Scherman570">{{cytuj książkę | nazwisko = Scherman | imię = Thomas K. | nazwisko2 = Biancolli | imię2 = Louis | tytuł = The Beethoven Companion | wydawca = Double & Company | miejsce = Garden City, New York | rok= 1973 | strony = 570}}</ref>.
 
Część pierwsza utrzymana jest w klasycznej [[forma sonatowa|formie sonatowej]], przejętej przez Beethovena po poprzednikach, [[Joseph Haydn|Haydnie]] i [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozarcie]]: główne [[temat (muzyka)|tematy]], przedstawione na pierwszych kilku stronach, poddawane są wyszukanemu [[przetworzenie|przetworzeniu]] z wielokrotnymi zmianami [[tonacja|tonacji]], po którym następuje powrót do sekcji początkowej, tzw. [[repryza]]. Utwór rozpoczyna się dwiema silnie dramatycznymi frazami ''fortissimo'', słynnym motywem, przykuwającym uwagę słuchacza. Po pierwszych czterech taktach Beethoven stosuje [[imitacja|imitacje]] i sekwencje rozwijające temat, niezwykle zwięzłe i zachodzące wzajemnie na siebie z taką rytmiczną regularnością, że całość zdaje się tworzyć jedną zwartą, potoczystą melodię. Wkrótce potem, wyjątkowo krótki [[łącznik (muzyka)|łącznik]] grany przez [[róg (instrument muzyczny)|rogi]] prowadzi do drugiego tematu w tonacji [[Es-dur]], paralelnej [[tonika|toniki]] durowej. Ma on kontrastujący, bardziej liryczny charakter; grany jest ''[[dynamika (muzyka)|piano]]''; wciąż obecny jest tu główny czteronutowy motyw (w [[akompaniament|akompaniamencie]] [[instrument smyczkowy|smyczków]]). Także na początkowym motywie oparty jest epilog. [[ekspozycja (muzyka)|Ekspozycja]] zostaje powtórzona. Po niej następuje przetworzenie, stosujące modulacje, sekwencje i imitacje, wykorzystującej też łącznik. W repryzie uwagę zwraca krótki [[solo]]wy [[pasaż (muzyka)|pasaż]] [[obój|oboju]] w stylu quasi-improwizacji. Część kończy się masywną [[coda (muzyka)|kodą]].
 
== Romantycy o ''V symfonii'' ==
Tak pisał o V symfonii [[romantyzm|romantyczny]] kompozytor niemiecki [[Robert Schumann]]: "Ilekroć„Ilekroć się ją słyszy, działa na nas z niezmienną mocą, jak owe zjawiska przyrody, które ilekroć się powtarzają, napełniają nas zawsze lękiem i zdumieniem"zdumieniem”.
 
Tak z kolei wypowiadał się o dziele inny słynny romantyk, [[Hector Berlioz]]: "W„W życiu artysty uderzenia pioruna następują po sobie niekiedy równie szybko, jak w owych wielkich burzach, kiedy chmury naładowane elektrycznym fluidem zdają się podawać sobie grom i dyszeć nawałnicą"nawałnicą”.
 
== Symbol zwycięstwa ==
W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] [[Wielka Brytania|Brytyjczycy]] i [[Stany Zjednoczone|Amerykanie]] uczynili "motyw„motyw losu"losu” symbolem zwycięstwa. Był to element szerszej kampanii związanej z literą "V"„V”; "V"„V”, pierwsza litera słowa "''victory''" ('zwycięstwo'), jest w [[kod Morse'aMorse’a|kodzie Morse'aMorse’a]] zapisywana jako 3 kropki i kreska: ". . . __"__”, trzy sygnały krótkie i jeden długi, a więc rytmiczny zapis "motywu„motywu losu"losu”. Pierwsza audycja wykorzystująca początek V symfonii do celów wojennej propagandy [[Alianci|Aliantów]] została nadana 27 czerwca 1941 r.<ref>Źródła: [http://postalmuseum.si.edu/symposium2008/DeBlois-Harris-V_for_Victory-paper.pdf], [http://soundinsights.carnegiehall.org/2009/12/beethovens-fifth-is-for-victory.html].</ref>
 
{{Przypisy}}
310 182

edycje