Średniowiecze: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięty 1 bajt ,  2 lata temu
lit.
m (Drobne poprawki redakcyjne: typografia, linkowania etc.)
(lit.)
'''Średniowiecze''' – [[periodyzacja|epoka]] w [[historia Europy|historii Europy]] trwająca od [[V wiek]]u do [[XV wiek]]u, która rozpoczęła się wraz z upadkiem [[Cesarstwo zachodniorzymskie|cesarstwa zachodniorzymskiego]] i trwała do epoki [[renesans]]u i [[Wielkie odkrycia geograficzne|wielkich odkryć geograficznych]]. Jest środkowym okresem w tradycyjnym podziale historii Europy na [[starożytność]], średniowiecze i [[nowożytność]]. Dzieli się na [[wczesne średniowiecze|wczesne]], pełne (dojrzałe) i późne średniowiecze.
 
Schyłek starożytności i początek średniowiecza charakteryzowały się spadkiem liczby ludności, upadkiem miast i [[Wielka wędrówka ludów|najazdami plemion barbarzyńskich]]. Na gruzach cesarstwa zachodniorzymskiego plemiona [[Barbarzyńca|barbarzyńskie]] (w tym różne ludy [[Germanie|germańskie]]) tworzyły nowe państwa. W VII wieku [[Afryka Północna]] i [[Bliski Wschód]], będące dotąd częścią cesarstwa wschodniorzymskiego ([[Cesarstwo Bizantyńskie|Cesarstwa Bizantyńskiego]]), zostały podbite przez Arabów i stały się częścią [[kalifat]]u. Chociaż nastąpiła znacząca zmiana stosunków społecznych i struktur politycznych, nie doszło do całkowitego zerwania z dziedzictwem starożytności. Cesarstwo BizantyńskieBizantyjskie przetrwało i nadal było znaczącą siłą. [[Kodeks Justyniana]] (zbiór [[Prawo rzymskie|prawa rzymskiego]]) miał istotny wpływ na rozwój średniowiecznego prawodawstwa. Na zachodzie Europy większość nowo powstałych królestw zaadaptowała niektóre z nadal istniejących rzymskich instytucji. W miarę rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa były zakładane klasztory. [[Frankowie]] pod władzą [[Karolingowie|Karolingów]] stworzyli imperium obejmujące pod koniec VIII i na początku IX wieku większość zachodniej Europy. [[Imperium Karolińskie]] rozpadło się w wyniku walk wewnętrznych i towarzyszącym im najazdów: [[Wikingowie|wikingów]] z północy, [[Węgrzy|Węgrów]] ze wschodu i [[Saraceni|Saracenów]] z południa.
 
W okresie pełnego średniowiecza (które zaczęło się w XI wieku) znacznie wzrosła liczba ludności Europy. Było to wynikiem rozwoju technologii i rolnictwa, co w połączeniu ze zmianą klimatu w okresie [[Średniowieczne optimum klimatyczne|średniowiecznego optimum klimatycznego]] pozwoliło na wzrost plonów i rozwój handlu. Stosunki społeczne opierały się na [[Ustrój lenny|systemie lennym]], w którym – w zamian za [[lenno]] – [[wasal]] był zobowiązany do świadczeń wojskowych na rzecz [[Senior (feudalizm)|seniora]], oraz [[Poddaństwo|poddaństwie chłopów]], którzy byli zobowiązani do świadczenia [[Czynsz|danin]] i [[Pańszczyzna|pracy]] na rzecz [[Rycerstwo|feudałów]]. W celu odzyskania z rąk [[muzułmanin|muzułmanów]] znajdującej się na [[Bliski Wschód|Bliskim Wschodzie]] [[Ziemia Święta|Ziemi Świętej]] organizowano od XI do XIII wieku wyprawy zbrojne katolickiego rycerstwa – [[Krucjata|krucjaty]]. Pierwsza krucjata została ogłoszona w 1095 podczas [[Synod w Clermont|synodu w Clermont]]. W tym okresie zaczęły się tworzyć scentralizowane państwa narodowe. Życie intelektualne tego okresu było zdominowane przez [[Scholastyka (filozofia)|scholastykę]] – filozofię uzasadniającą prawdy wiary. Powstawały [[Średniowieczny uniwersytet|pierwsze uniwersytety]]. Do wybitnych osiągnięć średniowiecza należały filozofia [[Tomasz z Akwinu|Tomasza z Akwinu]], malarstwo [[Giotto di Bondone|Giotta]], poezja [[Dante Alighieri|Dantego]] i [[Geoffrey Chaucer|Chaucera]], podróże [[Marco Polo]] i [[Architektura gotycka|architektura gotyckich]] [[Katedra|katedr]] (np. [[Katedra w Chartres|w Chartres]]).
Anonimowy użytkownik