Związek Syndykalistów Polskich: Różnice pomiędzy wersjami

rozszerzenie hasła
m
(rozszerzenie hasła)
'''Związek Syndykalistów Polskich''' (ZSP) – polska cywilno-wojskowa organizacja konspiracyjna o charakterze [[syndykalizm|syndykalistycznym]], działająca od kwietnia [[1941]] r. do [[1945]] r.
 
W21 październikupaździernika [[1939]] r. powstał w [[Warszawa|Warszawie]] Związek "Wolność i Lud", bazujący na członkach przedwojennych organizacji o charakterze lewicowym i syndykalistycznym, jak: [[Związek Patriotyczny]], [[Związek Zawodowych Związków]], części [[Anarchistyczna Federacja Polski|Anarchistycznej Federacji Polski]], [[Polski Związek Zachodni]], [[Światowy Związek Polaków z Zagranicy]], lewicy [[Związek Młodzieży Demokratycznej|Związku Młodzieży Demokratycznej]], [[Instytut Oświaty i Kultury imienia S. Żeromskiego]] oraz kilku mniejszych lewicowych i syndykalistycznych grup. Wśród założycieli byli m.in. prof. [[Kazimierz Zakrzewski]], [[Jerzy Szurig]], [[Stanisław Bukowiecki]], S. Szwedowski, L. Bigosiński, [[Stefan Kapuściński]]. Organizacja składała się z pionu cywilnego z Komitetem Centralnym na czele ioraz wojskowego. GłówneNa założeniaczele programoweZSP zostałystał przedstawioneKomendant wGłówny, deklaracjiktórym "Kujmybyli broń".kolejno: W grudniu 1939 rS. utworzono własne oddziały bojowe pod nazwą Polskie Oddziały Syndykalistyczne "Wolność i Lud" (odKapuściński, [[1940Roman Galicz]] r.i Oddziały Sabotażowo-Szturmowe), których komendantem został Spor. Kapuściński. Współpracowały one blisko ze [[ZwiązekJerzy Walki Zbrojnej|Związkiem Walki ZbrojnejZłotowski]], prowadzącps. akcje"Poręba". [[małyGłówne sabotaż|małegozałożenia sabotażu]]programowe wzostały ramachprzedstawione grupyw [[Wawerdeklaracji (harcerstwo)|"WawerKujmy broń"]].
 
W grudniu 1939 r. utworzono własne oddziały bojowe pod nazwą Polskie Oddziały Syndykalistyczne "Wolność i Lud" (od 2 stycznia [[1940]] r. Oddziały Sabotażowo-Szturmowe), których komendantem został S. Kapuściński. Podlegały one bezpośrednio Komendantowi Głównemu. Ich zadaniem było prowadzenie bieżącej walki w formie głównie działań sabotażowo-dywersyjnych. Składały się one z głęboko zakonspirowanych "trójek" i "piątek" dywersyjnych. Ich członkom nie wolno było brać udziału w żadnych innych wojskowych i cywilnych komórkach ZSP i wykonywać innych prac organizacyjnych. Pion wojskowy ZSP współpracował blisko ze [[Związek Walki Zbrojnej|Związkiem Walki Zbrojnej]], prowadząc także początkowo akcje [[mały sabotaż|małego sabotażu]] w ramach grupy [[Wawer (harcerstwo)|"Wawer"]]. ZSP należał do organizacji, które w nomenklaturze ZWZ określano jako scalone II stopnia, czyli podporządkowane jedynie na szczeblu dowodzenia. Rozmowy w sprawie wojskowej współpracy prowadzili S. Szwedowski z ramienia KC ZSP i [[Franciszek Niepokólczycki]], szef [[Związek Odwetu|Związku Odwetu]], jako przedstawiciel ZWZ. Współdziałanie to było określane było w [[1941]] r. przez KG ZWZ jako lojalne.
W kwietniu 1941 r. Związek "Wolność i Lud" został przemianowany na Związek Syndykalistów Polskich. W październiku [[1942]] r. Oddziały Sabotażowo-Szturmowe przekształcono w Oddziały Szturmowe "Zew" pod komendą [[Roman Galicz|Romana Galicza]], a następnie por. [[Jerzy Złotowski|Jerzego Złotowskiego]] ps. "Poręba", które zostały podporządkowane Komendzie Głównej [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]]. ZSP prowadził także szeroką działalność wydawniczo-propagandową (pisma konspiracyjne: "Akcja", a od [[1941]] r. "Sprawa", "Czyn", "Sprawa Chłopska" – przeznaczona dla wsi, "Myśl Młodych" – przeznaczone dla młodzieży, "Dekada", codzienny biuletyn informacyjny "Iskra"). W listopadzie 1942 r. ZSP współtworzył [[Front Lewicy Patriotycznej]]. W [[1943]] r. powstał "Program ZSP", którego główne tezy były następujące:
 
W kwietniu 1941 r. Związek "Wolność i Lud" został przemianowany na Związek Syndykalistów Polskich. Latem [[1942]] r. doszło do rozłamu w Oddziałach Sabotażowo-Szturmowych, kiedy paru oficerów silnie związanych z [[Armia Krajowa|AK]] doprowadziło do przejścia prawie całej "dywersji" ZSP do AK. W rezultacie pion wojskowy trzeba było organizować niemal od początku. 12 października 1942 r. odbudowane Oddziały Sabotażowo-Szturmowe przekształcono w Oddziały Szturmowe "Zew", nastawione już wyraźnie na walkę zbrojną i wkrótce podporządkowane KG AK. Na czele Komendy Oddziałów Szturmowych stali R. Galicz, a następnie por. J. Złotowski. Według koncepcji kierownictwa ZSP Oddziały Szturmowe miały wykonywać zadania o charakterze wywiadowczym, dywersyjnym i likwidacyjnym. Składały się one z brygad szturmowych, które z kolei dzieliły się na 3 "trójki": wywiadowczą, dywersyjną i likwidacyjną.
 
W kwietniu 1941 r. Związek "Wolność i Lud" został przemianowany na Związek Syndykalistów Polskich. W październiku [[1942]] r. Oddziały Sabotażowo-Szturmowe przekształcono w Oddziały Szturmowe "Zew" pod komendą [[Roman Galicz|Romana Galicza]], a następnie por. [[Jerzy Złotowski|Jerzego Złotowskiego]] ps. "Poręba", które zostały podporządkowane Komendzie Głównej [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]]. ZSP prowadził także szeroką działalność wydawniczo-propagandową (pisma konspiracyjne: "Akcja", a od [[1941]] r. "Sprawa", "Czyn", "Sprawa Chłopska" – przeznaczona dla wsi, "Myśl Młodych" – przeznaczone dla młodzieży, "Dekada", codzienny biuletyn informacyjny "Iskra"). W listopadzie 1942 r. ZSP współtworzył [[Front Lewicy Patriotycznej]]. W [[1943]] r. powstał "Program ZSP", którego główne tezy były następujące:
*powojenny ustrój polityczny Polski Ludowej będzie się opierał na związku samodzielnych, wolnych gmin,
*państwo będzie stanowiło federację korporacji gospodarczych, kulturalnych i terytorialnych, realizującą władzę społeczeństwa, a nie władzę nad społeczeństwem,
* idea stworzenia wspólnoty słowiańskiej w [[Europa|Europie]] Środkowej.
 
Podczas [[powstanie warszawskie|Powstania Warszawskiego]] na [[Stare Miasto (Warszawa)|Starym Mieście]] walczyła [[104. kompania syndykalistów]] pod dowództwem ppor. [[Kazimierz Puczyński|Kazimierza Puczyńskiego]] ps. "Wroński", a w [[Śródmieście|Śródmieściu]] – tzw. [[Brygada Syndykalistyczna]] pod dowództwem [[Edward Wołonciej-Czemier|Edwarda Wołoncieja-Czemiera]]. Ponadto ZSP wydawało pismo pt. [[Syndykalista|"Syndykalista"]], którego redaktorem był [[Paweł Lew Marek]], działacz przedwojennej [[Anarchistyczna Federacja Polski|Anarchistycznej Federacji Polski]].
 
W lutym [[1944]] r. ZSP współtworzyło [[Centralizacja Stronnictw Demokratycznych, Socjalistycznych i Syndykalistycznych|Centralizację Stronnictw Demokratycznych, Socjalistycznych i Syndykalistycznych]]. Z inicjatywy ZSP zaczęły powstawać wówczas (głównie w Warszawie i na Kielecczyźnie) liczne komitety fabryczne, będące konspiracyjną namiastką związków zawodowych. We wrześniu 1944 r. ZSP uznał [[Krajowa Rada Narodowa|Krajową Radę Narodową]] i [[Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego]]. W zamian komuniści podpisali wspólną deklarację (nie zrealizowaną), która miała oddawać po zakończeniu wojny zarządzanie przemysłem w ręce związków zawodowych, a z Krajowej Rady Związków Zawodowych uczynić najwyższy organ polityki gospodarczej w państwie. ZSP została rozwiązana w [[1945]] r., natomiast część jej członków działała do [[1948]] r., próbując tworzyć struktury syndykalistyczne w [[Łódź|Łodzi]], co skończyło się aresztowaniem większości.