Krzesło elektryczne: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3335 bajtów ,  2 lata temu
rozbudowa streszczenia
m (Drobne poprawki redakcyjne: typografia, linkowania etc.)
(rozbudowa streszczenia)
{{dopracować|więcej przypisów=2009-03}}
[[File:Florida electric-chair.jpg|thumb|Krzesło elektryczne w Więzieniu Stanowym Florydy]]
[[Plik:Singchair.jpg|thumb|Krzesło z więzienia [[Sing Sing (więzienie)|Sing Sing]] w [[Ossining (Nowy Jork)|Ossining]] (stan [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]]), jedno z najsłynniejszych (stracono na nim największą liczbę osób)]]
'''Krzesło elektryczne''' – [[urządzenie elektryczne]] przypominające krzesło, wykorzystywane do wykonywania [[Kara śmierci|wyroków śmierci]] przez [[porażenie prądem elektrycznym]]<ref>{{Cytuj stronę | tytuł = Krzesło elektryczne | url = https://sjp.pwn.pl/sjp/krzeslo-elektryczne;2475912.html | opublikowany = Słownik języka polskiego PWN | język = pl | data dostępu = 2017-11-10 }}</ref>. Metoda ta, stworzona w 1881 roku w [[Buffalo]] w stanie [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]], rozwijana była w kolejnych latach jako „humanitarna alternatywa” dla egzekucji przez [[powieszenie]]. Krzesła elektryczne przez dziesięciolecia były szeroko wykorzystywane w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA350091997?open%26of%3DENG-382|tytuł=Philippines: The Death Penalty: Criminality, Justice and Human Rights| nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | data = 1997-10-01 | rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = | oznaczenie = | strony = | język = en | archiwum = https://web.archive.org/web/20041107112907/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA350091997?open&of=ENG-382 | zarchiwizowano = 2004-11-07 | id = | cytat = | data dostępu = 2017-11-10}}</ref>, a przez pewien czas również na [[Filipiny|Filipinach]] (w latach 1924–1976).
'''Krzesło elektryczne''' – jedna z metod i [[urządzenie elektryczne|urządzeń elektrycznych]] do wykonywania [[Kara śmierci|egzekucji]]. Wynaleziona i stosowana obecnie wyłącznie w [[Stany Zjednoczone|USA]], przez pewien czas stosowana na [[Filipiny|Filipinach]].
 
Skazaniec, przytwierdzony do drewnianego krzesła, traktowany jest [[prąd przemienny|prądem przemiennym]] w kilku cyklach, różniących się napięciem i długością, w celu spowodowania śmiertelnego uszkodzenia narządów wewnętrznych (w tym [[mózg]]u). Pierwszy cykl o wysokim napięciu z założenia ma za zadanie natychmiast pozbawić skazańca [[świadomość|świadomości]] oraz spowodować [[śmierć mózgu]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.dc.state.fl.us/oth/deathrow/drorder.html | tytuł = Order Upholding Constitutionality of the Electric Chair | nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | data = 1999-09-03 | rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = Florida Department of Corrections | oznaczenie = | strony = | język = en | archiwum = | zarchiwizowano = | id = | cytat = | data dostępu = 2017-11-10}}</ref>. Drugi cykl o mniejszej mocy ma na celu śmiertelne uszkodzenie ważnych organów. Śmierć może być również spowodowana w wyniku nadmiernej stymulacji elektrycznej [[serce|serca]].
Krzesło elektryczne zostało wynalezione jako humanitarna (w przeciwieństwie do [[powieszenie|powieszenia]]) metoda wykonywania [[kara śmierci|kary śmierci]]. Jednak najprawdopodobniej nie jest to metoda bezbolesna i może przysporzyć skazańcowi wielu cierpień. Zdarzały się liczne przypadki źle przeprowadzonych egzekucji, co doprowadziło w końcu (jak kiedyś w przypadku powieszenia) do stopniowego zastępowania krzesła [[zastrzyk trucizny|zastrzykiem trucizny]]. W [[Stany Zjednoczone|USA]] wciąż są wykonywane egzekucje z użyciem krzesła elektrycznego (ostatnia miała miejsce w styczniu 2013 roku)<ref name=krzeslo2013/>.
 
Mimo że krzesło elektryczne przez długi czas było symbolem kary śmierci w Stanach Zjednoczonych, obecnie wycofuje się je z użycia na rzecz [[zastrzyk trucizny|zastrzyku trucizny]], który jest powszechnie uważany za bardziej humanitarną metodę egzekucji. Niektóre stany nadal wykorzystują porażenie prądem jako drugorzędną metodę egzekucji, którą więzień może wybrać na własne żądanie. Obecnie krzesło elektryczne wykorzystywane jest jako metoda drugorzędna w [[Alabama|Alabamie]], [[Floryda|Florydzie]], [[Karolina Południowa|Karolinie Południowej]] oraz w [[Wirginia|Wirginii]]. Niektóre stany wykorzystują krzesło wobec osób które zostały skazane za przestępstwa popełnione przed określoną datą. Ostatnim stanem, który wykorzystywał porażenie prądem elektrycznym jako wyłączną metodę egzekucji, była [[Nebraska]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.nytimes.com/2008/02/09/us/09penalty.html | tytuł = Electrocution Is Banned in Last State to Rely on It | nazwisko = Liptak | imię = Adam | autor = | autor link = | data = | rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = [[New York Times]] | oznaczenie = | strony = | język = en | archiwum = | zarchiwizowano = | id = | cytat = ''(…) Nebraska is the only state that still relies solely on electrocution (…)'' | data dostępu = 2017-11-10}}</ref>. 8 lutego 2008 Sąd Najwyższy tego stanu orzekł jednak, że krzesło elektryczne było „okropną i nietypową karą”<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.nytimes.com/2008/02/09/us/09penalty.html | tytuł = Electrocution Is Banned in Last State to Rely on It | nazwisko = Liptak | imię = Adam | autor = | autor link = | data = | rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = [[New York Times]] | oznaczenie = | strony = | język = en | archiwum = | zarchiwizowano = | id = | cytat = ''The electric chair is cruel and unusual punishment, the Nebraska Supreme Court ruled Friday.'' | data dostępu = 2017-11-10}}</ref>. Tym samym zaprzestano jego wykorzystywania.
 
== Historia ==
[[Plik:Electric chair.jpg|thumb|270px|Pierwsze na świecie krzesło elektryczne z więzienia w [[Auburn (Nowy Jork)|Auburn]] (stan [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]])]]
[[Plik:Map of US electric chair usage.svg|thumb|270px|Stany, w których krzesło elektryczne:
{{legenda|#FFFF33|jest wykorzystywane jako metoda drugorzędna}} {{legenda|#7fff00|obecnie nie jest wykorzystywane, ale było używane w przeszłości}} {{legenda|#0099CC|nigdy nie było wykorzystywane}}]]
[[Plik:Man in electric chair.jpg|thumb|240px|Mężczyzna na krześle elektrycznym, 1908]]
Pomysłodawcą i wynalazcą krzesła elektrycznego jest [[Thomas Alva Edison]] (choć skonstruował je pewien dentysta, dr Albert Southwick). Zasada działania opiera się na wykorzystaniu zgubnego dla białek [[prąd zmienny|prądu zmiennego]]. Po raz pierwszy użyto tego narzędzia 6 sierpnia 1890 roku w więzieniu stanowym w [[Auburn Correctional Facility|Auburn]] w [[Nowy Jork (stan)|Nowym Jorku]]. Pierwszą egzekucję za pomocą tego narzędzia wykonano na [[William Kemmler|Williamie Kemmlerze]].
 
[[Filipiny]] były jedynym krajem poza USA, gdzie stosowano tę metodę egzekucji. Krzesło elektryczne było używane w tym kraju w latach 1924-1976.
 
Obecnie jednak ta metoda egzekucji jest rzadko stosowana w USA, ale wciąż praktykowana. W 2008 roku wykonano tylko jeden wyrok za pomocą krzesła elektrycznego. Miało to miejsce 20 czerwca w stanie [[Karolina Południowa]]. Skazany, [[James Earl Reed]] sam wybrał taką metodę – bowiem prawodawstwo tego stanu dopuszcza również inne formy egzekucji<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.clarkprosecutor.org/html/death/US/reed1107.htm|tytuł=James Earl Reed, Executed June 20, 2008 11:27 p.m. by Electric Chair in South Carolina|data dostępu=15 lutego 2009|autoropublikowany=clarkprosecutor.org|język=en}}</ref>. W styczniu 2013 roku w stanie [[Wirginia|Virginia]] na krześle elektrycznym stracono Roberta Charlesa Gleasona Juniora, który w 2009 i 2010 roku udusił w brutalny sposób dwóch współwięźniów. Zgodnie z amerykańską tradycją, egzekucję oglądały rodziny ofiar<ref name=krzeslo2013>{{cytuj stronę|url=http://www.timesdispatch.com/news/robert-charles-gleason-jr-who-strangled-two-fellow-prison-inmates/article_2be8dc8d-92a6-5b8d-ab68-d2fbe9ae8c4f.html|język=en|data dostępu=2012-01-19|tytuł=Robert Charles Gleason Jr., who strangled two fellow prison inmates, executed|autoropublikowany=timesdispatch.com}}</ref>.
 
== Przebieg egzekucji ==
* [[Lynda Lyon]] (2002, Alabama)
 
== ''Przydomki'' krzeseł elektrycznych ==
Oto przydomki nadawane niektórym krzesłom elektrycznym:
* ''Old Sparky'' ([[Nowy Jork]], [[Ohio]], [[Floryda]])