Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 82 bajty, 1 rok temu
m
Bot: Dodanie tytułów do linków w przypisach (patrz FAQ); zmiany kosmetyczne
[[Plik:Międzywodzie wieczór 3.jpg|thumbmały|300px|Europejskie Centrum Pieniądza na [[Wyspa Młyńska w Bydgoszczy|Wyspie Młyńskiej]] w [[Bydgoszcz]]y, w miejscu dawnej mennicy]]
'''Mennica''' – zakład zajmujący się produkcją (biciem) [[moneta|monet]], [[medal]]i oraz [[stempel (biuro)|stempli]]. Pojęcie mennicy jest z reguły utożsamiane z pojęciem [[mennica państwowa|mennicy państwowej]] mającej [[monopol]] na bicie [[moneta obiegowa|monet obiegowych]] i medali oraz [[odznaczenie|odznaczeń]] państwowych<ref>[http://sjp.pwn.pl/szukaj/mennica.html mennica - definicja, synonimy, przykłady użycia<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.
 
W zależności od formy ustrojowej [[państwo|państwa]] można też mówić o [[mennica królewska|mennicy królewskiej]] lub [[mennica książęca|książęcej]].
 
== Mennice w średniowieczu ==
[[Plik:Mittelalterliche Werkstatt.jpg|thumbmały|300px| ]]
Typowa [[średniowiecze|średniowieczna]] mennica była zespołem paru budynków, zwykle osadzonym w miejscu dobrze chronionym ze względu na ilość przetrzymywanego tam [[kruszce|kruszcu]]. W budynkach trzymano narzędzia służące do przetopu kruszcu, formowania krążków (względnie „płacideł” innego kształtu) czy obrabiania ich. W zależności od swej wielkości mennica mogła posiadać jeden lub więcej tzw. warsztatów menniczych, z których każdy był samowystarczalny w procesie produkcji monet.
 
 
=== Technika mennicza ===
[[Plik:A mint furnace.jpg|thumbmały|riht|250px|Piec menniczy]]
[[Plik:Milling of coins.jpg|thumbmały|riht|250px|Prasa mennicza mimośrodowa (balansówka)]]
[[Plik:Coin edge enscription mill.jpg|thumbmały|riht|250px| ]]
[[Plik:1831 coining press (M.A.N. 1873-22-19) 01.jpg|thumbmały|riht|250px|Prasa mennicza mimośrodowa (balansówka)]]
Proces produkcji monet był oparty na technikach stosowanych przez [[Złotnictwo]]
* [[puncowanie]] – opracowanie powierzchni przedmiotów [[punca]]mi w celu uzyskania wyrazistości dekoracji;
 
==== Stop menniczy ====
Cały cykl produkcyjny rozpoczynał się od sporządzenia: stopu metalu, z którego później wybijano monety.
* Najistotniejszym zabiegiem było oczyszczenie srebra z różnych domieszek, gdyż zarówno srebro w postaci wycofanych monet i zakupionych przedmiotów srebrnych, jak i srebro pochodzące prosto z kopalni nigdy nie było w czystej postaci, zwanej fajnem. Pokruszone na kawałki srebro z dodatkiem ołowiu prażono w glinianych naczyniach wyłożonych popiołem bukowym zmieszanym z prze~ palonymi kośćmi, a przykrytych warstwą węgla drzewnego. Po każdym prażeniu pobierano próby aż do chwili uzyskania czystego kruszcu i otrzymywano drobne kuleczki tego metalu.
* Z czystego srebra i miedzi śrutowanej sporządzano stóp zgodny z ordynacją, a czuwał nad tym specjalny urzędnik zwany [[wardajn]]em.
* Płynny stop formowano w sztabki, które następnie rozklepywano w celu uzyskania blachy odpowiedniej grubości.
* Z blachy wycinano nożycami małe prostokąciki, klepane następnie młotkiem, aż się zaokrągliły, bądź też wycinano regularne krążki za pomocą przebijaka.
* [[Prawo chełmińskie]] w artykule 22 reguluje zasady bicia monety: denarów bitych z dobrego i czystego srebra i dlatego krążki oczyszczano z brudu, a następnie bielono grzejąc je w ogniu oraz poddawano działaniu soli i kwasu winnego. Celem tych zabiegów było maksymalne usunięcie miedzi z powierzchni krążka, co podnosiło walory zewnętrzne monety, wyglądającej, jak gdyby wykonano ją z lepszego srebra. W efekcie tych zabiegów na powierzchni krążka pozostawała usunięta warstewka miedzi, a więc gąbczasta i łatwo ścierająca się po pewnym czasie używania monety.
* Tak przygotowane krążki sprawdzano pod względem ciężaru, a jeśli się on zgadzał - przystępowano do bicia.
 
 
==== Bicie monet ====
W starożytności i w całym średniowieczu, a także w czasach nowożytnych stosowano ręczną technikę bicia monet za pomocą pary stempli menniczych.
* Stemple wykonywano z żelaza, którego powierzchnię rozhartowywano w celu łatwiejszego naniesienia wzoru. W starożytności stemple grawerowano, uzyskując głęboki relief. Wymagało to wielu godzin pracy. W średniowieczu stosowano, zwłaszcza dla [[denar]]ów, szybszą technikę puncowania, tzn. wybijania [[punca]]mi na powierzchni stempla kreseczek, kółeczek, trójkącików układających się w rysunki i litery. Jeden stempel można było w ten sposób sporządzić w 15 minut (bardziej złożony stempel awersu - w 30 minut). Do wytłaczania na krążkach stempli używano nieruchomego, osadzonego w pniu drzewa stempla dolnego ([[Awers i rewers|awersu]]) i ruchomego, trzymanego w ręku stempla górnego ([[Awers i rewers|rewersu]]), w który uderzano z góry młotem. Stempel górny, narażony na bezpośrednie ciosy młota, szybciej się niszczył, toteż do 1 stempla dolnego dorabiano 3–4 górne.
 
Średniowieczne cienkie monety o płaskim reliefie mogła bić jedna osoba trzymająca w lewej dłoni stempel górny, a w prawej młot. Głębszy relief wymagał kilku uderzeń młotem. Parą stempli można było wybić do 10 000 monet.
* [[Brakteat]]y bito jednym górnym stemplem; zamiast stempla dolnego podkładano pod cienkie blaszki skórę.
 
W latach czterdziestych XVII w. [[Szwedzi]] zainstalowali w mennicy inflanckiej dwie prasy walcowe, które wytłaczały na paskach metalu, przeciskających się przez parę walców, stemple wyryte ośmiokrotnie na obwodzie walców. O tempie produkcji walcowej świadczy fakt, iż w ciągu 1 minuty ośmiostemplowe walce obracały się 10 razy wybijając 80 monet.
 
[[Plik:Meyers b11 s0893a.jpg|thumbmały|centercentruj|600px|]]
 
=== 1764-1916 ===
[[Plik:Zlote krakowskie.jpg|200px|rightprawo|thumbmały|Monety [[Wolne Miasto Kraków|Wolnego Miasta Krakowa]]: awers 5-groszówki i rewers [[Złotówka krakowska|złotówki krakowskiej]] wybite w mennicy cesarskiej w Wiedniu]]
Po latach wojen na tron polski 6 września [[1764]] wybrany został [[Stanisław August Poniatowski]], którego koronacja miała miejsce 5 listopada 1764 roku. W momencie objęcia tronu przez Poniatowskiego w [[I Rzeczpospolita|Rzeczypospolitej]] panował chaos monetarny od czasu wojen szwedzkich. Skomplikowane stosunki pieniężne powodowały upadek gospodarczy kraju i zanik handlu, co powodowało odpływ dobrej monety za granicę. Dodatkowo kraj zalewany był fałszywą monetą srebrną i złotą [[królestwo Prus|króla pruskiego]] [[Fryderyk II Wielki|Fryderyka Wielkiego]]. [[Sejm elekcyjny]] zobowiązał króla do uruchomienia nowej mennicy i bicia dobrej monety na mocy ''[[pacta conventa]]'' art. 45. W ten sposób powstała Mennica Warszawska, której spadkobierczynią jest dzisiejsza Mennica Polska. Dokonano reformy monetarnej, za podstawę przyjęto grzywnę kolońską (233 g) i przyjęto nowy polski system monetarny związany z niemieckim, jednak bez uwzględnienia pruskich stosunków monetarnych. Bicie złotych monet przyjęto według wzorców holenderskich.
 
2 550 354

edycje