Szczuczyn (województwo podlaskie): Różnice pomiędzy wersjami

m
Bot: Dodanie tytułów do linków w przypisach (patrz FAQ); zmiany kosmetyczne
(dodano kod SIMC, poprawiono kod TERC)
m (Bot: Dodanie tytułów do linków w przypisach (patrz FAQ); zmiany kosmetyczne)
 
== Historia ==
[[Plik:Szczuczyn - południowo-zachodnia strona kościoła 1918 r.jpg|thumbmały|leftlewo|Zespół popijarski, ''(1697-1711 r.)'' - południowo-zachodnia strona kościoła (1918)]]
Około 1425 nad Wissą osiedlili się Szczukowie, pochodzący z północnego [[Mazowsze|Mazowsza]]. Przywilejem z dnia 16 października 1436 [[Władysław I płocki|książę Władysław]] ponownie nadał i sprzedał Falisławowi i Marcinowi Szczukom 55 włók ziemi po obu stronach Wissy. Na tych ziemiach powstała wieś Szczuki Litwa. Wieś ta w 1651 przeszła w ręce Jana Ławskiego. W 1683 ziemię odkupił [[Stanisław Antoni Szczuka]], sekretarz i zaufany dyplomata króla [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]]. Szlachcic zgromadził inne ziemie w tej okolicy. W latach 1689-1691 rozpoczął się pierwszy etap budowy miasta Szczuczyna. 9 listopada 1692 uznaje się za datę powstania miasta. Po wielkim pożarze w 1699 miasto zostało odbudowane przez S. A. Szczukę. Jan III Sobieski nadał Szczuczynowi [[Prawo magdeburskie|prawa miejskie magdeburskie]]. Był on fundatorem barokowego zespołu kościoła, kolegium i klasztoru, jako wotum wdzięczności za [[Bitwa pod Wiedniem|wiktorię wiedeńską]]. W 1700 rozpoczęło tu działalność kolegium [[Pijarzy|pijarskie]]. W 1721, już po śmierci S. A. Szczuki, powstała w Szczuczynie szkoła dla dziewcząt. Szczuczyńskie [[kolegium]] kończyli zasłużeni uczeni: [[Jakub Falkowski]], [[Antoni Waga]], [[Jakub Ignacy Waga|Jakub Waga]], [[Teodor Waga]], [[Bronisław Ferdynand Trentowski|Bronisław Trentowski]]. Uczył się tu [[Józef Andrzej Załuski]]. Istniał tutaj pierwszy w Polsce instytut dla głuchoniemych, który w 1816 r. przeniesiono do [[Warszawa|Warszawy]].
 
 
=== Zbrodnia w Szczuczynie ===
[[Zbrodnia|Zbrodni]] na jedenastu (a jak podają inne źródła - dwunastu) młodych [[Żydzi|żydowskich]] [[kobieta]]ch<ref>Znane jest tylko jedno nazwisko ofiary: Gutka Rozental.</ref> pochodzących z [[Getto|getta]] w Szczuczynie dokonano u gospodyni D.<ref> IPN celowo nie podaje nazwiska.</ref> w Szczuczynie w sierpniu 1941 roku. Kobiety zostały zatrudnione przy pracach polowych. Zatłuczono je kosami, motykami i pałkami, jedną z nich przed zamordowaniem zbiorowo zgwałcono, a potem ciała wszystkich zakopano w dwóch zbiorowych grobach. [[Sprawstwo|Sprawcami]] byli mężczyźni ze Szczuczyna i okolic. Z sześciu oprawców, trzech z nich (Dominik Gąsiewski, Kazimierz Danowski i Jan Marczykowski) wcześniej brało udział w [[Mord w Bzurach|mordzie w Bzurach]]<ref>{{cytuj stronę |url=http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,11937426,Zbrodnia_sprzed_lat__Bili_kosami_i_motykami__Zydowki.html| tytuł= Zbrodnia sprzed lat, 2012-06-14| autor:Agnieszka Domanowska|opublikowany=Gazeta.pl|data dostępu=8.3.13|strony=}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url= http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35235,13530774,Mord_na_Zydowkach_w_Bzurach_to_bylo_ludobojstwo__a.html#LokKrajTxt#ixzz2N4aPdyrD| tytuł=Mord na Żydówkach w Bzurach to było ludobójstwo, a śledztwo zostało umorzone|autor:Agnieszka Domanowska|opublikowany=bialystok.gazeta.pl|data dostępu=8.3.13|strony=}}</ref>. Działali z pobudek rasistowskich i chęci zrabowania odzieży po zamordowanych.
 
[[Plik:Urząd Miejski w Szczuczynie.jpg|thumbmały|rightprawo|Urząd Miejski w Szczuczynie]]
[[Plik:Remiza i wieża strażacka w Szczuczynie.jpg|thumbmały|rightprawo|Remiza i wieża strażacka w Szczuczynie]]
 
== Demografia ==
* Piramida wieku mieszkańców Szczuczyna w 2014 roku <ref name="populacja2016"/>.
<br />[[Plik:Piramida_wieku_Szczuczyn.png|690x480px]]
[[Plik:Piarists cloister in Szczuczyn, Poland.PNG|thumbmały|rightprawo|Klasztor pijarów w Szczuczynie]]
[[Plik:5. Szczuczyn - widok z wieży strażackiej.jpg|thumbmały|rightprawo|Widok z wieży strażackiej w kierunku północnym]]
[[Plik:Muzeum Pożarnictwa w Szczuczynie.jpg|thumbmały|rightprawo|Muzeum Pożarnictwa w Szczuczynie]]
== Zabytki ==
; Zachowane:
* najstarszy budynek w Szczuczynie pochodzi z 1690 r. Jednopiętrowy dom właścicieli miasta Szczuków, przy ul. Plac Tysiąclecia 1, mieści dziś 2 sklepy i mieszkania lokatorskie na piętrze.
* dom Żyda „Ozerowicza” z 1853 r. przy ul. Kościelnej 1 – po spaleniu odbudowany i użytkowany przez Ognisko Muzyczne (na piętrze) i Księgarnię od ul. Kościelnej i Gumiennej. Obecnie od ul. Gumiennej (od wschodu) mieści się Sklep Odzieży Używanej, od północnego wschodu (róg ul. Kościelnej i gumiennej) Księgarnia, na piętrze mieszkanie lokatorskie
* pomnik przyrody – 1 klon z 1918 r. stoi na Placu Tysiąclecia.
* [[Cmentarz żydowski w Szczuczynie (województwo podlaskie)|cmentarz żydowski]]
 
[[Plik:Ruiny zamku w Szczuczynie.jpg|thumbmały|rightprawo|Pozostałości pałacu Szczuków]]
; Niezachowane:
* pałac rodu Szczuków w stylu [[barok]]owym z 1687-1690 roku, projektu [[Józef Piola|Józefa Piola]], budowę prowadził [[Józef Fontana]]. Przebudowany w latach 1705-1709 na pałac na planie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami. Zniszczony został w 1712 roku ([[III wojna północna|Wojna Północna]]). Fundamenty odkryto w latach 1966-1967 i 1977-1979. Leżał na wschód od ulicy Kilińskiego i na północ od rz.Księżanki. Rezydencja Szczuków<ref>[http://www.e-grajewo.pl/wiadomosc,Rezydencja_Szczukw,19272.html Rezydencja Szczuków - e-Grajewo.pl - Portal Internetowy Grajewo i okolice<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>. Obecnie są plany wyeksponowania ruin.
* ratusz w stylu barokowym z 12 kramnicami stał na Starym Rynku (dziś Plac Tysiąclecia) z początku XVIII wieku
* pomnik murowany wzniesiony na cześć komisarza dóbr szczuczyńskich Samuela Szpielowskiego Neronowicza z 1710 roku przy ul. Szczuki 1; pomnik zniszczono w czasie II wojny światowej
== Znani ludzie pochodzący i związani ze Szczuczynem ==
* [[Jakub Fontana]] – polski architekt włoskiego pochodzenia, przedstawiciel baroku i klasycyzmu
* Teodora Kostka, herbu Dąbrowa (1693-1757) – przełożona klasztoru sióstr św. Wincentego á Paulo w Szczuczynie w latach 1732-1743
* [[Jacek Laszczkowski]] – śpiewak operowy, aktor
* [[Maciej Makuszewski]] – piłkarz, młodzieżowy reprezentant Polski, zawodnik [[Lechia Gdańsk (piłka nożna)|Lechii Gdańsk]]
* {{cytuj książkę |nazwisko=Sobolewski |imię=Janusz |nazwisko2=Sobolewska |imię2=Irena |wydanie=2 |tytuł=Prezentuje się Powiat Grajewski |wydawca=Towarzystwo Miłośników Rajgrodu |miejsce=Rajgród |rok=2006 |id= |isbn=83-883710-6-1}}
* Jerzy Antoni Kostka, ''Kostkowie herbu Dąbrowa.'' Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin&nbsp; 2010, s. 314. {{ISBN|978-83-89976-40-6}}
* Małgorzata Borkowska, ''Zakonnice pominięte przez Dworzaczka. ''Nasza Przeszłość, Wyd. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, tom 98. Kraków 2002, s. 274 i 275
 
== Linki zewnętrzne ==
2 625 974

edycje