Otwórz menu główne

Zmiany

poprawa linków
|wielkość=240
}}
'''Wojska Ochrony Pogranicza''' ('''WOP''') – formacja wojskowa, część [[Ludowe Wojsko Polskie|Sił Zbrojnych PRL]] i służba [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych|MSW]], odrębny rodzaj wojsk powołany w 1945 r. do ochrony [[Granica państwowa|granic]] [[Polska|Polski]].
 
Największy stan Wojska Ochrony Pogranicza osiągnęły w październiku 1953 roku – 33 675 wojskowych. W tej liczbie było: 4189 oficerów, 890 [[Podchorąży|podchorążych]], 2321 podoficerów nadterminowych, 4352 podoficerów służby zasadniczej i 21 923 szeregowych). 78% żołnierzy (26 275) tych wojsk stanowiła [[Zasadnicza służba wojskowa|służba zasadnicza]] z poboru, a 19,6% (6610) kadra zawodowa{{odn|Goryński|2011|s=75}}.
 
Podczas swojej 46-letniej historii istnienia WOP wielokrotnie zmieniał podległość strukturalno-służbową, przechodząc z podległości [[Ministerstwo Obrony Narodowej|Ministerstwa Obrony Narodowej]] poprzez [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego]] do [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych PRL|Ministerstwa Spraw Wewnętrznych]] i odwrotnie, by w końcowej fazie swojego istnienia (od 1972 roku) pozostawać w podległości MSW, jako [[formacja wojskowa]]. Żołnierzy WOP obowiązywały te same regulaminy i przepisy ubiorcze, co pozostałych żołnierzy SZ PRL. W wyniku przemian i transformacji ustrojowej Wojska Ochrony Pogranicza zostały rozformowane w dniu 16 maja 1991{{refn|grupa=uwaga|Na mocy [[ustawa|Ustawy]] z dnia 12 października 1990 o Straży Granicznej ({{Dziennik Ustaw|rok=1990|numer=78|pozycja=462}}).}}, a w ich miejsce utworzono [[Straż Graniczna (Polska)|Straż Graniczną]], jako formację typu policyjnego o charakterze prewencyjnym, powołaną do ochrony granic Polski.
 
== Geneza ==
17 maja 1945 roku dowódca [[2 Armia Wojska Polskiego|2 Armii Wojska Polskiego]] otrzymał [[rozkaz]] Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 00264, nakazujący mu obsadzenie wschodniego brzegu [[Odra|Odry]] i [[Bystrzyca (dopływ Odry)|Bystrzycy]] siłami pięciu dywizji piechoty – 5, 7, 8, 10 i 12{{odn|Kaczmarek|1978|s=648}}. Jeszcze w trakcie prac związanych z realizacją tego rozkazu, kolejna decyzja Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego przesunęła dywizje – 7, 8 i 10 dalej na zachód{{odn|Kaczmarek|1978|s=649}}, tj. na linię [[Odra|Odry]] i [[Nysa Łużycka|Nysy Łużyckiej]]. Całość prac związanych z przegrupowaniem i obsadzeniem [[granica państwowa|granicy państwowej]] przewidziano na 10 czerwca 1945 roku. Dzień ten stał się świętem utworzonych później Wojsk Ochrony Pogranicza. W sumie na granicy państwowej rozmieszczono jedenaście [[dywizja|dywizji]] piechoty i [[1 Drezdeński Korpus Pancerny|jeden korpus pancerny]]{{odn|Dominiczak|1997|s=336–337}}.
 
Zabezpieczenie granic wojskami liniowymi trwało do listopada 1945 roku tj. do czasu zorganizowania Wojsk Ochrony Pogranicza. Do tej chwili struktura wewnętrzna [[dywizja|dywizji]] stanowiła podstawę w organizowaniu służby granicznej. [[Dywizja]] ochraniała odcinek granicy długości ok. 120–160 km, [[pułk]] 40–70 km, [[batalion]] 12–25 km, [[kompania]] 8–15 km{{odn|Dominiczak|1997|s=337}}.
Ochronę [[granica państwowa|granicy]] przez jednostki liniowe traktowano jako stan przejściowy. Problem ten rozstrzygnięto [[rozkaz]]em [[Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych|Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego]] nr 0245 z 13 września 1945 roku, którym to utworzono Wojska Ochrony Pogranicza.
 
27 września 1945 sformowano Departament Wojsk Ochrony Pogranicza{{refn|grupa=uwaga|Rozkaz NDWP 0245/0rg. z 13 września 1945{{odn|Jackiewicz|1998|s=7}}.}}. Do 14 lutego 1946 podlegał I wiceministrowi ON, gen. dyw. [[Wsiewołod Strażewski|Wsiewołodowi Strażewskiemu]], a od 30 października 1945 II wiceministrowi ON, gen. broni [[Karol Świerczewski|Karolowi Świerczewskiemu]]{{odn|Goryński|2011|s=61}}. Stan etatowy wynosił: 48 wojskowych i 5 pracowników kontraktowych{{odn|Jackiewicz|1998|s=7–11}}.
 
Składał się on z wydziałów: wywiadowczego, operacyjno-liniowego, szkolenia bojowego, łączności, ewidencji personalnej oraz sekcji porozumiewawczej konfliktów granicznych i przejściowych punktów kontrolnych{{odn|Jackiewicz|1998|s=7–11}}.
 
Departament WOP organizował ochronę granic państwa i kierował służbami specjalistycznymi, związanymi z ochroną granic. W tym zakresie podlegały mu wydziały służby pogranicznej [[Okręg wojskowy|okręgów wojskowych]], a poprzez nie oddziały ochrony pogranicza. Łączność między wydziałami służby pogranicznej OW a oddziałami ochrony pogranicza zabezpieczały samodzielne kampanie łączności sformowane w okręgach wojskowych{{refn|grupa=uwaga|>Etatowo kompania łączności liczyła 99 żołnierzy.}}.
 
Na szczeblu okręgów wojskowych utworzono wydziały WOP{{odn|Dominiczak|1985|s=45}}:
Rozkaz z 13 września powołał 17 samodzielnych kompanii łączności o stanie etatowym 99 wojskowych w każdej. Ten sam rozkaz zobowiązywał szefa Departamentu WOP do utworzenia w Ostródzie Zakładu Tresury Psów Służbowych o etacie 82 wojskowych{{odn|Dominiczak|1985|s=46–47}}.
 
Rozkaz organizacyjny Departamentu WOP z 29 września 1945 roku dokonał podziału granic państwa na odcinki oddziałów, komend i strażnic. Rozkaz ten określał także dyslokację oddziałów. Według wstępnych założeń oddział 1 rozlokować się miał w [[Żagań|Żaganiu]], 2 – w [[Rzepin|Rzepinie]], 3 – w [[Stargard|Stargardzie]], 4 – w [[Gdańsk|Gdańsku]], 5 – w [[Węgorzewo|Węgorzewie]], 6 – w [[Sokółka|Sokółce]], 7 – we [[Włodawa|Włodawie]], 8 – w [[Przemyśl|Przemyślu]], 9 – w [[Nowy Sącz|Nowym Sączu]], 10 – w [[Koźle (Kędzierzyn-Koźle)|Koźlu]] i 11 – w [[Bolkowice (województwo dolnośląskie)|Bolkowicach]]{{refn|grupa=uwaga|Spośród wymienionych tylko dwa (w Gdańsku i Przemyślu) utrzymywały się w wyznaczonych miejscowościach.}}. Średnio na oddział przypadało 321,6 km, na komendę 66,7 km, a na strażnicę 14,4 km granicy. Najdłuższe odcinki otrzymały oddziały 4 i 9.{{odn|Dominiczak|1985|s=47}}.
 
Na podstawie rozkazu Nr 0304/Org. Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z 28 października 1945 szefowie wydziałów WOP przy dowództwach [[Okręg wojskowy|okręgów wojskowych]] zorganizowali 15 listopada 1945 pięćdziesiąt jeden przejściowych punktów kontrolnych (PPK) do kontroli ruchu w [[Przejście graniczne|przejściach granicznych]], w tym 27 drogowych, 19 kolejowych, 4 morskie i 1 lotniczy{{odn|Dominiczak|1985|s=46}}.
173 545

edycji