Kolumbia: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 102 bajty ,  2 lata temu
m
(→‎Historia: Armia Wyzwolenia Narodowego (Kolumbia))
 
== Historia ==
Zamieszkane od kilku tysięcy lat przez [[Indianie|Indian]] (m.in. plemiona [[Czibcza]] i [[Arawak]]) tereny dzisiejszej Kolumbii, odkrył dla Europejczyków hiszpański żeglarz [[Alonso de Hojeda]] w 1499 roku. W następnym stuleciu tereny te zostały podbite przez [[Hiszpania|Hiszpanów]] (początek podboju – 1525) i weszły w skład [[Wicekrólestwo Peru|wicekrólestwa Peru]], a od roku 1717 w skład [[Wicekrólestwo Nowej Granady|wicekrólestwa Nowej Granady]] (razem z Ekwadorem i Wenezuelą). W roku 1810 wybuchło powstanie przeciwko hiszpańskiej władzy kolonialnej. Powstańcy zdołali nawet 20 lipca (dzień święta narodowego) usunąć wicekróla, ale ostatecznie wojska królestwa ponownie przejęły władzę. Jednak w roku 1819 kraj został zdobyty przez walczące z Hiszpanami wojska [[Simón Bolívar|Simóna Bolívara]]. Razem z [[Wenezuela|Wenezuelą]] Kolumbia utworzyła federację [[Wielka Kolumbia|Wielkiej Kolumbii]], którą z czasem zasiliły Panama (1821) oraz [[Ekwador]] (1822). Federacyjne państwo przetrwało do roku 1830. Po rozpadzie Wielkiej Kolumbii powstało, na obszarze z grubsza odpowiadającemu dzisiejszej Kolumbii, państwo Nowa Grenada. Przez znaczną część dziewiętnastego stulecia sytuacja wewnętrzna nie była stabilna. Lata 1831–1840 były zdominowane przez konflikt graniczny z Ekwadorem<ref name="Kolumbia. Historia">[http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Kolumbia-Historia;4574504.html Kolumbia. Historia.]</ref>.
[[Plik:Gran Colombia map 1824.jpg|mały|[[Wielka Kolumbia]], 1824]]
{{osobny artykuł|wojna domowa w Kolumbii (1899-1902)}}
[[Plik:Separacion Panama de Colombia.png|mały|W 1903 roku, wspierana przez Stany Zjednoczone, [[Wojny bananowe|Panama oddziela się od Kolumbii]] i staje się republiką.]]
Konstytucją z roku 1858 utworzono konfederację Granadina, którą w 1861 przekształcono w Stany Zjednoczone Nowej Granady, a dwa lata później w Stany Zjednoczone Kolumbii. W okresie przewagi [[liberalizm|liberałów]] dokonano wielu postępowych reform w tym zniesienia niewolnictwa w 1852 i wprowadzenia federalistycznej i [[antyklerykalizm|antyklerykalnej]] konstytucji rok później. W okresie rządów Tomása Cipriano de Mosquery w latach 60. wprowadzono federalistyczny i skrajnie antyklerykalny system rządów. Reformy liberałów starał cofać się konserwatywnie nastawiony Rafael Núñez który objął rządy w 1880 roku i sprawował je przez kolejne czternaście lat. W roku 1885 w wyniku antyfederalistycznej rewolucji kraj przekształcono w republikę Kolumbii. Trwające dziesiątki lat zatargi między liberałami (promowali [[federalizm]] i rozdział Kościoła od państwa) a [[konserwatyzm|konserwatystami]] (optowali za centralizacją i silną pozycją Kościoła) wywołały ostatecznie tzw. [[wojna domowa w Kolumbii (1899-1902)|wojnę 1000 dni]] (1899-1902), która skończyła się zwycięstwem konserwatystów. W wojnie zginęło około 100 tysięcy mieszkańców Kolumbii. Konserwatyści mimo zwycięstwa przyjęli program modernizacji kraju<ref>[http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Kolumbia-Historia;4574504.html name="Kolumbia. Historia.]<"/ref>.
 
W roku 1903 od Kolumbii oderwała się [[Panama]]. Wywołało to poważny konflikt dyplomatyczny z [[Stany Zjednoczone|USA]], które stały za tą secesją. Konflikt zakończył się w 1914 roku i w późniejszych latach wpływy USA w Kolumbii rosły. Podczas [[I wojna światowa|I wojny światowej]] Kolumbia pozostała neutralna. Władzę przez wiele lat sprawował dyktatorski prezydent wywodzący się z konserwatywnych kręgów, [[Rafael Reyes]]. Reyes w trakcie swoich rządów realizował program reform wzorowanych na [[Meksyk]]u [[Porfirio Díaz]]a. Okres konserwatywnych rządów związany był z inwestycjami gospodarczymi oraz wzrostem wpływów [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] na sytuację Kolumbii. W roku 1930 po raz pierwszy od wojny 1000 dni władzę przejęli liberałowie. Za ich czasów największym problemem wewnętrznym w kraju był konflikt między chłopami i właścicielami ziemskimi, podczas którego dochodziło m.in. do walk uzbrojonych oddziałów obu stron. W 1934 doszło do starć nadgranicznych z [[Peru]] o miasto [[Leticia]], które [[Liga Narodów]] przyznała później Kolumbii. W 1943 roku Kolumbia wypowiedziała wojnę państwom [[Państwa Osi|osi]], a w rok po zakończeniu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] władzę, dzięki podziałom wśród liberałów, odzyskali konserwatyści<ref>[http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Kolumbia-Historia;4574504.html name="Kolumbia. Historia.]<"/ref>.
 
{{osobny artykuł|La Violencia}}
200 184

edycje