Drzewo: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 6 bajtów ,  2 lata temu
m
Bot poprawia formatowanie szablonów {{Dziennik Ustaw}} i {{Monitor Polski}}; zmiany kosmetyczne
m (Bot poprawia formatowanie szablonów {{Dziennik Ustaw}} i {{Monitor Polski}}; zmiany kosmetyczne)
{{Inne znaczenia|rośliny|[[Drzewo (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
[[Plik:Tree symbol saturn.jpg|leftlewo|thumbmały|80px|Symbol drzewa stosowany w zielnikach i przewodnikach]]
[[Plik:Isolated oak at Backley Holmes, New Forest - geograph.org.uk - 469673.jpg|thumbmały|Soliterowy [[dąb]]]]
[[Plik:Sosna na Sokolicy 1 wykadrowane.JPG|thumbmały|[[Sosna zwyczajna|Sosna pospolita]]]]
[[Plik:Forests in Alberschwende 3.JPG|thumbmały|Drzewo iglaste ([[świerk]]i) w okresie fenologicznej zimy]]
'''Drzewo''' – [[Roślina wieloletnia|wieloletnia roślina]] o zdrewniałym jednym pędzie głównym ([[pień|pniu]]) albo zdrewniałych kilku pędach głównych i gałęziach tworzących [[korona drzewa|koronę]] w jakimkolwiek okresie podczas rozwoju rośliny<ref>USTAWA z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. ({{Dziennik Ustaw|2013|0|627}}), art. 5 zmieniona ustawą z dnia 25 czerwca 2015r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw ({{Dziennik Ustaw|2015|0|1045}}) art. 29 pkt. 1</ref>. Do drzew zaliczają się największe rośliny lądowe. Grupa ta nie jest [[takson]]em – grupuje tylko organizmy roślinne podobne morfologicznie i funkcjonalnie. Od innych [[roślina drzewiasta|roślin drzewiastych]] ([[krzew]]ów i [[krzewinka|krzewinek]]) różnią się posiadaniem pnia lub pni rozgałęziających się dopiero od pewnej wysokości{{r|szweykowscy}}. Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające [[kłodzina|kłodzinę]] zamiast pnia zakończoną pękiem liści tj. [[paproć drzewiasta|paprocie drzewiaste]], [[sagowcowe]], [[arekowce|palmy]], [[pandan]]y, [[jukka|juki]] i [[dracena|draceny]]{{r|"eb"}}. Oprócz drzew typowych i kłodziniastych wyróżnia się również [[sukulenty]] drzewiaste (np. niektóre [[Kaktusowate|kaktusy]]) czy drzewiaste trawy ([[Bambusowe|bambusy]]){{r|zp}}. Dział [[botanika|botaniki]] zajmujący się drzewami to '''[[dendrologia]]''' ([[język grecki|gr.]] δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako [[pomnik przyrody|pomniki przyrody]]. W leksykonach lub spisach gatunków roślin drzewa bywają oznaczane symbolem przypominającym symbol Saturna lub alchemiczny symbol ołowiu, tj. podwójnie kreślone h. (Pojedynczo kreślone h, czyli ħ, oznacza krzew{{r|"stras"}}). Na całym świecie rośnie obecnie około 3 bilionów 40 miliardów drzew<ref>{{Cytuj pismo |autor= T. W. Crowther, H. B. Glick, K. R. Covey, C. Bettigole, D. S. Maynard, S. M. Thomas, J. R. Smith, G. Hintler, M. C. Duguid, G. Amatulli, M.-N. Tuanmu, W. Jetz, C. Salas, C. Stam, D. Piotto, R. Tavani, S. Green, G. Bruce, S. J. Williams, S. K. Wiser, M. O. Huber, G. M. Hengeveld, G.-J. Nabuurs, E. Tikhonova, P. Borchardt, C.-F. Li, L. W. Powrie, M. Fischer, A. Hemp, J. Homeier, P. Cho, A. C. Vibrans, P. M. Umunay, S. L. Piao, C. W. Rowe, M. S. Ashton, P. R. Crane i M. A. Bradford |tytuł=Mapping tree density at a global scale |czasopismo=Nature |wolumin=w druku |wydanie= |strony= |rok=2015 |doi=10.1038/nature14967 |język=en}}</ref><ref>[http://wyborcza.pl/1,75400,18698643,naukowcy-policzyli-wszystkie-drzewa-na-swiecie.html Tomasz Ulanowski, ''Naukowcy policzyli wszystkie drzewa na świecie'', Gazeta Wyborcza, 3.9.2015]</ref>.
 
== Morfologia ==
Drzewa posiadają zróżnicowaną budowę części nadziemnej. Z powierzchni ziemi wyrasta [[pień]], który od pewnej wysokości otoczony jest [[korona drzewa|koroną]] składającą się z rozdzielających się [[gałąź|gałęzi]] zakończonych [[liść]]mi. Pień oraz starsze, grubsze gałęzie są zdrewniałe, młode drewnieją z końcem [[okres wegetacyjny|okresu wegetacyjnego]]. Pień może na wysokości początku korony dzielić się na grubsze gałęzie, nazywane konarami, lub też może przebiegać pionowo w górę przez koronę, czasami nawet niemal do końca wysokości drzewa (zobacz: [[strzała (leśnictwo)|strzała]], [[kłoda (leśnictwo)|kłoda]]). Nieco odmiennym typem morfologicznym drzewa jest [[kłodzina]], która nie wytwarza bocznych rozgałęzień i jest pojedynczym pniem zakończonym pióropuszem liści{{r|aszweykowska}}. Niektóre rośliny potocznie uznawane za drzewa wykształcają jedynie tzw. pień pozorny, pozostając [[bylina (botanika)|bylinami]] (np. [[banan]] i niektóre inne [[imbirowce]]{{r|"stras"}}). Drzewa rosną pojedynczo ([[soliter (botanika)|soliter]]), w grupach ([[zadrzewienie|zadrzewienia]]) lub tworząc rozległe skupienia ([[las]]y).
 
Ogólny kształt części nadziemnej drzewa (pnia i korony, w tym ułożenia gałęzi) określa się mianem pokroju drzewa. Wyróżnia się pokrój stożkowaty, kolumnowy, okrągławy i parasolowaty.
[[Plik:Trees habits diagram.jpg|frameramka|centercentruj|'''Pokrój drzewa:'''
'''a''','''b.''' stożkowaty, '''c.''' kolumnowy '''d.''' okrągławy, '''e.''' parasolowaty]]
 
 
W ciągu życia drzewo ciągle powiększa przekrój pnia i gałęzi. Za wzrost tego rodzaju odpowiada [[Kambium|miazga]], tzw. kambium, czyli warstwa nieustannie dzielących się komórek znajdujących się pod korą drzewa. Na przekroju pnia można zobaczyć wyraźne [[słój roczny|pierścienie przyrostów rocznych]], które dają informację na temat wieku danego drzewa. Każdy pierścień pokazuje przyrost [[Drewno (botanika)|drewna]] podczas jednego okresu wegetacyjnego.
[[Plik:Bristle cone pine 1.jpg|thumbmały|Sosna długowieczna]]
Roczny przyrost drewna w Polsce nie jest równomierny, gdyż sezon wegetacyjny nie trwa przez cały rok, zaś mając dwa okresy wegetacyjne w roku - drewno składa się z dwóch rodzajów słojów: jasnego i ciemnego. Słój jasny powstaje wczesną wiosną. Słój ciemny powstaje późnym latem.
 
 
== Zastosowanie ==
[[Plik:Norblin - Paysan vendant du bois.jpg|thumbmały|"Chłop sprzedający drzewo" przedstawiony na XVIII wiecznym rysunku [[Jan Piotr Norblin|Jana Norblina]]]]
[[Plik:Frucht der Edelkastanie.jpg|thumbmały|leftlewo|Jadalne owoce [[kasztan jadalny|kasztana]]]]
Drzewa odgrywają dużą rolę w życiu człowieka, dostarczają m.in. jeden z materiałów budowlanych, jakim jest [[drewno (technika)|drewno]], a także takie substancje jak [[żywica]] lub [[kauczuk]]. Drewno wykorzystywane jest również jako materiał opałowy dostarczający [[Energia termiczna|energii cieplnej]]. Jednym z powszechnych zastosowań jest również produkcja papieru. Pewne części niektórych drzew mogą być wykorzystywane w celach spożywczych – przede wszystkim owoce, ale także kora ([[cynamonowiec]]), liście ([[herbata]]), nasiona ([[kawa]]), a nawet kwiaty ([[goździkowiec]]). Stosuje się je także w [[Ziołolecznictwo|ziołolecznictwie]], np. liście [[Brzoza|brzozy]] lub [[Orzech włoski|orzecha włoskiego]], kora [[Wierzba|wierzby]] czy kwiaty [[Lipa|lipy]]{{r|tyszynska}}.
 
 
== Najwyższe drzewa ==
[[Plik:Sequoia sempervirens Big Basin Redwoods State Park 4.jpg|thumbmały|Słynące z wysokości sekwoje wieczniezielone]]
* Na świecie:
** [[Eukaliptus królewski]] (''Eucalyptus regnans''): Zachowały się doniesienia z XIX wieku (obecnie często kwestionowane) o drzewach osiągających 132,6 m i 114,3 m wysokości{{r|carder}}. Współcześnie najwyższym drzewem tego gatunku jest Centurion rosnący na [[Tasmania|Tasmanii]] osiągający 99,6 m{{r|gianttrees}}.
2 586 600

edycji