NKWD: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 36 bajtów ,  2 lata temu
m
Bot poprawa: linki wewnętrzne, apostrofy, cudzysłowy itp.
m (Dodaję nagłówek przed Szablon:Przypisy)
m (Bot poprawa: linki wewnętrzne, apostrofy, cudzysłowy itp.)
'''NKWD ZSRR''' ([[język rosyjski|ros.]] НКВД СССР), '''[[Komisariat ludowy|Ludowy Komisariat]] Spraw Wewnętrznych ZSRR''' ([[język rosyjski|ros.]] Народный комиссариат внутренних дел СССР, [[Transkrypcja (językoznawstwo)|trb.]] ''Narodnyj komissariat wnutriennich dieł SSSR'', {{wymowa|ru-NKVD.ogg}}) – centralny [[organ państwowy]] ([[ministerstwo]]) wchodzący w skład [[Rada Komisarzy Ludowych ZSRR|Rady Komisarzy Ludowych]] – rządu [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], istniejący pod tą nazwą w latach 1917-1946.
 
Początkowo NKWD zajmował się sprawami administracyjno-porządkowymi. Od 1934 rola komisariatu wzrosła, po reorganizacji polegającej na wcieleniu do jego struktur [[OGPU]] i mianowania jego szefa [[Gienrich Jagoda|Gienricha Jagody]] ludowym komisarzem spraw wewnętrznych (szefem NKWD), co było jednym z elementów przygotowań [[Józef Stalin|Stalina]] do [[Wielki terror (ZSRR)|Wielkiej Czystki lat 1936-19391936–1939]]. NKWD skupił więc cały aparat represji policyjnych ZSRR – od milicji kryminalnej poprzez wywiad ([[Pierwszy Zarząd Główny Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego|INO]]) i kontrwywiad, wojska ochrony pogranicza, administracyjne sądownictwo doraźne ([[trójki NKWD]]) po system [[obóz koncentracyjny|obozów koncentracyjnych]] i pracy przymusowej [[Gułag]]u. Komisariat nadzorował również lokalne instytucje rządowe, następnie w 1946 przemianowany został na [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR]]. Na terenie całego kraju NKWD działał zarówno bezpośrednio, jak i przez komisariaty spraw wewnętrznych poszczególnych republik (np. [[Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych RFSRR]]), będące jego filiami.
 
== Ofiary ==
* '''ГУАС/GUAS''': Główny Zarząd Budowy Lotnisk nacz. generał [[Leon Safrazjan]]
 
* '''ГУЛГМП/GUŁGMP''': Główny Zarząd Obozów Przedsiębiorstw Górniczo-Metulurgicznych nacz. [[Piotr Zacharow (1905–1974)|Piotr Zacharow]]
 
* '''ГУСДС/GUSDS''': (Дальстрой/Dalstroj): Główny Zarząd Budów na Dalekiej Północy nacz. Komisarz B.P 3 rangi [[Iwan Nikiszow]]
Od samego początku istnienia radzieckich [[Służby specjalne|służb specjalnych]], w ich strukturach organizowano specjalne grupy, wydziały lub departamenty zajmujące się tzw. ''mokrą robotą''. W latach 20. oraz 30., działała tzw. [[grupa Jaszy]], pod dowództwem [[Jakow Sieriebrianski|Jakowa Sieriebrianskiego]] przy Oddziale Administracyjnym Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego [[OGPU]]. Jedną z akcji ''grupy Jaszy'' było porwanie z ulicy [[Paryż]]a i zamordowanie [[generał]]a [[Aleksandr Kutiepow|Aleksandra Kutiepowa]], przywódcy emigracyjnego Rosyjskiego Związku Ogólnowojskowego ''ROWS''. Kiedy w [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] nadchodził czas czystek, [[Józef Stalin]], przewidując, że wielu oficerów wywiadu – rezydentów, agentów itp. nie zechce powrócić do kraju, w grudniu 1936 polecił nowo mianowanemu szefowi NKWD [[Nikołaj Jeżow|Nikołajowi Jeżowowi]] utworzyć oddział w rodzaju ''grupy Jaszy''. Tak powstał ''Zarząd Zadań Specjalnych NKWD'', który zorganizował lotne grupy, których zadaniem było mordowanie ludzi odmawiających powrotu do kraju. Jedną z ofiar ''Zarządu Zadań Specjalnych'' został [[Ignace Reiss]] (Ignac Perecki – ps. „Rajmond”), agent NKWD działający w [[Paryż]]u. Ciało Reissa przeszyte kulami znaleziono na poboczu autostrady prowadzącej do [[Lozanna|Lozanny]].
 
Ofiarą NKWD padł także [[Jewhen Konowalec]], przywódca [[Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów|Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów]]. Zamachu dokonał w [[Rotterdam]]ie 23 maja 1938 [[Paweł Sudopłatow]], później wysokiej rangi funkcjonariusz NKWD oraz ''szef Zarządu Zadań Specjalnych''. W 1941 istniała ''Sekcja specjalna NKWD'', zajmująca się tzw. mokrą robotą, w latach 1941-19421941–1942 ''II Wydział NKWD'', Specjalny (Techniki Operacyjnej), następnie od 1942 do 1946 ''IV Zarząd'' kolejno – Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, Bezpieczeństwa Państwowego [[Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego|NKGB]] i Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR|MGB]]. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] zadania specjalne przejął ''Wydział DR'', a następnie ''Biuro specjalne nr 1'' MGB. Po wchłonięciu MGB przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ([[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR|MVD]]) w 1953, zadaniami specjalnymi zajmował się ''IX Wydział MVD''.
 
== Obywatele polscy w NKWD ==
== Bibliografia ==
* Wiesław Charczuk, [http://www.rasil.home.pl/wrh_3_2006/16_wieslaw_charczuk.pdf ''Działalność radzieckiego aparatu bezpieczeństwa i kontrwywiadu(NKWD i Smiersz) przeciwko podziemiu niepodległościowemu na Podlasiu i wschodnim Mazowszu lipiec 1944 – grudzień 1945'', w: Wschodni Rocznik Humanistyczny, t. III 2006]
* [[Piotr Kołakowski]]: ''NKWD i GRU na ziemiach Polskich 1939-19451939–1945. Kulisy wywiadu i kontrwywiadu'', Dom wydawniczy Bellona Warszawa 2002
* [[Paweł Wieczorkiewicz]]: ''Łańcuch Śmierci: Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939'', Oficyna Wydawnicza „Rytm” Warszawa 2001
* [[Thomas B. Allen]], [[Norman Polmar]]: ''Spy Book: The Encyclopedia of Espionage'', 1997
 
{{Służby specjalne Rosji i byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
 
311 999

edycji