Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 4500 bajtów ,  1 rok temu
uzupełnienie informacji
|nazwa oryginalna = bosanski jezik<br />босански језик
|kraj, region1 = [[Bośnia i Hercegowina]], [[Sandżak]]
|liczba = ok. 2,5-3,5 mln.
|rodzina = [[Języki indoeuropejskie]]
* [[Języki słowiańskie]]
*** [[Grupa zachodnia języków południowosłowiańskich|Zachodnie]]
**** [[Język serbsko-chorwacki]]
***** JęzykStandard bośniacki
|rodzaj = [[alfabet chorwacki]], [[cyrylica serbska]]{{refn|grupa="uwaga"|nazwa="zapis"|Cyrylica serbska jest równoprawnym sposobem zapisu standardu bośniackiego, ale w praktyce używa się jej prawie wyłącznie w [[Republika Serbska|Republice Serbskiej]]. W [[Federacja Bośni i Hercegowiny|Federacji Bośni i Hercegowiny]] dominuje alfabet łaciński.<ref name="p1">{{Cytuj książkę | autor = Fatima Pelešić-Muminović | url = http://books.google.com/books?id=k5RiAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik. 1 | wydawca = Bemust | strony=5 | język=sh}}</ref><ref>{{cytuj książkę | autor = Senahid Halilović | url = https://books.google.com/books?id=S5NiAAAAMAAJ | tytuł = Pravopis bosanskoga jezika | wydawca=Preporod | rok=1996 | strony=15 | język=sh}}</ref><ref name="p4">{{cytuj książkę | autor = Ronelle Alexander | url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC | tytuł = Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary | wydawca=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-21193-6 | strony =1–2 1-2 | język=en}}</ref> }}<br />(dawniej również [[bosančica]] -i cyrylica bośniacka[[arebica]])<ref name="p1"/>)
|kraj, region2 = {{Państwo|Bośnia i Hercegowina}}
|agencja = nieregulowany
}}
 
'''Język bośniacki''' (''bosanski'' / ''босански'') – jedna z czterech ustandaryzowanych odmian [[Język serbsko-chorwacki|serbsko-chorwackiego]] języka policentrycznego<ref>David Dalby, ''Linguasphere'' (1999/2000, Linguasphere Observatory), s. 445, 53-AAA-g, "Srpski+Hrvatski, Serbo-Croatian".</ref><ref>{{cytuj książkę| nazwisko r = Bunčić | imię r = Daniel | rozdział = Die (Re-)Nationalisierung der serbokroatischen Standards | nazwisko = Kempgen | imię = Sebastian |tytuł = Deutsche Beiträge zum 14. Internationalen Slavistenkongress, Ohrid, 2008 |wydawca= Otto Sagner |miejsce= Monachium |rok=2008 |strony=93 |seria= Welt der Slaven |isbn= |oclc= 238795822 |język=de}}</ref><ref>{{cytuj książkę | nazwisko r = Kordić | imię r = Snježana | autor r link = Snježana Kordić | rozdział = Jezična politika: prosvjećivati ili zamagljivati? | adres rozdziału = http://bib.irb.hr/datoteka/565627.JEZICNA_POLITIKA.PDF | nazwisko = Gavrić | imię = Saša |tytuł = Jezička/e politika/e u Bosni i Hercegovini i njemačkom govornom području: zbornik radova predstavljenih na istoimenoj konferenciji održanoj 22. marta 2011. godine u Sarajevu |wydawca= Goethe-Institut Bosnien und Herzegowina ; Ambasada Republike Austrije ; Ambasada Švicarske konfederacije |miejsce= Sarajewo |rok=2011 |strony=61–62 |isbn=978-9958-1959-0-7| język=sh}}</ref><ref>{{cytuj książkę | nazwisko r = Kafadar | imię r = Enisa | rozdział = Bosnisch, Kroatisch, Serbisch – Wie spricht man eigentlich in Bosnien-Herzegowina? | adres rozdziału =http://books.google.hr/books?id=63hKaFGtTDAC&pg=PA95&lpg=false#v=onepage&q&f=false | nazwisko = Henn-Memmesheimer | imię = Beate | nazwisko2 = Franz | imię2 = Joachim |tytuł = Die Ordnung des Standard und die Differenzierung der Diskurse | tom = 1 |wydawca= Peter Lang |miejsce= Frankfurt nad Menem |rok=2009 |strony=103 |seria= |isbn= |oclc= 699514676|język=de}}</ref>, opartaużywana nagłównie przez [[Dialekt sztokawskiBoszniacy|dialekcie sztokawskimBoszniaków]]<ref>{{Cytuj. pismoStandard |bośniacki nazwiskoma =status Kordićjęzyka |urzędowego imięw =[[Bośnia Snježanai Hercegowina|Bośni autori linkHercegowinie]], =obok Snježanaodmian Kordić[[Język chorwacki|chorwackiej]] tytułi =[[Język Iserbski|serbskiej]]. daljeOdmiana jedanbośniacka jezikjest |również czasopismoobjęta =statusem Sarajevskejęzyka sveskemniejszości w [[Serbia|Serbii]]<ref>{{Cytuj urlstronę =| httpurl=https://bibweb.irbarchive.hrorg/datotekaweb/43008520140103175919/http://www.I_DALJE_JEDAN_JEZIKcoe.int/t/dg4/education/minlang/Report/EvaluationReports/SerbiaECRML1_en.PDFpdf | wolumin tytuł=European |charter wydaniefor =regional 10or |minority roklanguages: =Application 2005|of stronythe =charter 84,in 87Serbia | miejscewydawca = SarajewoRada |Europy język| rok=sh2009 | issndata dostępu = 15122018-01-853919}}</ref>. Używana jest przezi [[BoszniacyKosowo|BoszniakówKosowie]]<ref>{{Cytuj i większościksiążkę [[Bośniacy|Bośniaków]] niedeklarującychurl=https://books.google.com/books?id=WZ1GAAAAQBAJ przynależności| etnicznejtytuł=Handbook doon jednejPolicing zin trzechCentral konstytutywnychand grupEastern wEurope [[Bośnia i Hercegowina|Bośni iautor=Driton Hercegowinie]],Muharremi gdzie| obokautor2= standardówSamedin [[językMehmeti serbski|serbskiego]] iwydawca=Springer [[język chorwacki|chorwackiego]] marok=2013 status| [[językstrony=129 urzędowy|języka urzędowego]].data Posługujądostępu się= nią2018-01-19}}</ref> takżei Boszniacydopuszcza zamieszkującysię region [[Sandżak]]do (naużytku pograniczuurzędowego w [[SerbiaCzarnogóra|SerbiiCzarnogórze]]<ref>{{Cytuj istronę [[Czarnogóra|Czarnogóry]])url=http://www.snp.co.me/strana.asp?kat=1&id=1278 Standardem| bośniackimtytuł mówi= okołoUstav 2Crne milionówGore ludzi| data dostępu = 2018-01-19}}</ref>.
 
Standardowa forma bośniackiego opiera się na [[Dialekt sztokawski|dialekcie sztokawskim]], a dokładniej na poddialekcie wschodniohercegowińskim<ref>{{Cytuj książkę | autor = Senahid Halilović | url = http://books.google.com/books?id=NWtiAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik | rok = 1991 | strony=182 | język=sh}}</ref><ref name="p3">{{Cytuj książkę | autor = Dževad Jahić | url = http://books.google.com/books?id=Z3jlAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik u 100 pitanja i 100 odgovora | rok = 1999 | język=sh}}</ref>, który stanowi również podstawę trzech pozostałych języków standardowych (chorwackiego, serbskiego i czarnogórskiego). Wariant bośniacki wyróżnia się stosunkowo licznymi zapożyczeniami z osmańskotureckiego, arabskiego i perskiego<ref name="p3"/>, głównie ze względu na wpływy tamtejszych kultur.
Do zapisu tego standardu używa się głównie [[alfabet łaciński|alfabetu łacińskiego]], ale równoprawny status ma również [[cyrylica serbska]]<ref group="uwaga" name="zapis" />.
 
Standard bośniacki zapisuje się najczęściej alfabetem łacińskim, ale dozwolony jest również zapis cyrylicą serbską<ref group="uwaga" name="zapis" />.
Nazwa ''język bośniacki'' została przyjęta w [[1995]] roku po rozpadzie [[Jugosławia|Jugosławii]], stosuje się ją również w standardzie [[ISO 639]]. Niektórzy językoznawcy (niemal wyłącznie bośniaccy) wyrażają pogląd, że język bośniacki istniał już wcześniej i posiada własną, sięgającą wczesnego średniowiecza, historię. Jest to kwestia dyskusyjna i umowna, ponieważ dialekty języka serbsko-chorwackiego, jak i same języki standardowe – bośniacki, chorwacki i serbski są do siebie bardzo zbliżone. Jednak choć już w latach 70. XX w. zaczęto wyróżniać w języku serbsko-chorwackim subwariant bośniacki (obok wariantu serbskiego i chorwackiego), dopiero w 1995 r. Boszniacy zdecydowali się podnieść status swojej mowy do rangi języka narodowego i [[język standardowy|standardowego]].
 
Do czasu rozpadu Jugosławii upowszechniony był pogląd o istnieniu jednego języka, zwanego serbsko-chorwackim. Miano to pozostaje w powszechnym użyciu wśród językoznawców i określa się nim wspólną podstawę, na której oparte zostały współczesne cztery języki standardowe, aczkolwiek ze względu na kontrowersje, jakie budzi stosowanie tego terminu wśród rodzimych użytkowników tych standardów, bywa on parafrazowany jako ''Serbo-Croat-Bosnian'' (''SCB'')<ref>{{Cytuj książkę | wydawca = UCL Psychology and Language Sciences | autor = Amela Čamdžić | autor2 = Richard Hudson | url =http://www.phon.ucl.ac.uk/home/PUB/WPL/02papers/camdzic_hudson.pdf | tytuł = Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe | data dostępu = 2018-01-19 | język=en}}</ref><ref name="p2">{{Cytuj książkę | autor = Pål Kolstø | url = http://books.google.com/books?id=qY7eCwAAQBAJ | tytuł = Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe | rok = 2016 | język=en}}</ref> ({{w języku|pl}}język serbsko-chorwacko-bośniacki) lub ''Bosnian-Croatian-Serbian'' (''BCS'')<ref name="p3"/><ref name="p4"/><ref>{{Cytuj książkę | autor = Ranko Bugarski | autor2 = Celia Hawkesworth | url = https://hrcak.srce.hr/76514 | tytuł = Language in the Former Yugoslav Lands | rok = 2004 | strony=253 | język=en}}</ref> ({{w języku|pl}}język bośniacko-chorwacko-serbski).
 
== Historia ==
=== Standardyzacja ===
Nazwa ''"język bośniacki''" została przyjęta w [[1995]] roku po rozpadzie [[Jugosławia|Jugosławii]], stosuje się ją również w standardzie [[ISO 639]]. Niektórzy językoznawcy (niemal wyłącznie bośniaccy) wyrażają pogląd, że język bośniacki istniał już wcześniej i posiada własną, sięgającą wczesnego średniowiecza, historię. Jest to kwestia dyskusyjna i umowna, ponieważ dialekty języka serbsko-chorwackiego, jak i same języki standardowe – bośniacki, chorwacki i serbski są do siebie bardzo zbliżone. Jednak choć już w latach 70. XX w. zaczęto wyróżniać w języku serbsko-chorwackim subwariant bośniacki (obok wariantu serbskiego i chorwackiego), dopiero w 1995 r. Boszniacy zdecydowali się podnieść status swojej mowy do rangi języka narodowego i [[język standardowy|standardowego]].
 
W latach 90. [[XX wiek|XX]] w. rozpoczął się proces [[Norma językowa|kodyfikacji]] oraz elaboracji języka bośniackiego. Wydano pierwszy [[słownik]] i akademicką gramatykę, a także liczne podręczniki do nauki tego standardu (Isaković, ''Rječnik bosanskoga jezika: karakteristična leksika'', Sarajewo 1995; Jahić, ''Školski rječnik bosanskoga jezika'', Sarajewo 1999; Jahić, Halilović, Palić, ''Gramatika bosanskoga jezika'', Zenica 2000). Na razie jednak stopień elaboracji i kodyfikacji tego wariantu jest wyraźnie niższy niż w przypadku większości języków standardowych.
 
=== Kontrowersje wokół nazewnictwa ===
Nazwa "język bośniacki" ({{w języku|sh|bosanski / босански}}) ma charakter kontrowersjny dla niektórych Chorwatów i Serbów, którzy nazywają ten standard językiem boszniackim ({{w języku|sh|bošnjački / бошњачки}}). Kontrowersje wynikają ze zbyt rozległego znaczenia, jakie niesie promowany przez Boszniaków termin. Określenie "język bośniacki" sugeruje, że odmiana bośniacka jest językiem wszystkich Bośniaków, podczas gdy większość bośniackich Chorwactów i Serbów swoje mowy określa odpowiednio mianem języka chorwackiego i języka serbskiego<ref name="p2"/>.
 
Wielu serbskich i chorwackich językoznawców uznaje narzucenie nazwy "język bośniacki" za próbę unitaryzacji obszaru językowego BiH<ref>{{Cytuj książkę | autor = Dalibor Brozović | url = https://hrcak.srce.hr/76514 | tytuł = Odnos hrvatskoga i bosanskoga odnosno bošnjačkoga jezika | rok = 1999 | strony=13-16 | język=sh}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | url = http://www.rastko.rs/filologija/odbor/odluka001_c.html | tytuł = Odbor za standardizaciju srpskog jezika | data dostępu = 2018-01-19 | język=sh}}</ref> i zalecają używanie - ich zdaniem - odpowiedniejszego terminu "język boszniacki"<ref>{{cytuj książkę | autor = Ronelle Alexander | url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC | tytuł = Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary | wydawca=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-21193-6 | strony=426-427 | język=en}}</ref>. Wśród boszniackich językoznawców dominuje natomiast przekonanie, że jedyne prawidłowe określenie to "język bośniacki"<ref>{{Cytuj książkę | autor = Ranko Bugarski | url = http://www.helsinki.fi/slavicahelsingiensia/preview/sh41/pdf/2.pdf | tytuł = Linguistic (Un)reality in Contemporary Bosnia and Herzegovina | rok = 2012 | strony=38 | data dostępu = 2018-01-19 | język=en}}</ref> i podkreślają, że tą nazwą powinni posługiwać się również Chorwaci i Serbowie.
 
== Gramatyka ==