Język bośniacki: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 501 bajtów ,  2 lata temu
jęz., drobne merytoryczne
(uzupełnienie informacji)
(jęz., drobne merytoryczne)
{{Język infobox
|nazwa oryginalna = bosanski jezik<br />босански језик
|kraj, region1 = [[Bośnia i Hercegowina]], [[Sandżak]]
}}
 
'''Język bośniacki''' (''bosanski'' / ''босански'') – jedna z czterech ustandaryzowanych odmian [[Język serbsko-chorwacki|serbsko-chorwackiego]] języka policentrycznego<ref>David Dalby, ''Linguasphere'' (1999/2000, Linguasphere Observatory), s. 445, 53-AAA-g, "Srpski+Hrvatski, Serbo-Croatian".</ref><ref>{{cytuj książkę| nazwisko r = Bunčić | imię r = Daniel | rozdział = Die (Re-)Nationalisierung der serbokroatischen Standards | nazwisko = Kempgen | imię = Sebastian |tytuł = Deutsche Beiträge zum 14. Internationalen Slavistenkongress, Ohrid, 2008 |wydawca= Otto Sagner |miejsce= Monachium |rok=2008 |strony=93 |seria= Welt der Slaven |isbn= |oclc= 238795822 |język=de}}</ref><ref>{{cytuj książkę | nazwisko r = Kordić | imię r = Snježana | autor r link = Snježana Kordić | rozdział = Jezična politika: prosvjećivati ili zamagljivati? | adres rozdziału = http://bib.irb.hr/datoteka/565627.JEZICNA_POLITIKA.PDF | nazwisko = Gavrić | imię = Saša |tytuł = Jezička/e politika/e u Bosni i Hercegovini i njemačkom govornom području: zbornik radova predstavljenih na istoimenoj konferenciji održanoj 22. marta 2011. godine u Sarajevu |wydawca= Goethe-Institut Bosnien und Herzegowina ; Ambasada Republike Austrije ; Ambasada Švicarske konfederacije |miejsce= Sarajewo |rok=2011 |strony=61–62 |isbn=978-9958-1959-0-7| język=sh}}</ref><ref>{{cytuj książkę | nazwisko r = Kafadar | imię r = Enisa | rozdział = Bosnisch, Kroatisch, Serbisch – Wie spricht man eigentlich in Bosnien-Herzegowina? | adres rozdziału =http://books.google.hr/books?id=63hKaFGtTDAC&pg=PA95&lpg=false#v=onepage&q&f=false | nazwisko = Henn-Memmesheimer | imię = Beate | nazwisko2 = Franz | imię2 = Joachim |tytuł = Die Ordnung des Standard und die Differenzierung der Diskurse | tom = 1 |wydawca= Peter Lang |miejsce= Frankfurt nad Menem |rok=2009 |strony=103 |seria= |isbn= |oclc= 699514676|język=de}}</ref>, używana głównie przez [[Boszniacy|Boszniaków]]. Standard bośniacki ma status języka urzędowego w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], obok odmian [[Język chorwacki|chorwackiej]] i [[Język serbski|serbskiej]]. Odmiana bośniacka jest również objęta statusem języka mniejszościregionalnego w [[Serbia|Serbii]]<ref>{{Cytuj stronę | url=https://web.archive.org/web/20140103175919/http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/EvaluationReports/SerbiaECRML1_en.pdf | tytuł=European charter for regional or minority languages: Application of the charter in Serbia | wydawca = Rada Europy | rok=2009 | data dostępu = 2018-01-19}}</ref> i [[Kosowo|Kosowie]]<ref>{{Cytuj książkę | url=https://books.google.com/books?id=WZ1GAAAAQBAJ | tytuł=Handbook on Policing in Central and Eastern Europe | autor=Driton Muharremi | autor2= Samedin Mehmeti | wydawca=Springer | rok=2013 | strony=129 | data dostępu = 2018-01-19}}</ref> i dopuszcza się ją do użytku urzędowego w [[Czarnogóra|Czarnogórze]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.snp.co.me/strana.asp?kat=1&id=1278 | tytuł = Ustav Crne Gore | data dostępu = 2018-01-19}}</ref>.
 
Standardowa forma bośniackiego opiera się na [[Dialekt sztokawski|dialekcie sztokawskim]], a dokładniej na poddialekcie wschodniohercegowińskim<ref>{{Cytuj książkę | autor = Senahid Halilović | url = http://books.google.com/books?id=NWtiAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik | rok = 1991 | strony=182 | język=sh}}</ref><ref name="p3">{{Cytuj książkę | autor = Dževad Jahić | url = http://books.google.com/books?id=Z3jlAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik u 100 pitanja i 100 odgovora | rok = 1999 | język=sh}}</ref>, który stanowi również podstawę trzech pozostałych języków standardowych (chorwackiego, serbskiego i czarnogórskiego). Wariant bośniacki wyróżnia się stosunkowo licznymi zapożyczeniami z osmańskotureckiego, arabskiego i perskiego<ref name="p3"/>, głównie ze względu na wpływy tamtejszych kultur.
Standard bośniacki zapisuje się najczęściej alfabetem łacińskim, ale dozwolony jest również zapis cyrylicą serbską<ref group="uwaga" name="zapis" />.
 
Do czasu rozpadu Jugosławii upowszechniony był pogląd o istnieniu jednego języka, zwanego serbsko-chorwackim. Miano to pozostaje w powszechnym użyciu wśród językoznawców i określa się nim wspólną podstawę, na której oparte zostały współczesne cztery języki standardowe, aczkolwiek ze względu na kontrowersje, jakie budzi stosowanie tego terminu wśród rodzimych użytkowników tych standardów, bywa on parafrazowany jako ''Serbo-Croat-Bosnian'' (''SCB'')<ref>{{Cytuj książkę | wydawca = UCL Psychology and Language Sciences | autor = Amela Čamdžić | autor2 = Richard Hudson | url =http://www.phon.ucl.ac.uk/home/PUB/WPL/02papers/camdzic_hudson.pdf | tytuł = Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe | data dostępu = 2018-01-19 | język=en}}</ref><ref name="p2">{{Cytuj książkę | autor = Pål Kolstø | url = http://books.google.com/books?id=qY7eCwAAQBAJ | tytuł = Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe | rok = 2016 | język=en}}</ref> ({{w języku|pl}}"język serbsko-chorwacko-bośniacki") lub, ''Bosnian-Croatian-Serbian'' (''BCS'')<ref>{{cytuj książkę | autor name="p3" Ronelle Alexander | url = https:/><ref/books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC | tytuł name="p4" Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary | wydawca=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-21193-6 | strony = 1-2 | język=en}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = Ranko Bugarski | autor2 = Celia Hawkesworth | url = https://hrcak.srce.hr/76514 | tytuł = Language in the Former Yugoslav Lands | rok = 2004 | strony=253 | język=en}}</ref> ("język bośniacko-chorwacko-serbski") lub ''Bosnian-Croatian-Montenegrin-Serbian''<ref>{{wCytuj książkę języku|pl autor = CTI Reviews | url=http://books.google.com/books?id=y5hX0u4dpCEC | tytuł = The Atlas of Languages: Communication, Human communication | rok=2016 | język=en}}</ref> (''BCMS'') ("język bośniacko-chorwacko-czarnogórsko-serbski").
 
== Historia ==
=== StandardyzacjaStandaryzacja ===
Nazwa "język bośniacki" została przyjęta w [[1995]] roku po rozpadzie [[Jugosławia|Jugosławii]], stosuje się ją również w standardzie [[ISO 639]]. Niektórzy językoznawcy (niemal wyłącznie bośniaccy) wyrażają pogląd, że język bośniacki istniał już wcześniej i posiada własną, sięgającą wczesnego średniowiecza, historię. Jest to kwestia dyskusyjna i umowna, ponieważ dialekty języka serbsko-chorwackiego, jak i same języki standardowe – bośniacki, chorwacki i serbski są do siebie bardzo zbliżone. Jednak choć już w latach 70. XX w. zaczęto wyróżniać w języku serbsko-chorwackim subwariant bośniacki (obok wariantu serbskiego i chorwackiego), dopiero w 1995 r. Boszniacy zdecydowali się podnieść status swojej mowy do rangi języka narodowego i [[język standardowy|standardowego]].
 
 
=== Kontrowersje wokół nazewnictwa ===
Nazwa "język bośniacki" ({{w języku|sh|bosanski / босански}}) ma charakter kontrowersjnykontrowersyjny dla niektórych Chorwatów i Serbów, którzy nazywają ten standard językiem boszniackim ({{w języku|sh|bošnjački / бошњачки}}). Kontrowersje wynikają ze zbyt rozległego znaczenia, jakie niesie promowany przez Boszniaków termin. Określenie "język bośniacki" sugeruje, że odmiana bośniacka jest językiem wszystkich Bośniaków, podczas gdy większość bośniackich ChorwactówChorwatów i Serbów swoje mowy określa odpowiednio mianem języka chorwackiego i języka serbskiego<ref name="p2"/>.
 
Wielu serbskich i chorwackich językoznawców uznaje narzucenie nazwy "język bośniacki" za próbę unitaryzacji obszaru językowego BiH<ref>{{Cytuj książkę | autor = Dalibor Brozović | url = https://hrcak.srce.hr/76514 | tytuł = Odnos hrvatskoga i bosanskoga odnosno bošnjačkoga jezika | rok = 1999 | strony=13-16 | język=sh}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | url = http://www.rastko.rs/filologija/odbor/odluka001_c.html | tytuł = Odbor za standardizaciju srpskog jezika | data dostępu = 2018-01-19 | język=sh}}</ref> i zalecają używanie - ich zdaniem - odpowiedniejszego terminu "język boszniacki"<ref>{{cytuj książkę | autor = Ronelle Alexander | url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC | tytuł = Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary | wydawca=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-21193-6 | strony=426-427 | język=en}}</ref>. Wśród boszniackich językoznawców dominuje natomiast przekonanie, że jedyne prawidłowe określenie to "język bośniacki"<ref>{{Cytuj książkę | autor = Ranko Bugarski | url = http://www.helsinki.fi/slavicahelsingiensia/preview/sh41/pdf/2.pdf | tytuł = Linguistic (Un)reality in Contemporary Bosnia and Herzegovina | rok = 2012 | strony=38 | data dostępu = 2018-01-19 | język=en}}</ref>, i podkreślają, że tą nazwą powinni posługiwać się również Chorwaci i Serbowie.
 
== Gramatyka ==