Prawnik: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 10 064 bajty ,  2 lata temu
Uzupełniłem hasło, przez dodanie kilku zagadnień.
(WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne redakcyjne, drobne techniczne)
(Uzupełniłem hasło, przez dodanie kilku zagadnień.)
== Teoria strukturalno-funkcjonalna ==
Podstawą twierdzeń teorii jest utrzymanie porządku społecznego. Głównym przedstawicielem teorii jest [[Talcott Parsons]]. Teoria ta zwraca uwagę na wielość czynników sytuujących pozycję zawodu prawnika w społeczeństwie. ''Według koncepcji strukturalno-funkcjonalnych o pozycji społecznej zawodu, szczególnie zawodu prawnika decyduje wiele zmiennych czynników łącznie. Decyduje o niej środowisko rodzinne, etniczne, rasa, płeć, religia, wykształcenie, zajęcia, klientela, wynagrodzenia, dochody, bogactwo i polityka''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Tokarczyk |imię = Roman |tytuł = Komparatystyka prawnicza |wydawca = Oficyna Wolters Kluwer |miejsce = Warszawa |data = 2008 |seria = Komparatystyka prawnicza |strony = 174 |isbn = 978-83-7601-359-6}}</ref>. Teoria strukturalno-funkcjonalna zwraca szczególną uwagę na konieczność zagwarantowania autonomii zawodowej, samorządności i możliwości samoregulacji korporacjom prawniczym. Konieczność ta wynika z wykorzystywania tych instytucji w interesie klienta przy jednoczesnym założeniu braku nadużyć w interesie własnym.
 
== Zawód prawnika ==
Zawód może oznaczać ''zespół czynności wyodrębnionych w społecznym podziale pracy, wymagających odpowiednich kwalifikacji, wykonywanych przez jednostkę stale lub dorywczo, stanowiących źródło jego utrzymania, prestiżu i niekiedy władzy'' ale może tez określać pewną grupę społeczną wykonującą określoną pracę (np. zawód [[Sędzia|sędziego]]). Nazwa zawodu [[Prawnik]] wywodzi się z terminologii [[Common law]], jednak znaczenie tego słowa jest odmienne w [[Prawo stanowione|prawie stanowionym]]. Pierwotne określenie tego słowa oznacza osobę, która ukończyła studia prawnicze, nawet gdy osoba taka po ukończeniu tych studiów nie wykonuje zawodu prawniczego. Roman Tokarczyk zastępuje słowo prawnik w tym sensie słowem jurysta, argumentując to tym, że słowo prawnik określa osobę, która wykonuje zawód prawnika<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 175-176 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
== Klasyfikacje zawodów prawnika ==
We wszystkich [[Kultura prawna|kulturach prawnych]] występują klasyfikacje zawodów prawniczych, z wyjątkiem kultury [[Animizm|animizmu]]. W kulturze prawa amerykańskiego występuje zasada jednolitości, zawody prawnika opierają się na jednolitych kryteriach. Zróżnicowane są jedyne specjalizacje tego zawodu, których źródłem są ''wzrost zakresu i kompleksowości prawa''. Klasyfikacje te przeprowadzane są na podstawie różnych kryteriów.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Kryterium kultury prawnej ===
Pierwszym i najbardziej rozpoznawalnym kryterium jest właśnie kryterium [[Kultura prawna|kultury prawnej]], czyli przynależność prawnika do określonej struktury. Teoria prawa wyróżnia następujące kultury prawne: [[Prawo stanowione|prawa stanowionego]], [[Common law|common law]], [[Judaizm|judaizmu]], [[Chrześcijaństwo|chrześcijaństwa]], [[Prawo europejskie|prawa europejskiego]], [[Islam|islamu]], [[Hinduizm|hinduizmu]], [[Buddyzm|buddyzmu]], [[Konfucjanizm|konfucjanizmu]] i [[Animizm|animizmu]]. Porównywanie zawodu prawnika na podstawie różnych kultur prawnych pozwala ujawnić istotne różnice między tymi zawodami w danej społeczności np. różnie w ubiorze czy zachowaniu.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Kryterium czasu ===
Jest to istotne kryterium ze względu na określenie tradycji w danych zawodach i specjalizacjach prawniczych. Teoria zawodu prawnika określa dwie grupy ze względu na to kryterium. Pierwsza to zawody klasyczne, do których z pewnością można zakwalifikować [[Sędzia|sędziego]], [[Prokurator|prokuratora]], [[Adwokat|adwokata]] czy [[Notariusz|notariusza]]. Druga grupa to zawody nowe, których kiedyś nie było. Do tej grupy zaliczyć można [[Doradca podatkowy w Polsce|doradcę podatkowego]], [[Rzecznik patentowy|rzecznika patentowego]] czy [[Nadzorca sądowy|nadzorcę sądowego]].<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Kryterium przedmiotu ===
Polega na porównywaniu zawodów prawniczych ze względu na ich działalność. Owocem tego podziału jest wyróżnienia na prawników akademickich, sądowych, administracyjnych, gospodarczych, bankowych, politycznych. Jest to katalog otwarty sektorów, w których zawód prawnika może być wykonywany, możliwości jest o wiele więcej. Istotny jest ze względu na ten podział sektor działalności danego prawnika.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Kryterium funkcji ===
Jest to podział ze względu na rolę społeczną wykonywaną przez przedstawicieli danego zawodu prawniczego. Podział ze względu na kryterium funkcji pozwala wyodrębnić prawników, którzy nauczają prawa, tworzą prawo, stosują prawo oraz tych, którzy egzekwują przestrzeganie prawa. Należy podkreślić, że funkcja tworzenia prawa jest realizowana wspólnie przez prawników z nieprawnikami. W demokratycznym państwie prawa wszystkie te funkcje ''muszą być harmonijnie ze sobą połączone''.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 178 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Kryterium interesu ===
Jest to podział na prawników interesu publicznego ''pro publico bono'' oraz na prawników interesu prywatnego ''pro privato bono''. Podział ten jest silnie uzależniony od ustroju prawnego. Pierwsza grupa to prawnicy pracujący w sektorze prawa publicznego np. [[Prokurator|prokurator]]. Natomiast druga grupa to prawnicy, wykonujący swój zawód w sektorze prawa prywatnego, czyli głównie [[Adwokat|adwokatów]].<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 178 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
== Funkcje prawnika ==
Zawody prawnicze istnieją regulować stosunki między jednostkami ludzkimi, oraz między zespołami ludzkimi. Już od starożytności prawnicy dokonywali tej regulacji w społeczeństwie, czego najlepszym przykładem jest [[Prawo rzymskie|prawo rzymskie]]. Poza tym zawody prawnicze istnieją po to aby: ''reprezentować interesy ludzi i towarzyszyć im przy tym przed sądami i innymi organizacjami, przygotowywać i weryfikować dokumenty prawne, spełniać rolę mediatorów, arbitrów i negocjatorów, kształtować świadomość prawną społeczeństwa, chronić prawa człowieka oraz realizować [[Sprawiedliwość|sprawiedliwość]]''.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 178 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
== Zawody prawnicze ==
Do klasycznych zawodów prawniczych należą: [[Sędzia|sędzia]], [[Prokurator|prokurator]], [[Adwokat|adwokat]], [[Radca prawny|radca prawny]], [[Notariusz|notariusz]]. Charakteru takiego nie mają natomiast zawody [[Komornik sądowy|komornika sądowego]], [[Biegły sądowy|biegłego sądowego]] oraz [[Kurator sądowy|kuratora sądowego]]. Współczesna doktryna teorii zawodów prawniczych wyróżnia także takie zawody prawnicze jak: [[Barrister|barrister]], euroadwokat oraz paralegalista.
 
=== Barrister ===
Jest to adwokat kultury common law. Nazwa ta pochodzi od słowa ''bar'', czyli poręcz ogradzająca uczestników procesu sądowego od publiczności. ''Barrister'' to osoba posiadająca wykształcenie prawnicze, która może występować przed sądem w celu prowadzenia sprawy swojego klienta. Otrzymuje od sprawy od prawnika zwanego ''solicitor'', którzy nie mają uprawnień do występowania przed sądem, spełniają natomiast rolę pośrednika między klientem a ''barristerem''. Ten model prawników stał się wzorem amerykańskiego prawnika. W Stanach Zjednoczonych, zdany egzamin na ''barristra'' otwiera drogę do wszystkich innych zawodów prawniczych, ze względu na występujący tam model jednolitości zawodu prawnika. <ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 182 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Euroadwokat ===
Zgodnie z dyrektywą Wspólnoty Europejskiej z 22 marca 1977 roku, euroadwokatem jest ''osoba zajmująca się w swoim kraju wykonaniem zawodu pod jedną z niniejszych nazw: advocate, barrister, solicitor, advocat, advocaat, rechtsanwalt, asinajaja, dikigoros, abogado, avogada, abokatu, avvocato''. Uprawnienia euroadwokata otrzymują także adwokacji kolejnych krajów przyjmowanych do [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]. Model zawodu euroadwokata dopiero się kształtuje, jest on amalgamatem cech adwokatury państw członkowskich. Chodzi o cechy występujące zarówno w kręgu common law, jak i prawa stanowionego.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 182 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Paralegalista ===
Jest to zawód asystenta prawnego, który został wypracowany w 1967 rok. Paralegaliści ukształtowali silne, własne, różne organizacyjne stowarzyszenia zawodowe. Główne z nich to ''[[National Federation of Paralegal Assistans]]'' i ''[[National Association of Legal Assistans]]''. Paralegaliści mają własne kodeksy etyczne. Zawód paralegalisty okazał się na tyle atrakcyjny, że jego wykonywania podejmują się nawet osoby z wykształceniem prawniczym.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 187 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
{{Przypisy}}