Prawnik: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 5451 bajtów ,  2 lata temu
zamiast "teoria zawodu prawnika" -> "prawnik"
(Uzupełniłem hasło, przez dodanie kilku zagadnień.)
(zamiast "teoria zawodu prawnika" -> "prawnik")
'''Prawnik''' – osoba pełniąca funkcję lub zawód albo posiadająca wykształcenie prawnicze. Rozumienie tego pojęcia jest niejednolite i zależy od takich czynników jak [[kultura prawna]], czas czy teorie socjologiczne. Teorią pojęcia „prawnik” zajmuje się [[komparatystyka prawnicza]].
'''Teoria zawodu prawnika''' są to zagadnienia będące przedmiotem [[Komparatystyka prawnicza|prawa porównawczego]] polegające na porównywaniu zawodów prawniczych.
 
== Teoria pojęcia ==
Według [[Roman Tokarczyk|Romana Tokarczyka]] jest to ''przedmiot dociekań badaczy ukazujących zmienność trajektorii profesjonalizacji prawniczej''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Tokarczyk |imię = Roman |tytuł = Komparatystyka prawnicza |wydawca = Oficyna Wolters Kluwer |miejsce = Warszawa |data = 2008 |seria = Komparatystyka prawnicza |strony = 173 |isbn = 9788376013596}}</ref> Teorie zawodu prawnika rozwinęły się w kulturze [[Prawo stanowione|prawa stanowionego]] i [[common law]], gdzie pozycja zawodu prawnika jest największa. Dotychczas sformułowano trzy główne teorie zawodu prawnika<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Tokarczyk |imię = Roman |tytuł = Komparatystyka prawnicza |wydawca = Oficyna Wolters Kluwer |miejsce = warszawa |data = 2008 |seria = Komparatystyka prawnicza |strony = 173 |isbn = 978-83-7601-359-6}}</ref>.
=== BarristerWstęp ===
Teorie tego zawodu rozwinęły się w kulturze [[Prawo stanowione|prawa stanowionego]] i [[common law]], gdzie pozycja zawodu prawniczego jest największa. Sformułowano trzy główne teorie zawodu prawnika{{odn|Tokarczyk|2008|s=173}}.
 
=== Teoria Maxa Webera ===
[[Max Weber]] twierdził, że podstawową kategorią usytuowania zawodu prawnika w społeczeństwie jest [[Rynek (ekonomia)|rynek]]. Prawnicy będąc ekspertami w dziedzinie prawa kontrolują rynek świadcząc profesjonalne [[usługi prawnicze]], zabezpieczając w ten sposób [[zbiorowe potrzeby społeczeństwa]] w zakresie bezpieczeństwa i ochrony praw jednostki. Powoduje to podnoszenie się statusu zbiorowego prawników. Kontrola rynku odbywa się poprzez tworzenie korporacji prawniczych ograniczających dostęp do świadczenia tego rodzaju usług poprzez wprowadzenie obligatoryjnych obowiązków takich jak przynależność do danej korporacji, uzyskanie licencji bądź rejestracji, które powiązane są z obowiązkiem uiszczania opłat i potwierdzeniem posiadanych kwalifikacji w trakcie postępowań egzaminacyjnych<ref>{{Cytuj książkę odn|nazwisko = Abel, Lewis |imię = Richard L.,Philip S. C. | autor = Richard L. Abel, ‎ Philip S. C. Lewis | tytuł = Lawyers in Society |wydawca = University of California Press |miejsce = California |data = 1996 |seria s= Lawyers in Society |strony = 288 |isbn = 978-0520203327}}</ref>.
 
=== Teoria Karola Marksa ===
Punktem odniesienia teorii zawodu prawnika [[Karl Marx|Karola Marksa]] jest teoria walki klas i wynikające z niej umiejscowienie zawodu prawnika w społeczeństwie. Według Romana Tokarczyka ''Teoria zawodu prawnika, jaką można wysnuć z poglądów Karola Marksa zajmuje się umiejscowieniem go w pionowej hierarchii klas społecznych, określonej przez stosunki produkcji''<ref>{{Cytuj książkę odn|nazwisko = Tokarczyk |imię = Roman |tytuł = Komparatystyka prawnicza |wydawca = Oficyna Wolters Kluwer |miejsce = Warszawa |data = 2008 |seria s= Komparatystyka prawnicza |strony = 174 |isbn = 978-83-7601-359-6}}</ref>. Karol Marks stwierdza, że w społeczeństwie dochodzi do konkurencji wynikającej z dążenia do poszerzania wpływów określonych grup. Konkurencja ta przejawia się walką o udział w rynku i osobisty status w społeczeństwie. Zgodnie z tą teorią istnieją dwa zasadnicze bieguny walki o do której nawiązywał Karol Marks, kapitaliści i proletariat. W związku z walką klas oczekiwaniem Karola Marksa było poszerzenie jednej z nich o wolne zawody prawnicze bądź zanik wolnych zawodów prawniczych<ref>{{Cytuj książkę odn|nazwisko = Marks |imię = Karol |tytuł = Das Kapital: Kritik der politischen Ökonomie |wydawca = Anaconda |miejsce = Frankfurt |data = 2009 |seria s= Das Kapital |strony = 179–290 |isbn = 978-3866473256}}</ref>. Według Romana Tokarczyka prawnicy nie ulegają przyporządkowaniu do żadnej z grup, gdyż zachowują tożsamość zawodową, a nie klasową ponieważ ich kapitałem nie jest jak to wynika w ujęcia marksistowskim [[pieniądz]], lecz profesjonalna wiedza.
 
=== Teoria strukturalno-funkcjonalna ===
Podstawą twierdzeń teorii jest utrzymanie porządku społecznego. Głównym przedstawicielem teorii jest [[Talcott Parsons]]. Teoria ta zwraca uwagę na wielość czynników sytuujących pozycję zawodu prawnika w społeczeństwie. ''Według koncepcji strukturalno-funkcjonalnych o pozycji społecznej zawodu, szczególnie zawodu prawnika decyduje wiele zmiennych czynników łącznie. Decyduje o niej środowisko rodzinne, etniczne, rasa, płeć, religia, wykształcenie, zajęcia, klientela, wynagrodzenia, dochody, bogactwo i polityka''<ref>{{Cytuj książkę odn|nazwisko = Tokarczyk |imię = Roman |tytuł = Komparatystyka prawnicza |wydawca = Oficyna Wolters Kluwer |miejsce = Warszawa |data = 2008 |seria s= Komparatystyka prawnicza |strony = 174 |isbn = 978-83-7601-359-6}}</ref>. Teoria strukturalno-funkcjonalna zwraca szczególną uwagę na konieczność zagwarantowania autonomii zawodowej, samorządności i możliwości samoregulacji korporacjom prawniczym. Konieczność ta wynika z wykorzystywania tych instytucji w interesie klienta przy jednoczesnym założeniu braku nadużyć w interesie własnym.
 
== Zawód prawnika ==
Zawód może oznaczać ''zespół czynności wyodrębnionych w społecznym podziale pracy, wymagających odpowiednich kwalifikacji, wykonywanych przez jednostkę stale lub dorywczo, stanowiących źródło jego utrzymania, prestiżu i niekiedy władzy'' ale może tez określać pewną grupę społeczną wykonującą określoną pracę (np. zawód [[Sędzia|sędziego]]). Nazwa zawodu [[Prawnik]] wywodzi się z terminologii [[Common law]], jednak znaczenie tego słowa jest odmienne w [[Prawo stanowione|prawie stanowionym]]. Pierwotne określenie tego słowa oznacza osobę, która ukończyła studia prawnicze, nawet gdy osoba taka po ukończeniu tych studiów nie wykonuje zawodu prawniczego. Roman Tokarczyk zastępuje słowo prawnik w tym sensie słowem jurysta, argumentując to tym, że słowo prawnik określa osobę, która wykonuje zawód prawnika<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 175-176 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
== Klasyfikacje zawodów prawnika ==
We wszystkich [[Kultura prawna|kulturach prawnych]] występują klasyfikacje zawodów prawniczych, z wyjątkiem kultury [[Animizm|animizmu]]. W kulturze prawa amerykańskiego występuje zasada jednolitości, zawody prawnika opierają się na jednolitych kryteriach. Zróżnicowane są jedyne specjalizacje tego zawodu, których źródłem są ''wzrost zakresu i kompleksowości prawa''. Klasyfikacje te przeprowadzane są na podstawie różnych kryteriów.<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Kryterium kultury prawnej ===
PierwszymWe iwszystkich najbardziej[[Kultura rozpoznawalnymprawna|kulturach kryteriumprawnych]] jestwystępują właśnieklasyfikacje kryteriumzawodów [[Kulturaprawniczych, z wyjątkiem prawna|kultury prawnej[[animizm]],u. czyliW przynależnośćkulturze prawa amerykańskiego występuje zasada jednolitości, zawody prawnika doopierają określonejsię na jednolitych strukturykryteriach. TeoriaZróżnicowane prawa wyróżniajedyne następującespecjalizacje kulturytego prawne:zawodu, [[Prawoktórych źródłem są ''wzrost zakresu i kompleksowości stanowione|prawa''. stanowionego]],Klasyfikacje [[Commonte law|commonprzeprowadzane law]], [[Judaizm|judaizmu]],na [[Chrześcijaństwo|chrześcijaństwa]],podstawie [[Praworóżnych europejskie|prawakryteriów. europejskiego]],Pierwszym i najbardziej rozpoznawalnym kryterium jest właśnie kryterium [[Islam|islamu]],Kultura [[Hinduizmprawna|hinduizmu]],kultury [[Buddyzm|buddyzmuprawnej]], [[Konfucjanizm|konfucjanizmu]]czyli iprzynależność prawnika [[Animizm|animizmu]]do określonej struktury. Porównywanie zawodu prawnika na podstawie różnych kultur prawnych pozwala ujawnić istotne różnice między tymi zawodami w danej społeczności np. różnie w ubiorze czy zachowaniu.<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
=== Kryterium czasu ===
Jest to istotne kryterium ze względu na określenie tradycji w danych zawodach i specjalizacjach prawniczych. Teoria zawodu prawnika określa dwie grupy ze względu na to kryterium. Pierwsza to zawody klasyczne, do których z pewnością można zakwalifikować [[Sędzia|sędziego]], [[Prokurator|prokuratoraprokurator]]a, [[Adwokat|adwokataadwokat]]a czy [[Notariusz|notariuszanotariusz]]a. Druga grupa to zawody nowe, których kiedyś nie było. Do tej grupy zaliczyć można [[Doradca podatkowy w Polsce|doradcę podatkowego]], [[Rzecznik patentowy|rzecznika patentowego]] czy [[Nadzorca sądowy|nadzorcę sądowego]].<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
=== Kryterium przedmiotu ===
Polega na porównywaniu zawodów prawniczych ze względu na ich działalność. Owocem tego podziału jest wyróżnienia na prawników akademickich, sądowych, administracyjnych, gospodarczych, bankowych, politycznych. Jest to katalog otwarty sektorów, w których zawód prawnika może być wykonywany, możliwości jest o wiele więcej. Istotny jest ze względu na ten podział sektor działalności danego prawnika.<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 177 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
=== Kryterium funkcji ===
Jest to podział ze względu na rolę społeczną wykonywaną przez przedstawicieli danego zawodu prawniczego. Podział ze względu na kryterium funkcji pozwala wyodrębnić prawników, którzy nauczają prawa, tworzą prawo, stosują prawo oraz tych, którzy egzekwują przestrzeganie prawa. Należy podkreślić, że funkcja tworzenia prawa jest realizowana wspólnie przez prawników z nieprawnikami. W demokratycznym państwie prawa wszystkie te funkcje ''muszą być harmonijnie ze sobą połączone''.<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 178 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
=== Kryterium interesu ===
Jest to podział na prawników interesu publicznego ''pro publico bono'' oraz na prawników interesu prywatnego ''pro privato bono''. Podział ten jest silnie uzależniony od ustroju prawnego. Pierwsza grupa to prawnicy pracujący w sektorze prawa publicznego np. [[Prokurator|prokurator]]. Natomiast druga grupa to prawnicy, wykonujący swój zawód w sektorze prawa prywatnego, czyli głównie [[Adwokat|adwokatówadwokat]].<ref>ów{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 178 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
== Funkcje prawnika ==
Zawody prawnicze istnieją regulować stosunki między jednostkami ludzkimi, oraz między zespołami ludzkimi. Już od starożytności prawnicy dokonywali tej regulacji w społeczeństwie, czego najlepszym przykładem jest [[Prawo rzymskie|prawo rzymskie]]. Poza tym zawody prawnicze istnieją po to aby: ''reprezentować interesy ludzi i towarzyszyć im przy tym przed sądami i innymi organizacjami, przygotowywać i weryfikować dokumenty prawne, spełniać rolę mediatorów, arbitrów i negocjatorów, kształtować świadomość prawną społeczeństwa, chronić prawa człowieka oraz realizować [[Sprawiedliwość|sprawiedliwość]]''.<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 178 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
== Zawody prawnicze ==
=== Wstęp ===
Do klasycznych zawodów prawniczych należą: [[Sędzia|sędzia]], [[Prokurator|prokurator]], [[Adwokat|adwokat]], [[Radca prawny|radca prawny]], [[Notariusz|notariusz]]. Charakteru takiego nie mają natomiast zawody [[Komornik sądowy|komornika sądowego]], [[Biegły sądowy|biegłego sądowego]] oraz [[Kurator sądowy|kuratora sądowego]]. Współczesna doktryna teorii zawodów prawniczych wyróżnia także takie zawody prawnicze jak: [[Barrister|barrister]], euroadwokat oraz paralegalista.
Zawód może oznaczać ''zespół„zespół czynności wyodrębnionych w społecznym podziale pracy, wymagających odpowiednich kwalifikacji, wykonywanych przez jednostkę stale lub dorywczo, stanowiących źródło jego utrzymania, prestiżu i niekiedy władzy''władzy”, ale może tez określać pewną grupę społeczną wykonującą określoną pracę (np. zawód [[Sędzia|sędziego]]). Nazwa zawodu [[Prawnik]]„prawnik” wywodzi się z terminologii [[Commoncommon law]], jednak znaczenie tego słowa jest odmienne w [[Prawo stanowione|prawie stanowionym]]. Pierwotne określenie tego słowa oznacza osobę, która ukończyła studia prawnicze, nawet gdy osoba taka po ukończeniu tych studiów nie wykonuje zawodu prawniczego. Roman Tokarczyk zastępuje słowo prawnik w tym sensie słowem jurysta, argumentując to tym, że słowo prawnik określa osobę, która wykonuje zawód prawnika<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 175-176 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
Do klasycznych zawodów prawniczych należą: [[Sędzia|sędzia]], [[Prokurator|prokurator]], [[Adwokat|adwokat]], [[Radca prawny|radca prawny]], [[Notariusz|notariusz]]. Charakteru takiego nie mają natomiast zawody [[Komornik sądowy|komornika sądowego]], [[Biegły sądowy|biegłego sądowego]] oraz [[Kurator sądowy|kuratora sądowego]]. Współczesna doktryna teorii zawodów prawniczych wyróżnia także takie zawody prawnicze jak: [[Barrister|barrister]], euroadwokat oraz paralegalista.
=== Barrister ===
Jest to adwokat kultury common law. Nazwa ta pochodzi od słowa ''bar'', czyli poręcz ogradzająca uczestników procesu sądowego od publiczności. ''Barrister'' to osoba posiadająca wykształcenie prawnicze, która może występować przed sądem w celu prowadzenia sprawy swojego klienta. Otrzymuje od sprawy od prawnika zwanego ''solicitor'', którzy nie mają uprawnień do występowania przed sądem, spełniają natomiast rolę pośrednika między klientem a ''barristerem''. Ten model prawników stał się wzorem amerykańskiego prawnika. W Stanach Zjednoczonych, zdany egzamin na ''barristra'' otwiera drogę do wszystkich innych zawodów prawniczych, ze względu na występujący tam model jednolitości zawodu prawnika. <ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria = Komparatystyka prawnicza | strony = 182 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>
 
=== Euroadwokat ===
Zgodnie z dyrektywą Wspólnoty Europejskiej z 22 marca 1977 roku, euroadwokatem jest ''osoba zajmująca się w swoim kraju wykonaniem zawodu pod jedną z niniejszych nazw: advocate, barrister, solicitor, advocat, advocaat, rechtsanwalt, asinajaja, dikigoros, abogado, avogada, abokatu, avvocato''. Uprawnienia euroadwokata otrzymują także adwokacji kolejnych krajów przyjmowanych do [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]. Model zawodu euroadwokata dopiero się kształtuje, jest on amalgamatem cech adwokatury państw członkowskich. Chodzi o cechy występujące zarówno w kręgu common law, jak i prawa stanowionego.<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 182 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
=== Paralegalista ===
Jest to zawód asystenta prawnego, który został wypracowany w 1967 rokroku. Paralegaliści ukształtowali silne, własne, różne organizacyjne stowarzyszenia zawodowe. Główne z nich to ''[[National Federation of Paralegal Assistans]]'' i ''[[National Association of Legal Assistans]]''. Paralegaliści mają własne kodeksy etyczne. Zawód paralegalisty okazał się na tyle atrakcyjny, że jego wykonywania podejmują się nawet osoby z wykształceniem prawniczym.<ref>{{Cytuj książkę odn| nazwisko = Tokarczyk | imię = Roman | autor = Roman Tokarczyk | tytuł = Komparatystyka prawnicza | wydawca = Wolters Kluwer | data = 28.11.2008 | seria s= Komparatystyka prawnicza | strony = 187 | isbn = 978-83-264-0294-4}}</ref>.
 
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwiskoautor = Roman Tokarczyk |imię = Roman |tytuł = Komparatystyka prawnicza |wydawca = Wolters Kluwer |data = 2008-11-28 |seria = Komparatystyka prawnicza |isbn = 978-83-7601-359-6 |odn=tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Abel, Lewis |imięautor = Richard L. Abel, Philip S. C. Lewis |tytuł = Lawyers in Society | autor = Richard L. Abel, ‎ Philip S. C. Lewis | wydawca = University of California Press |miejsce = California |data = 1996 |seria = Lawyers in Society |isbn = 978-0520203327 |odn=tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwiskoautor = Karol Marks |imię = Karol |tytuł = Das Kapital: Kritik der politischen Ökonomie |wydawca = Anaconda |miejsce = Frankfurt |data = 2009 |seria = Das Kapital |isbn = 978-3866473256 |odn=tak}}
 
[[Kategoria:Komparatystyka prawnicza]]