Prawnik: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 1641 bajtów ,  2 lata temu
poprawa przek., WP:SK, uproszczenie stylu, zmiana kolejności sekcji, -nagłówki sekcji jednoakapitowych
m (Tar Lócesilion przeniósł stronę Teoria zawodu prawnika do Prawnik: artykuł o desygnacie nazwy prawnik nadaje się pod hasło prawnik)
(poprawa przek., WP:SK, uproszczenie stylu, zmiana kolejności sekcji, -nagłówki sekcji jednoakapitowych)
'''Prawnik''' – osoba pełniąca funkcję lub zawód albo posiadająca wykształcenie prawnicze. Rozumienie tego pojęcia jest niejednolite i zależy od takich czynników jak [[kultura prawna]], czas czy przyjęte teorie socjologiczne. Teorią pojęcia „prawnik” zajmuje się [[komparatystyka prawnicza]].
 
Zawód może oznaczać „zespół czynności wyodrębnionych w społecznym podziale pracy, wymagających odpowiednich kwalifikacji, wykonywanych przez jednostkę stale lub dorywczo, stanowiących źródło jego utrzymania, prestiżu i niekiedy władzy”, ale może tez określać pewną grupę społeczną wykonującą określoną pracę (np. zawód [[Sędzia|sędziego]]). Nazwa zawodu „prawnik” wywodzi się z terminologii [[common law|''common law'']], jednak znaczenie tego słowa jest odmienne w [[Prawoprawo stanowionepozytywne|prawie stanowionym]]. Pierwotne określenie tego słowa oznacza osobę, która ukończyła studia prawnicze, nawet gdy osoba taka po ukończeniu tych studiów nie wykonuje zawodu prawniczego{{odn|Tokarczyk|2008|s=175-176}}.
 
== Teoria pojęcia ==
Teorie tego zawodu rozwinęły się w kulturze [[Prawoprawo stanowionepozytywne|prawa stanowionego]] i [[common law|''common law'']], gdzie pozycja zawodu prawniczego jest największa. Sformułowano trzy główne teorie zawodu prawnika, a ich autorami byli: Max Weber, Karol Marks i Talcott Parsons{{odn|Tokarczyk|2008|s=173}}.
=== Wstęp ===
Teorie tego zawodu rozwinęły się w kulturze [[Prawo stanowione|prawa stanowionego]] i [[common law]], gdzie pozycja zawodu prawniczego jest największa. Sformułowano trzy główne teorie zawodu prawnika{{odn|Tokarczyk|2008|s=173}}.
 
[[Max Weber]] twierdził, że podstawową kategorią usytuowania zawodu prawnika w społeczeństwie jest [[Rynek (ekonomia)|rynek]]. Prawnicy, będącbędący ekspertami w dziedzinie prawa, kontrolują rynek, świadcząc profesjonalne [[Usługa prawnicza|usługi prawnicze]], zabezpieczając w ten sposób [[zbiorowe potrzeby społeczeństwa]] w zakresie [[Bezpieczeństwo|bezpieczeństwa]] i [[Prawa człowieka|ochrony praw jednostki]]. Powoduje to podnoszenie się statusu zbiorowego prawników. Kontrola rynku odbywa się poprzez tworzenie korporacji prawniczych ograniczających dostęp do świadczenia tego rodzaju usług poprzez wprowadzenie obligatoryjnych obowiązków takich jak przynależność do danej korporacji, uzyskanie licencji bądźlub rejestracjirejestracja, które powiązane są z obowiązkiem uiszczania opłat i potwierdzeniem posiadanych kwalifikacji w trakcie postępowań egzaminacyjnych{{odn|Abel|Lewis|1996|s=288}}.
=== Teoria Maxa Webera ===
[[Max Weber]] twierdził, że podstawową kategorią usytuowania zawodu prawnika w społeczeństwie jest [[Rynek (ekonomia)|rynek]]. Prawnicy będąc ekspertami w dziedzinie prawa kontrolują rynek świadcząc profesjonalne [[usługi prawnicze]], zabezpieczając w ten sposób [[zbiorowe potrzeby społeczeństwa]] w zakresie bezpieczeństwa i ochrony praw jednostki. Powoduje to podnoszenie się statusu zbiorowego prawników. Kontrola rynku odbywa się poprzez tworzenie korporacji prawniczych ograniczających dostęp do świadczenia tego rodzaju usług poprzez wprowadzenie obligatoryjnych obowiązków takich jak przynależność do danej korporacji, uzyskanie licencji bądź rejestracji, które powiązane są z obowiązkiem uiszczania opłat i potwierdzeniem posiadanych kwalifikacji w trakcie postępowań egzaminacyjnych{{odn|Abel|Lewis|1996|s=288}}.
 
Punktem odniesienia teorii zawodu prawnika [[Karl Marx|Karola Marksa]] jest [[Walka klas|teoria walki klas]] i wynikające z niej umiejscowienie zawodu prawnika w społeczeństwie. Według Romana Tokarczyka ''Teoria zawodu prawnika, jaką można wysnuć z poglądów Karola Marksa zajmuje się umiejscowieniem go w pionowej hierarchii klas społecznych, określonej przez stosunki produkcji''{{odn|Tokarczyk|2008|s=174}}. Karol Marks stwierdza, że w społeczeństwie dochodzi do konkurencji wynikającej z dążenia do poszerzania wpływów określonych grup. Konkurencja ta przejawia się walką o udział w rynku i osobisty status w społeczeństwie. Zgodnie z tą teorią istnieją dwa zasadnicze bieguny walki o do której nawiązywał Karol Marks, kapitaliści i proletariat. W związku z walką klas oczekiwaniemOczekiwaniem Karola Marksa było poszerzenie jednej z nich o wolne zawody prawnicze bądź zanik wolnych zawodów prawniczych{{odn|Marks|2009|s=179–290}}. Według Romana Tokarczyka prawnicyPrawnicy nie ulegają przyporządkowaniu do żadnej z grup, gdyż zachowują tożsamość zawodową, a nie klasową, ponieważ ich kapitałem nie jest jak to wynika wz ujęcia marksistowskimmarksistowskiego – [[pieniądz]], lecz profesjonalna wiedza.
=== Teoria Karola Marksa ===
Punktem odniesienia teorii zawodu prawnika [[Karl Marx|Karola Marksa]] jest teoria walki klas i wynikające z niej umiejscowienie zawodu prawnika w społeczeństwie. Według Romana Tokarczyka ''Teoria zawodu prawnika, jaką można wysnuć z poglądów Karola Marksa zajmuje się umiejscowieniem go w pionowej hierarchii klas społecznych, określonej przez stosunki produkcji''{{odn|Tokarczyk|2008|s=174}}. Karol Marks stwierdza, że w społeczeństwie dochodzi do konkurencji wynikającej z dążenia do poszerzania wpływów określonych grup. Konkurencja ta przejawia się walką o udział w rynku i osobisty status w społeczeństwie. Zgodnie z tą teorią istnieją dwa zasadnicze bieguny walki o do której nawiązywał Karol Marks, kapitaliści i proletariat. W związku z walką klas oczekiwaniem Karola Marksa było poszerzenie jednej z nich o wolne zawody prawnicze bądź zanik wolnych zawodów prawniczych{{odn|Marks|2009|s=179–290}}. Według Romana Tokarczyka prawnicy nie ulegają przyporządkowaniu do żadnej z grup, gdyż zachowują tożsamość zawodową, a nie klasową ponieważ ich kapitałem nie jest jak to wynika w ujęcia marksistowskim [[pieniądz]], lecz profesjonalna wiedza.
 
PodstawąTeoria twierdzeń teorii jest utrzymanie porządku społecznego. Głównym przedstawicielem teorii jeststrukturalno-funkcjonalna [[Talcott Parsons|Talcotta Parsonsa]]. Teoriao porządku taspołecznym zwraca uwagę na wielość czynników sytuujących pozycję zawodu prawnika w społeczeństwie. ''Według koncepcjito strukturalno-funkcjonalnych o pozycji społecznej zawodu, szczególnie zawodu prawnika decyduje wiele zmiennych czynników łącznie. Decyduje o niej środowisko„środowisko rodzinne, etniczne, rasa, płeć, religia, wykształcenie, zajęcia, klientela, wynagrodzenia, dochody, bogactwo i polityka''polityka”{{odn|Tokarczyk|2008|s=174}}. Teoria strukturalno-funkcjonalnaParsonsa zwraca szczególną uwagę na konieczność zagwarantowania autonomii zawodowej, [[Samorząd|samorządności]] i możliwości samoregulacji korporacjom prawniczym. Konieczność ta wynika z wykorzystywania tych instytucji w interesie klienta przy jednoczesnym założeniu braku nadużyć w interesie własnym.
=== Teoria strukturalno-funkcjonalna ===
Podstawą twierdzeń teorii jest utrzymanie porządku społecznego. Głównym przedstawicielem teorii jest [[Talcott Parsons]]. Teoria ta zwraca uwagę na wielość czynników sytuujących pozycję zawodu prawnika w społeczeństwie. ''Według koncepcji strukturalno-funkcjonalnych o pozycji społecznej zawodu, szczególnie zawodu prawnika decyduje wiele zmiennych czynników łącznie. Decyduje o niej środowisko rodzinne, etniczne, rasa, płeć, religia, wykształcenie, zajęcia, klientela, wynagrodzenia, dochody, bogactwo i polityka''{{odn|Tokarczyk|2008|s=174}}. Teoria strukturalno-funkcjonalna zwraca szczególną uwagę na konieczność zagwarantowania autonomii zawodowej, samorządności i możliwości samoregulacji korporacjom prawniczym. Konieczność ta wynika z wykorzystywania tych instytucji w interesie klienta przy jednoczesnym założeniu braku nadużyć w interesie własnym.
 
== Klasyfikacje zawodówFunkcje prawnika ==
Zawody prawnicze istnieją, by regulować stosunki między jednostkami ludzkimi, oraz między zespołami ludzkimi. Już od starożytności prawnicy dokonywali tej regulacji w społeczeństwie, czego najlepszym przykładem jest [[prawo rzymskie]]. Poza tym zawody prawnicze istnieją po to aby: ''reprezentować„reprezentować interesy ludzi i towarzyszyć im przy tym przed sądami i innymi organizacjami, przygotowywać i weryfikować dokumenty prawne, spełniać rolę mediatorów, arbitrów i negocjatorów, kształtować świadomość prawną społeczeństwa, chronić prawa człowieka oraz realizować [[sprawiedliwość]]''{{odn|Tokarczyk|2008|s=178}}.
=== Kryterium kultury prawnej ===
We wszystkich [[Kultura prawna|kulturach prawnych]] występują klasyfikacje zawodów prawniczych, z wyjątkiem kultury [[animizm]]u. W kulturze prawa amerykańskiego występuje zasada jednolitości, zawody prawnika opierają się na jednolitych kryteriach. Zróżnicowane są jedyne specjalizacje tego zawodu, których źródłem są ''wzrost zakresu i kompleksowości prawa''. Klasyfikacje te przeprowadzane są na podstawie różnych kryteriów. Pierwszym i najbardziej rozpoznawalnym kryterium jest właśnie kryterium [[Kultura prawna|kultury prawnej]], czyli przynależność prawnika do określonej struktury. Porównywanie zawodu prawnika na podstawie różnych kultur prawnych pozwala ujawnić istotne różnice między tymi zawodami w danej społeczności np. różnie w ubiorze czy zachowaniu{{odn|Tokarczyk|2008|s=177}}.
 
=== KryteriumZawody czasuprawnicze ===
Jest to istotne kryterium ze względu na określenie tradycji w danych zawodach i specjalizacjach prawniczych. Teoria zawodu prawnika określa dwie grupy ze względu na to kryterium. Pierwsza to zawody klasyczne, do których z pewnością można zakwalifikować [[Sędzia|sędziego]], [[prokurator]]a, [[adwokat]]a czy [[notariusz]]a. Druga grupa to zawody nowe, których kiedyś nie było. Do tej grupy zaliczyć można [[Doradca podatkowy w Polsce|doradcę podatkowego]], [[Rzecznik patentowy|rzecznika patentowego]] czy [[Nadzorca sądowy|nadzorcę sądowego]]{{odn|Tokarczyk|2008|s=177}}.
 
=== Kryterium przedmiotuKlasyfikacje ===
Zawód może oznaczać „zespół czynności wyodrębnionych w społecznym podziale pracy, wymagających odpowiednich kwalifikacji, wykonywanych przez jednostkę stale lub dorywczo, stanowiących źródło jego utrzymania, prestiżu i niekiedy władzy”, ale może tez określać pewną grupę społeczną wykonującą określoną pracę (np. zawód [[Sędzia|sędziego]]).
Polega na porównywaniu zawodów prawniczych ze względu na ich działalność. Owocem tego podziału jest wyróżnienia na prawników akademickich, sądowych, administracyjnych, gospodarczych, bankowych, politycznych. Jest to katalog otwarty sektorów, w których zawód prawnika może być wykonywany, możliwości jest o wiele więcej. Istotny jest ze względu na ten podział sektor działalności danego prawnika{{odn|Tokarczyk|2008|s=177}}.
 
Najbardziej rozpoznawalnym kryterium jest kryterium [[Kultura prawna|kultury prawnej]], czyli przynależność prawnika do określonej struktury. Porównywanie zawodu prawnika na podstawie różnych kultur prawnych pozwala ujawnić istotne różnice między tymi zawodami w danej społeczności, np. różnie w ubiorze czy zachowaniu. We wszystkich [[Kultura prawna|kulturach prawnych]], z wyjątkiem kultury [[animizm]]u, występują klasyfikacje zawodów prawniczych. Jedynie w kulturze prawa amerykańskiego występuje zasada jednolitości, a zawody prawnicze są zróżnicowane ze względu na specjalizacje w dziedzinach prawa{{odn|Tokarczyk|2008|s=177}}.
=== Kryterium funkcji ===
Jest to podział ze względu na rolę społeczną wykonywaną przez przedstawicieli danego zawodu prawniczego. Podział ze względu na kryterium funkcji pozwala wyodrębnić prawników, którzy nauczają prawa, tworzą prawo, stosują prawo oraz tych, którzy egzekwują przestrzeganie prawa. Należy podkreślić, że funkcja tworzenia prawa jest realizowana wspólnie przez prawników z nieprawnikami. W demokratycznym państwie prawa wszystkie te funkcje ''muszą być harmonijnie ze sobą połączone''{{odn|Tokarczyk|2008|s=178}}.
 
PolegaKryterium przedmiotu polega na porównywaniu zawodów prawniczych ze względu na ich działalność. Owocem tego podziału jest wyróżnienia na prawników akademickich, sądowych, administracyjnych, gospodarczych, bankowych, politycznych. Jest to katalog otwarty sektorów, w których zawód prawnika może być wykonywany, możliwości jest o wiele więcej. Istotny jest ze względu na ten podział sektor działalności danego prawnika{{odn|Tokarczyk|2008|s=177}}.
=== Kryterium interesu ===
Jest to podział na prawników interesu publicznego ''pro publico bono'' oraz na prawników interesu prywatnego ''pro privato bono''. Podział ten jest silnie uzależniony od ustroju prawnego. Pierwsza grupa to prawnicy pracujący w sektorze prawa publicznego np. [[prokurator]]. Natomiast druga grupa to prawnicy, wykonujący swój zawód w sektorze prawa prywatnego, czyli głównie [[adwokat]]ów{{odn|Tokarczyk|2008|s=178}}.
 
JestKryterium funkcji to podział ze względu na [[Rola społeczna|rolę społeczną]] wykonywaną przez przedstawicieli danego zawodu prawniczego. PodziałPozwala ze względu na kryterium funkcji pozwalaon wyodrębnić prawników, którzy [[Nauki prawne|nauczają prawa]], tych, którzy [[Legislacja|tworzą prawo]], stosujątych, prawoktórzy je [[Stosowanie prawa|stosują]] oraz tych, którzy egzekwują przestrzeganie prawa. Należy podkreślić, że funkcjaFunkcja tworzenia prawa jest realizowana wspólnie przez prawników z nieprawnikami. W demokratycznym państwie prawa wszystkie te funkcje ''muszą być harmonijnie„harmonijnie ze sobą połączone''połączone”{{odn|Tokarczyk|2008|s=178}}.
== Funkcje prawnika ==
Zawody prawnicze istnieją regulować stosunki między jednostkami ludzkimi, oraz między zespołami ludzkimi. Już od starożytności prawnicy dokonywali tej regulacji w społeczeństwie, czego najlepszym przykładem jest [[prawo rzymskie]]. Poza tym zawody prawnicze istnieją po to aby: ''reprezentować interesy ludzi i towarzyszyć im przy tym przed sądami i innymi organizacjami, przygotowywać i weryfikować dokumenty prawne, spełniać rolę mediatorów, arbitrów i negocjatorów, kształtować świadomość prawną społeczeństwa, chronić prawa człowieka oraz realizować [[sprawiedliwość]]''{{odn|Tokarczyk|2008|s=178}}.
 
JestKryterium interesu to podział na prawników interesu publicznego (''pro publico bono'') oraz na prawników interesu prywatnego (''pro privato bono''). Podział ten jest silnie uzależniony od ustroju prawnego. Pierwsza grupa to prawnicy pracujący w sektorze [[Prawo publiczne|prawa publicznego]], np. [[prokurator]]. Natomiast drugaDruga grupa to prawnicy, wykonującywykonuje swój zawód w sektorze [[Prawo prywatne|prawa prywatnego,]]; czylisą to głównie [[adwokat|adwokaci]]ów{{odn|Tokarczyk|2008|s=178}}.
== Zawody prawnicze ==
=== Wstęp ===
Zawód może oznaczać „zespół czynności wyodrębnionych w społecznym podziale pracy, wymagających odpowiednich kwalifikacji, wykonywanych przez jednostkę stale lub dorywczo, stanowiących źródło jego utrzymania, prestiżu i niekiedy władzy”, ale może tez określać pewną grupę społeczną wykonującą określoną pracę (np. zawód [[Sędzia|sędziego]]). Nazwa zawodu „prawnik” wywodzi się z terminologii [[common law]], jednak znaczenie tego słowa jest odmienne w [[Prawo stanowione|prawie stanowionym]]. Pierwotne określenie tego słowa oznacza osobę, która ukończyła studia prawnicze, nawet gdy osoba taka po ukończeniu tych studiów nie wykonuje zawodu prawniczego{{odn|Tokarczyk|2008|s=175-176}}.
 
=== Niektóre nowe zawody ===
Do klasycznych zawodów prawniczych należą: [[sędzia]], [[prokurator]], [[adwokat]], [[radca prawny]], [[notariusz]]. Charakteru takiego nie mają natomiast zawody [[Komornik sądowy|komornika sądowego]], [[Biegły sądowy|biegłego sądowego]] oraz [[Kurator sądowy|kuratora sądowego]]. Współczesna doktryna teorii zawodów prawniczych wyróżnia także takie zawody prawnicze jak [[barrister]], euroadwokat oraz paralegalista.
Kryterium czasu jest istotne ze względu na określenie tradycji w zawodach i specjalizacjach prawniczych. Ze względu na to kryterium wyróżnia się zawody klasyczne i „nowe”. Do zawodów klasycznych kwalifikuje się [[Sędzia|sędziego]], [[prokurator]]a, [[adwokat]]a czy [[notariusz]]a. Nowe zawody to [[doradca podatkowy]], [[rzecznik patentowy]] czy [[nadzorca sądowy]]{{odn|Tokarczyk|2008|s=177}}. Dodatkowo współczesna doktryna teorii zawodów prawniczych wyróżnia także takie zawody jak [[barrister]], euroadwokat oraz paralegalista.
 
ZgodnieEuroadwokatem, zgodnie z dyrektywą Wspólnoty Europejskiej z 22 marca 1977 roku, euroadwokatem jest ''osoba„osoba zajmująca się w swoim kraju wykonaniem zawodu pod jedną z niniejszych nazw: advocate, barrister, solicitor, advocat, advocaat, rechtsanwalt, asinajaja, dikigoros, abogado, avogada, abokatu, avvocato''avvocato”. Uprawnienia euroadwokata otrzymują także adwokacji kolejnych krajów przyjmowanych do [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]. Model zawodu euroadwokata dopiero się kształtuje, jest on amalgamatem cech adwokatury państw członkowskich. Chodzi o cechy występujące zarówno w kręgu ''common law'', jak i prawa stanowionego{{odn|Tokarczyk|2008|s=182}}.
=== Euroadwokat ===
Zgodnie z dyrektywą Wspólnoty Europejskiej z 22 marca 1977 roku, euroadwokatem jest ''osoba zajmująca się w swoim kraju wykonaniem zawodu pod jedną z niniejszych nazw: advocate, barrister, solicitor, advocat, advocaat, rechtsanwalt, asinajaja, dikigoros, abogado, avogada, abokatu, avvocato''. Uprawnienia euroadwokata otrzymują także adwokacji kolejnych krajów przyjmowanych do [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]. Model zawodu euroadwokata dopiero się kształtuje, jest on amalgamatem cech adwokatury państw członkowskich. Chodzi o cechy występujące zarówno w kręgu common law, jak i prawa stanowionego{{odn|Tokarczyk|2008|s=182}}.
 
JestParalegalista to zawód asystenta prawnego, który został wypracowany w 1967 roku. Paralegaliści ukształtowali silne, własne, różne organizacyjne stowarzyszenia zawodowe. Główne z nich to amerykańskie ''[[National Federation of Paralegal Assistans]]'' i ''[[National Association of Legal Assistans]]''. Paralegaliści mają własne kodeksy etyczne. Zawód paralegalistyten okazał się na tyle atrakcyjny, że jego wykonywania podejmują się nawet osoby z wykształceniem prawniczym{{odn|Tokarczyk|2008|s=187}}.
=== Paralegalista ===
Jest to zawód asystenta prawnego, który został wypracowany w 1967 roku. Paralegaliści ukształtowali silne, własne, różne organizacyjne stowarzyszenia zawodowe. Główne z nich to ''[[National Federation of Paralegal Assistans]]'' i ''[[National Association of Legal Assistans]]''. Paralegaliści mają własne kodeksy etyczne. Zawód paralegalisty okazał się na tyle atrakcyjny, że jego wykonywania podejmują się nawet osoby z wykształceniem prawniczym{{odn|Tokarczyk|2008|s=187}}.
 
{{Przypisy}}