Czeka: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 40 bajtów ,  2 lata temu
m
Poprawiam ujednioznacznienia (plus drobne typograficzne)
m (Poprawiam ujednioznacznienia (plus drobne typograficzne))
[[Plik:Menzhinsky V 1921-2.jpg|thumb|300px|Kierownictwo WCzK (od lewej): [[Jēkabs Peterss]], [[Józef Unszlicht]], [[Abram Bieleńki]]j, [[Feliks Dzierżyński]] i [[Wiaczesław Mienżynski]], 1921]]
 
Kierowniczym organem Czeki było Kolegium Komisji zatwierdzone pod koniec lipca 1920 roku. W skład ów Komisji i wcześniej ścisłego kierownictwa Czeki wchodzili: Feliks Dzierżyński, Łotysze [[Jēkabs Peterss]] i [[Mārtiņš Lācis]], Polak [[Stanisław Messing]], Rosjanie [[Iwan Ksienofontow]] (1919-21 zastępca Dzierżyńskiego), [[Michaił Kiedrow (1878–1941)|Michaił Kiedrow]], [[Fiodor Fomin]] oraz [[Żydzi|Żyd]] polskiego pochodzenia [[Józef Unszlicht]], który w kwietniu 1921 roku objął stanowisko jednego z zastępców Feliksa Dzierżyńskiego, [[Warłaam Awanesow|Warłaam Awaniesow]], [[Wasilij Mancew]], [[Filipp Miedwied´|Filipp Miedwied]], [[Nikołaj Zimin]], [[Wiaczesław Mienżynski]] i [[Gienrich Jagoda]].
 
Główną siedzibą pierwszych bolszewickich organów bezpieczeństwa państwowego WCzK (centrala) w [[Petersburg|Piotrogrodzie]] (od [[1924]] roku [[Petersburg|Leningrad]], d. Sankt-Petersburg – [[Petersburg]]), był wcześniejszy gmach petersburskiego ''gradonaczalnika'' (miejskiego gubernatora i komendanta policji) przy ulicy Gorochowaja 2. 12 marca 1918 roku siedziba została przeniesiona do [[Moskwa|Moskwy]] do budynku byłego towarzystwa asekuracyjnego „Jakor” ("Kotwica") przy ulicy Wielka Łubianka 11, a następnie do pomieszczeń byłej firmy ubezpieczeniowej „Rossija” pod nr 2. Nazwa [[Łubianka (Moskwa)|Łubianka]] stała się synonimem radzieckich następnie rosyjskich organów bezpieczeństwa. Dziś ma tam siedzibę [[Federalna Służba Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej|Federalna Służba Bezpieczeństwa]] [[Rosja|Federacji Rosyjskiej]].
* '''Sekretarz''' – Wieniamin (Benjamin) Gerson 1921, późniejszy sekretarz Dzierżyńskiego przy [[GPU (policja polityczna)|GPU NKWD RFSRR]]
 
* '''Kolegium Komisji''' – w zatwierdzonym [[29 lipca]] [[1920]] roku składzie ''Kolegium'' znajdowali się: [[Feliks Dzierżyński]], [[Michaił Kiedrow (1878–1941)|Michaił Kiedrow]], [[Jēkabs Peterss|Jakow Peters]], [[Warłaam Awanesow|Warłaam Awaniesow]], [[Iwan Ksienofontow]], [[Wasilij Mancew]], [[Filipp Miedwied´|Filipp Miedwied]], [[Martin Łacis]] (lub Lacis), [[Nikołaj Zimin]], [[Wasilij Korniew]], [[Wiaczesław Mienżynski]] oraz [[Gienrich Jagoda]] i [[Abram Bieleńki]].
* '''Prezydium Komisji''' – przy Prezydium działał Wydział Operacyjny (''Opieratiwnoje Otdielenije''), który w październiku 1920 roku przekształcono w Wydział Specjalny (''Spiecyalnoje Otdielenije''), zajmował się on ochroną działaczy partyjnych oraz ochroną obiektów partyjnych i rządowych. Naczelnikiem od 1921 do 1924 roku był [[Abram Bieleńki]]j. W sierpniu 1920 roku przy Prezydium powstała także Jednostka (komórka) Śledcza (''Slestwiennaja czast')'', która zajmowała się postępowaniem śledczym i karnym wobec funkcjonariuszy Czeki. Pierwszym naczelnikiem był [[Władimir Feldman]] (sierpień 1920 – 6 lutego 1922), późniejszy naczelnik Szkoły GPU.
* '''Oddział Śledczy''' – utw. 22 listopada 1918 roku, przejął on zadania od wydziałów, sekcji Śledczych przy poszczególnych oddziałach, naczelnikiem od jego utworzenia do rozwiązania w marcu 1919 roku był [[Siergiej Urałow]]. Zorganizowany ponownie już 26 czerwca 1919 roku z takimi samymi zadaniami, czyli odciążenie innych komórek CzeKi od pracy śledczej. Naczelnikami ''Sledstwiennyjego Otdieła'' byli: Ch. W. Pines (26 czerwca – lipiec 1919), M. K. Ichnowskij (lipiec – wrzesień 1919), G. M. Priworotskij (wrzesień – listopad 1919), [[Grigorij Moroz]] (21 listopada 1919 – 7 czerwca 1920), P. P. Waleskjan (7 kwietnia 1920 – 18 stycznia 1921), [[Władimir Feldman]] (18 stycznia 1921 – 6 lutego 1922).
 
* '''Oddział Wojskowy''' (''Военный Отдел'') – odpowiedzialny za [[kontrwywiad]] wojskowy, został zorganizowany 20 grudnia 1918 roku, z połączenia Oddziału I Zarządu Rejestracyjnego Sztabu Polowego [RWSR] i Pododdziału Wojskowego Oddziału do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem. Naczelnikiem był [[Michaił Kiedrow (1878–1941)|Michaił Kiedrow]], już na początku stycznia 1919 roku przemianowany na Oddział Specjalny ''Osobyj Otdieł'' (OO) [patrz niżej]. Dzień 20 grudnia (utworzenie Oddziału Wojskowego) jest do tej pory obchodzony w rosyjskich [[Służby specjalne|służbach specjalnych]] jako święto kontrwywiadu wojskowego.
 
* '''Oddział Operacyjny''' (''Opierot'', ''Opieratywnyj Otdieł'') – utworzony 23 grudnia 1918 roku z zadaniami przeprowadzania rewizji, aresztowań oraz dokonywania obserwacji zewnętrznej. Pierwszym naczelnikiem był [[Mykoła Skrypnyk]].
 
* '''Oddział Specjalny''' ''Osobyj Otdieł'' (OO) – utworzony 1 stycznia 1919 roku z Oddziału Wojskowego (patrz wyżej). Miał za zadanie prowadzenie kontrwywiadu wojskowego i ogólnego, zwalczaniem kontrrewolucji i szpiegostwa w szeregach Armii Czerwonej urzędach wojskowych. Prowadził także działania inwigilacyjne wobec wyższych dowódców RKKA, badanie nastrojów w szeregach wojska oraz, od końca 1920, zajmował się ochroną i kontrwywiadowczym zabezpieczeniem granic. Kierownictwo OO CzeKi i poszczególnych Wydziałów (naczelnicy, kierownicy) składało się z funkcjonariuszy, którzy później odegrali ogromną rolę w funkcjonowaniu bolszewickich organów bezpieczeństwa państwowego. Naczelnikami OO WCzK byli [[Michaił Kiedrow (1878–1941)|Michaił Kiedrow]], [[Feliks Dzierżyński]]; zastępcą naczelnika, a następnie naczelnikiem był [[Wiaczesław Mienżynski|Wiaczesław Mienżyński]]. W strukturach Oddziału Specjalnego były wydziały tematyczne, wydziały numerowano-geograficzne, biura, zarządy i sekcje, m.in:
** Biuro Przepustek
** Wydział Ogólny
 
I tak, na przełomie 1921/1922 roku, w ramach komisji znajdowały się poniższe jednostki operacyjno-czekistowskie i administracyjne:
* '''Zarząd Tajno-Operacyjny WCzK''' (''Siekrietno-Opieratiwnoje Uprawlenije'' – ''SOU'') – jeden z najważniejszych i największych Zarządów w końcowej organizacji WCzK, można stwierdzić, że jego kontynuacją był [[Główny Zarząd Bezpieczeństwa PaństwowegoGUGB|Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego NKWD]]. SOU został utworzony [[14 stycznia]] [[1921]] roku, naczelnikiem był [[Wiaczesław Mienżynski|Wiaczesław Mienżyński]]. Zadaniem Zarządu Tajno-Operacyjnego było koordynowanie i nadzorowanie działań najważniejszych jednostek (oddziałów i wydziałów) operacyjnych w strukturze WCzK. W skład SOU WCzK wchodziły:
** '''Oddział Specjalny''' (''Osobyj Otdieł'' - ''OO'') – kontrwywiad w [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]] i [[Marynarka Wojenna Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich|Marynarce Wojennej]], zwalczał obce szpiegostwo i bandytyzm polityczny, nadzorował [[cenzura|cezure wojskową]]. 6 numeracyjnymi Wydziałami specjalnymi (13, 14, 15, 16 i 17) OO kierował sam [[Wiaczesław Mienżynski|Wiaczesław Mienżyński]].
** '''Wydział Kontrwywiadowczy''' (''Kontrrazwiedywatielnoje Otdielenije'' – ''KRO'') – utworzony w 1921 roku (praktycznie zaczął działać jako samodzielna jednostka od 1922 roku, kiedy przywrócono mu status Oddziału (''Odtieł'')). Naczelnikami byli kolejno: [[Michaił Trilisser]], który następnie przeszedł do wywiadu na naczelnika [[I Zarząd Główny KGB|INO]], oraz [[Artur Artuzow]], który kierował ''KRO'' do 1927 roku, a następnie także przeszedł do wywiadu. Wiadomo że Wydział posiadał sekcje m.in: brytyjską, niemiecką, polską, francuską i białogwardyjską.
** '''Oddział Tajny''' (''Siekrietnyj Otdieł'' – ''SO'') – zadania Oddziału Tajnego były typowe dla [[Policja polityczna|Policji politycznej]], odpowiadał za walkę z [[Partia polityczna|antyradzieckimi partiami]], organizacjami i ugrupowaniami politycznymi, [[Duchowieństwo|duchowieńctwem]]. ''SO'' składał się z 9 bardzo prężnie działających wydziałów, a ostatnim naczelnikiem ''SO'' w strukturach WCzK był [[Timofiej Samsonow]].
** '''Oddział Zagraniczny''' (''Inostrannyj Otdieł'' – ''INO'') – naczelnik [[Solomon Mogilewski]]. Na początku grudnia 1921 roku w strukturze INO powstał wyspecjalizowany pion ''Wydział Zagraniczny'' (''Zakordonnaja Czast''), którym kierował z polecenia [[Feliks Dzierżyński|Feliska Dzierżyńskiego]] [[Michaił Trilisser]]; zadaniem owego wydziału było zorganizowanie nielegalnego wywiadu. Do Wydziału Zagranicznego Oddziału Zagranicznego Zarządu Tajno-Operacyjnego WCzK Trilisser ściągnął bardzo energicznych młodych oficerów, którzy w późniejszych latach odegrali ogromną rolę w wywiadzie nielegalnym i nie tylko; byli to m.in.: [[Siergiej Szpigelglas]], [[Abram Słucki]] (późniejsi naczelnicy INO [[Główny Zarząd Bezpieczeństwa PaństwowegoGUGB|Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego]])
*** '''Wydział Zagraniczny''' składał się z 6 Sektorów:
**** Sektor [[północ]]ny – kraje [[Skandynawia|skandynawskie]] ([[Dania]], [[Norwegia]], [[Szwecja]]) i nadbałtyckie ([[Litwa]], [[Łotwa]] i [[Estonia]])
* '''Zarząd Administracyjno-Organizacyjny''' (''Administratiwno-Organizacyonnoje Uprawlenije'' - '''AOU''') – [patrz wyżej, organizacja 1917-1921]. Naczelnicy: [[Gienrich Jagoda]] (p.o.) (lipiec – wrzesień 1921) i [[Stanisław Redens]] (do likwidacji WCzK).
* '''Zarząd Wojsk WCzK''' (''Uprawlenije Wojsk WCzK'') – utworzony 13 kwietnia 1921 roku. W skład Zarządu weszły m.in. istniejący od 15 lipca 1918 roku ''Korpus Wojsk WCzK'', Oddział Straży Granicznej (''Otdieł Pogranicznoj Ochrany'' - ''OO''). Naczelnikami byli kolejno: [[Wasilij Korniew]], [[Michaił Rozen]], S. S. Filippow, [[Porfirij Studienikin]] i [[Ferenc Pataki]].
* '''Oddział Specjalny''' (Kryptologiczny) (''Spiecyalnyj Otdieł'') – utworzony [[28 stycznia]] [[1921]] roku; od zadań jakie wykonywał należały kryptografia i szyfry. Początkowo na innych oddziałach WCzK spoczywało zbieranie i zdobywanie wywiadowczych materiałów dotyczących zagadniej szyfrowych. Nieformalnie podlegał Kolegium Komisji WCzK, naczelnikiem oddziału był ówczesny członek '''Kolegium Komisji''' [[Gleb Bokij]], który po utworzeniu [[NKWD|NKWD ZSRR]] kierował od [[10 lipca]] [[1934]] do [[16 maja]] [[1937]] roku jednostką o tych samych zagadnieniach, Oddziałem Specjalnym (''Tajno-Szyfrowym'') [[Główny Zarząd Bezpieczeństwa PaństwowegoGUGB|Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego]] następnie Oddziałem 9 [[Główny Zarząd Bezpieczeństwa PaństwowegoGUGB|Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego]].
* '''Oddział Transportowy''' (''Transportnyj Otdieł'') – [patrz wyżej: organizacja 1917–1921 - Oddział Kolejowy - ''Żeledznodorożnyj Otdieł'']. Oddziałem od 21 listopada 1920 do 6 lutego 1922 roku czyli do likwidacji WCzK kierował [[Gieorgij Błagonrawow]].
* '''Oddział Zaopatrzenia''' (''Otdieł Snabżenija'')
312 118

edycji