Karl Friedrich Schinkel: Różnice pomiędzy wersjami

po czyszczeniu kodu przejrzyj wykonane zmiany!
(link do strony dawnego kościoła ewangelickiego w Wolsztynie)
(po czyszczeniu kodu przejrzyj wykonane zmiany!)
{{Dobry Artykuł}}
{{Artysta infobox
|imię i nazwisko = KarolKarl FryderykFriedrich Schinkel
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Schinkel1.jpg
|opis grafiki = Schinkel w 1826
|pełne imię i nazwisko = Karl Friedrich Schinkel
|data urodzenia = 13 marca 1781
|miejsce urodzenia = [[Neuruppin]]
|www =
}}
'''Karol Fryderyk Schinkel''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Karl Friedrich Schinkel''', także ''Carl Friedrich Schinkel''; (ur. 13 marca 1781 w [[Neuruppin]], zm. 9 października 1841 w [[Berlin]]ie) – [[Niemcy|niemiecki]] [[architekt]], [[urbanista]], projektant i [[malarstwo|malarz]], jeden z wybitniejszych twórców [[klasycyzm]]u w [[Królestwo Prus|Królestwie Prus]], tworzący także w [[styl arkadowy|stylu arkadowym]]. Szkołą Schinkla (niem. ''Schinkelschule'') nazwano działalność grupy niemieckich architektów kontynuujących styl Schinkla.
 
== Życiorys ==
=== Dzieciństwo i wczesna młodość ===
KarolKarl FryderykFriedrich Schinkel urodził się w rodzinie urzędnika kuratorium szkolnego jako drugie z pięciorga dzieci<ref name="BBKL">{{cytuj książkę |nazwisko = | imię = |tytuł = Biographisch-Bibliograpgisches Kirchenlexikon (BBKL)|url = | autor r= Peter Kränzle | rozdział = [http://www.bbkl.de/lexikon/bbkl-artikel.php?art=./S/Schi/schinkel_k_f.art Karl Friedrich]| tom= IX|wydawca = Verlag Traugott Bautz| miejsce = Herzberg| rok = 1999| strony = 215–226| isbn = 978-3-88309-058-0| data dostępu = 14 lutego 2010| język =de}}</ref>. W wieku sześciu lat stracił ojca, który zmarł wskutek [[zapalenie płuc|zapalenia płuc]] jakiego nabawił się podczas akcji gaśniczej wielkiego pożaru w Neuruppin. W 1794 rodzina przeprowadziła się do Berlina, gdzie KarolKarl FryderykFriedrich zaczął uczęszczać do gimnazjum (niem. ''Berlinisches Gymnasium zum Grauen Kloster''), które opuścił w 1798, by oddać się studiom architektonicznym<ref name="BBKL" />.
 
Schinkel był wówczas pod wrażeniem rysunków [[Friedrich Gilly|Friedricha Gilly’ego]]<ref name="BBKL" />, wschodzącego talentu niemieckiej architektury, który wygrał konkurs na projekt pomnika [[Fryderyk II Wielki|Fryderyka II Wielkiego]] (1797). Projekt Gilly’ego zakładał budowę [[Partenon]]u na planie ośmiokąta (późniejszego [[Leipziger Platz]]), lecz nigdy nie został zrealizowany. Pod wpływem prac Gilly’ego Schinkel postanowił zostać architektem i bardzo wcześnie zajął się rysunkiem<ref name="Zadow">{{cytuj książkę |nazwisko =Zadow | imię = Mario Alexander|nazwisko2 = Schinkel| imię2 =Karl Friedrich | tytuł = Karl Friedrich Schinkel: Leben und Werk| url = http://books.google.be/books?id=x3nzQU6W3c4C&printsec=frontcover&dq=Karl+Friedrich+Schinkel&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=1&as_miny_is=2009&as_maxm_is=12&as_maxy_is=2009&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en#PPA8,M1| wydawca = Edition Axel Menges| miejsce = | rok = 2003| strony = 8| isbn =3932565290 | język = de| data dostępu = 13 kwietnia 2009}}</ref>.
 
=== Malarstwo ===
{{Galeria|Nazwa=Prace malarskie KarolaKarla FryderykaFriedricha Schinkla|wielkość=210|pozycja=right
|Plik:Karl Friedrich Schinkel - Medieval Town By Water.jpg|Obraz ''Średniowieczne miasto nad rzeką'', po 1813, w zbiorach [[Nowa Pinakoteka|Nowej Pinakoteki]] w [[Monachium]]
|Plik:Karl Friedrich Schinkel - The gate In The Rocks.jpg|Obraz ''Brama skalna'', 1818, w zbiorach Muzeów Państwowych
 
=== Choroba i śmierć ===
[[Plik:Tombstone Karl Friedrich Schinkel.jpg|thumb|200px|Nagrobek KarolaKarla FryderykaFriedricha Schinkla na cmentarzu ''Friedhof der Dorotheenstädtischen und Friedrichswerderschen Gemeinden'']]
Pierwsze problemy ze zdrowiem (najprawdopodobniej w wyniku przepracowania) wystąpiły w 1824, a od 1828 Schinkel zmuszony był do odbywania regularnych kuracji, które jednak przynosiły jedynie krótkotrwale polepszenie jego stanu zdrowia<ref name="BBKL" />.
 
| Plik:Schloss Ehrenburg 1900.jpg | Pałac Ehrenburg w Coburgu
}}
 
 
Obok budowli klasycystycznych, Schinkel opracowywał projekty nawiązujące do [[gotyk]]u – w stylu neogotyckim, wyprzedzając tym samym późniejszy nurt [[historyzm (architektura)|historyzmu]]. Jednym z pierwszych dzieł neogotyckich był [[pałac Ehrenburg]] w [[Coburg]]u. Kolejną realizacją był kościół w Berlinie-Friedrichswerder (niem. ''Friedrichswerdersche Kirche'') – pierwsza w tym mieście budowla sakralna z nieotynkowanej cegły od czasów średniowiecza<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Cramer| imię = Johannes|nazwisko2 = Laible| imię2 = Ulrike|nazwisko3 = Nägelke (wyd.)| imię3 = Hans-Dieter| tytuł = Karl Friedrich Schinkel. Führer zu seinen Bauten. Band I: Berlin und Potsdam| wydawca = Deutscher Kunstverlag| miejsce = München-Berlin| rok = 2008| strony = 40 | isbn = 978-3-422-06811-7| język = de}}</ref>. Jednym z najbardziej innowacyjnych budynków Schinkla, a zarazem uwieńczeniem jego berlińskiej działalności był nieistniejący od dawna gmach Akademii Budownictwa (1832–1835) z [[fasada|fasadą]] z cegły klinkierowej, zdobionej [[relief]]ami z [[terakota|terakoty]].
|1817 || 1817 || Neogotycki pomnik poległych w [[bitwa pod Kulm|bitwie pod Kulm]] (Varvažov)<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.usti-aussig.net/stavby/karta/nazev/5-prusky-pomnik-bitvy-u-prestanova-chlumce-a-varvazova| tytuł = Pruský pomník bitvy u Přestanova, Chlumce a Varvažova | data dostępu = 29 marca 2009| autor = Portal Usti-aussig.net| opublikowany = | język = cs}}</ref> || [[Plik:Prusky-pomnik.jpg|75px|centre]]
|}
{{Galeria|Nazwa=Pomniki upamiętniające KarolaKarla FryderykaFriedricha Schinkla|wielkość=170|pozycja=right
|Plik:Drake Schinkel.jpg|Pomnik KarolaKarla FryderykaFriedricha Schinkla, projektu Friedricha Drakego
|Plik:Tieck Schinkel.jpg|Pomnik KarolaKarla FryderykaFriedricha Schinkla, projektu Christiana Friedricha Tiecka
|Plik:Neuruppin Schinkel.jpg|Pomnik KarolaKarla FryderykaFriedricha Schinkla, projektu Maxa Wiese
}}
 
Trzy lata po śmierci Schinkla, w jego mieszkaniu na drugim piętrze gmachu Akademii Budownictwa urządzono jego muzeum (1844–1873). Od 1852 Stowarzyszenie Architektów i Inżynierów w Berlinie (niem. ''Architekten- und Ingenieursverein zu Berlin'') rozpisuje coroczny konkurs im. Schinkla dla młodych architektów, inżynierów i artystów. W 1996, przy ''Schinkelplatz'', postawiono ponownie pomnik ku czci architekta wykonany przez [[Friedrich Drake|Friedricha Drakego]] (1805–1882).
 
2 marca 2006 [[Ministerstwo Finansów Niemiec]] wydało monetę okazjonalną o nominale 10 euro ku czci KarolaKarla FryderykaFriedricha Schinkla<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.bbr.bund.de/BBR/DE/WettbewerbeAusschreibungen/Muenzwettbewerbe/Ablage_AbgeschlWettbewerbe/KarlFriedrichSchinkel/10-Euro-Muenze.html | tytuł = Einstufiger Münzwettbewerb. Karl Friedrich Schinkel| data dostępu = 29 marca 2009| autor = Bundesamt für Bauwesen und Raumordnung | opublikowany = | język = de}}</ref>.
{{clear}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
 
{{SORTUJ:Schinkel, KarolKarl FryderykFriedrich}}
[[Kategoria:Ludzie związani z Krzeszowicami]]
[[Kategoria:Niemieccy architekci]]
70 952

edycje