Nowy Targ: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 24 bajty ,  2 lata temu
lit., dr. red. i mer.
(lit., dr. red. i mer.)
Liczący ponad 30 tys. mieszkańców Nowy Targ jest największym miastem Podhala.
 
Nowy Targ był [[miasto królewskie|miastem królewskim]] [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]]. Nowy Targ uzyskał [[prawo składu]] w [[1638]] roku<ref>Stan Lewicki, ''Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu)'', Warszawa 1920, s. 139. </ref>.
 
== Geografia ==
[[Plik:Hondius Adam Kazanowski.jpg|thumb|Starosta [[Adam Kazanowski (ok. 1599-1649)|Adam Kazanowski]]]]
[[Plik:Kazanowski Palace Warsaw.jpg|thumb|[[Pałac Kazanowskich w Warszawie]] został sfinansowany w dużej mierze z podatków płaconych przez nowotarskich mieszczan]]
Pierwszymi wójtami Nowego Targu byli potomkowie zasadźcy Dytrycha. W 1424 wójt Mikołaj sprzedał wójtostwo [[starostwo|staroście]] nowotarskiemu Ratułdowi. On i jego potomkowie łamali prawa chłopów, wciąż powiększali [[pańszczyzna|pańszczyznę]], wprowadzali nowe daniny i robocizny i z tego powodu toczył się ciągły spór między mieszkańcami a kolejnymi starostami. Podobnie było też później za starostów Pieniążków, Komorowskich i Kazanowskich. W tym czasie, w 1448 powstał [[dekanat]] w Nowym Targu. Prawdopodobnie pod koniec XV w. postawiono kościół [[święta Anna|św. Anny]]. Na przełomie XV i XVI wieku miasto liczyło ok. 500 mieszkańców, w ciągu roku organizowano 7 jarmarków. Starostwo objęli członkowie rodziny Pieniążków, którzy zakładali nowe wsie i ostatecznie wykupili urząd wójta w 1525, łącząc go z urzędem starosty. W 1586 powstała w Nowym Targu komora celna w miejsce dawnej podkomory, podległej komorze w [[Myślenice|Myślenicach]]. W XVI wieku miasto liczyło ok. 800 mieszkańców. Na początku XVII wieku powstało osiedle Gazdy. W 1616 starostą został Stanisław Witowski. W 1624 powstał w mieście pierwszy cech [[kuśnierstwo|kuśnierski]], a urząd starosty objął Mikołaj Komorowski. Zabiegał o zwiększenie dochodów z dzierżaw starostwa, co było przyczyną wielkiego niezadowolenia mieszczan i chłopów. Słali oni ciągle skargi na starostę, który jednak nic sobie nie robił z wyroków sądowych. Trwało to aż do jego śmierci w 1633 Następcą Komorowskiego został [[Tomasz Zamoyski]], syn [[hetman]]a [[Jan Zamoyski|Jana Zamoyskiego]]. Następnie starostą był [[Adam Kazanowski (ok. 1599-1649)|Adam Kazanowski]], który usuwając sołtysów zwiększał liczbę [[folwark]]ów. Przeciwko jego praktykom występowali górale nowotarscy. Później przez rok starostą był książę [[Jeremi Wiśniowiecki]]. Wówczas wydarzył się bunt [[Aleksander Kostka-Napierski|Kostki Napierskiego]], który był stronnikiem [[Bohdan Chmielnicki|Chmielnickiego]]. 16 czerwca 1651 wyprowadził on chłopów z Nowego Targu i zaatakował [[zamek w Czorsztynie]]. Został schwytany i zginął wbity na pal. W 1655 nowotarżanie wzięli udział w antyszwedzkim powstaniu pod wodzą Gabriela Woyniłłowicza. W latach 1650–1666 starostami byli [[Adam Kisiel]], [[Jan Wielopolski (zm. 1668)|Jan Wielopolski]], Władysław Łukowski, Michał Ossoliński i [[Stanisław Witowski]]. Następnie urząd ten przejęli [[Wielopolscy herbu Starykoń|Wielopolscy]]. Starościna Maria Wielopolska obniżyła robociznę chłopom i dała im przywilej propinacyjny. W 1669 roku miasto zostało zajęte przez okolicznych chłopów zbuntowanych z powodu nadużyć, jakich dopuszczali się stacjonujący na zimę w mieście żołnierze chorągwi pancernej Jana Wielopolskiego. Buntownicy założyli samodzielny twór terytorialny zwany przez historyków "Rzecząpospolitą„Rzecząpospolitą Podhalańską"Podhalańską”. Został on zlikwidowany dopiero w maju 1670 roku, kiedy to buntownicy zostali pokonani pod Nowym Targiem przez ekspedycyjny, 1000 -osobowy regiment wojsk cudzoziemskiego autoramentu<ref>Krzysztof Jóźwiak, "''Nieznane polskie powstania"'', "Rzecz„Rzecz o Historii"Historii”, 9 lutylutego 2018 r,.</ref>. Później starostwo trafiło w ręce rodziny [[Wiśniowieccy herbu Korybut|Wiśniowieckich]] i [[Radziwiłłowie herbu Trąby|Radziwiłłów]]. Anna Radziwiłłowa wprowadziła na Podhalu gospodarkę czynszową. Na przełomie XVII i XVIII wieku powstało osiedle Oleksowa (dziś Oleksówki). Wcześniej wypalany tam był węgiel drzewny. Około lat 50. XVIII wieku miasto liczyło ok. 1000 mieszkańców. W 1759 [[jezuici]] założyli w mieście misję. W 1766 Franciszek Rychter został ostatnim starostą nowotarskim.
 
=== Klęski dotykające miasto ===
Z Nowego Targu pochodzi [[Ewa Pawlikowska]], sześciokrotna Mistrzyni Świata i dziesięciokrotna Mistrzyni Polski w karate kyokushin. Prężnie rozwija się Klub Sportowy Gorce, który zrzesza wiele sekcji (tenis stołowy, koszykówka, szachy, unihokej, biegi narciarskie). Wiele sukcesów jest właśnie związanych z tenisem stołowym – zespół kobiet w sezonie 2008/2009 wywalczył awans do ekstraklasy, natomiast drużyna męska po wielu latach występów w drugiej lidze wywalczyła awans do pierwszej ligi w sezonie 2012/2013. Kilku zawodników odniosło i odnosi sukcesy w zawodach ogólnopolskich indywidualnych oraz jest w kadrze Polski (m.in. [[Maja Krzewicka]] i [[Izabela Godlewska]], które są medalistkami Mistrzostw Polski, a także [[Mikołaj Kierski]], który w sezonie 2006/2007 był wicemistrzem Polski w mikście kadetów, a indywidualnie był w czołowej ósemce).
[[Plik:Aleksandra Król.jpg|mały|[[Aleksandra Król]]]]
W Nowym Targu wychowała się również [[Aleksandra Król]] – snowboardzistka, olimpijka, specjalizująca się w snowboardowym slalomie gigancie równoległym (PGS) i slalomie równoległym (PSL)<ref>{{Cytuj stronę|tytuł=Biografie • Polski Komitet Olimpijski|data dostępu=2017-04-08|opublikowany=olimpijski.pl|url=http://www.olimpijski.pl/pl/bio/2403,krol-aleksandra.html}}</ref><ref>{{Cytuj stronę|tytuł=Profil na oficjalnej stronie FIS|data dostępu=2017-04-08|url=http://www.fis-ski.com/snowboard/alpine-snowboard/athletes/athlete=krol-aleksandra-118125/|język=en}}</ref>. Najlepszy wynik na mistrzostwach świata uzyskała w 2017 w Sierra Nevada (Hiszpania), zajmując 8. miejsce w konkurencji slalom równoległy. Jest złotą medalistką 28. Uniwersjady, która odbywała się 2017 w kazachskim mieście Ałmaty, na której poprawiła wynik z 2011 roku, kiedy to na 25. Uniwersjadzie w Erzurum (Tur) była 4. 
 
Stolica Podhala jest miastem, w którym jest najwięcej w Polsce olimpijczyków przypadających na 1000 mieszkańców. Jest ich 43, w tym 38&nbsp;hokeistów. W Nowym Targu podczas zimowej uniwersjady w [[Zimowa Uniwersjada 1993|1993]] i [[Zimowa Uniwersjada 2001|2001]] w [[Miejska Hala Lodowa w Nowym Targu|Miejskiej Hali Lodowej]] rozgrywano mecze w hokeju na lodzie.
{{Zobacz kategorię|Ludzie związani z Nowym Targiem|Ludzie urodzeni w Nowym Targu}}
=== Burmistrzowie Nowego Targu ===
Lista burmistrzów<ref >{{Cytuj stronę | url = https://www.nowytarg.pl/dane.php?cid=10 | tytuł = Galeria portretów historycznych wg Barbary Słuszkiewicz | opublikowany = nowytarg.pl | data dostępu = 2017-11-28}}</ref>
 
==== 1867–1950: Burmistrzowie w latach 1867–1950 ====
* 1867–1883 – [[Julian Wiśniewski]]
* 1883–1886 – [[Józef Schowal]]
* 1949–1950 – Edward Ludomir Kotowski
 
==== 1950–1973: Przewodniczący Prezydium MRN ====
* 1950–1954 – Franciszek Jakobiszyn
* 1954–1955 – Antoni Władysław Głąbiński
* 1970–1973 – [[Józef Różański (ur. 1931)|Józef Różański]]
 
==== 1973–1990: Naczelnicy ====
* Jan Kazimierz Kasprzycki
* Władysław Gawlas
* Andrzej Hadowski
* 1981–1990 – [[Stanisław Ślimak]]k<ref name="bip.malopolska.pl">{{Cytuj stronę | url = https://bip.malopolska.pl/ugszaflary,m,245261,2002-2006.html | tytuł = https://bip.malopolska.pl/ugszaflary,m,245261,2002-2006.html | opublikowany = bip.malopolska.pl | data dostępu = 2017-12-04}}</ref>
 
==== Burmistrzowie od 1990: Burmistrzowie ====
* 1990–1994 – Józef Jan Rams
* 1994–1996 – [[Czesław Borowicz]]
* od 19961996–2014 – [[Marek Fryźlewicz]]
* od 2014 – Grzegorz Watycha
 
== Miasta partnerskie ==
* [[Cmentarz żydowski w Nowym Targu]]
* [[Nowotarszczyzna]]
*[http://nowy-targ.info/nowy-targ/ Nowy Targ Info]
 
== Przypisy ==
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.nowytarg.pl Strona internetowa Urzędu Miasta Nowy Targ]
* [http://nowy-targ.info/nowy-targ/ NowyPortal Nowy-Targ Info.info]
* {{SgKP|VII|307|Nowy Targ}}, s. 307–310