Otwórz menu główne

Zmiany

poprawa przek., WP:SK, drobne techniczne, źródła/przypisy
|grafika =
|opis =
|data = [[7 lipca]] [[1937]]–[[21937–2 września]] [[1945]]
|miejsce =
|terytorium = [[Republika Chińska]], [[Mandżuria]]
|słownik =
}}
 
__NOTOC__
'''Wojna chińsko-japońska (1937–1945)''', zwana również '''drugą wojną chińsko-japońską''' – [[wojna]] toczona od 7 lipca [[1937]] do 2 września [[1945]]<ref name=EB>{{cytuj | url = https://www.britannica.com/event/Second-Sino-Japanese-War | tytuł = Second Sino-Japanese War 1937–1945 | data dostępu = 2018-03-17 | opublikowany = Encyclopædia Britannica| język = en}}</ref>, będąca ośmioletnim zmaganiem między [[Republika Chińska|Republiką Chińską]] i [[imperiumCesarstwo Wielkiej japońskieJaponii|Cesarstwem Wielkiej Japonii]]. Rozpoczęła się przed wybuchem w Europie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] i zakończyła się po [[kapitulacja Japonii|kapitulacji Japonii]] w [[wojna na Pacyfiku|wojnie na Pacyfiku]].
 
== Nazwa ==
W [[Chińska Republika Ludowa|ChRL]] oraz w Republice Chińskiej wojnę nazywa się wojną przeciw Japonii ([[Język chiński|chiń.]] 抗日戰爭, ''Kàng Rì Zhànzhēng'') lub ''ośmioletnim oporem przeciw Japonii'' ([[Język chiński|chiń.]] 八年抗戰).
 
W [[Japonia|Japonii]] wojna znana jest pod nazwą: ''wojna japońsko-chińska'' ([[Język japoński|jap.]] 日中戦争, '' Nitchū–sensō''). Po wybuchu wojny na [[Ocean Spokojny|Pacyfiku]] w grudniu [[1941]] przerodziła się w ''wojnę w Wielkiej Azji Wschodniej'' ([[Język japoński|jap.]] 大東亜戦争, ''Daitōa–sensō'').
 
== Preludium ==
Pierwszy raz Japonia starła się z [[Chiny|Chinami]] w wielkim konflikcie zbrojnym w latach [[1894]]–[[1895]]1894–1895, podczas [[Wojna chińsko-japońska (1894–1895)|pierwszej wojny chińsko-japońskiej]]. Chiny poniosły klęskę, a skutkiem tego było m.in. przejęcie przez Japonię pełnej kontroli nad [[Korea|Koreą]], otwarcie chińskich portów dla Japonii, zagarnięcie przez Japonię [[Tajwan (wyspa)|Formozy]] z archipelagiem [[Peskadory|Peskadorów]] oraz półwyspu [[Liaotung]].
 
Wskutek dążeń [[Imperium Rosyjskie]]go do przejęcia kontroli nad Koreą, w [[1904]] wybuchła kolejna wojna w regionie, tym razem [[Wojna rosyjsko-japońska|japońsko-rosyjska]]. Po japońskim ataku w nocy z 8 na 9 lutego 1904 na [[Obrona Port Artur|Port Artur]], Rosja wypowiedziała 10 lutego wojnę Japonii.
 
Wojna zakończyła się klęską Rosji w 1905. Japonia otrzymała półwysep Liaotung wraz z [[Lüshunkou|Port Artur]], południową część [[Sachalin]]u oraz fragment linii kolejowej w [[Mandżuria|Mandżurii]].
 
Japonia zaczęła coraz bardziej dominować w Mandżurii i Korei. W 1910 Japończycy zaanektowali Koreę (zobacz: [[historia Korei]]) i obalili tamtejszą dynastię. Po upadku Cesarstwa Chińskiego, rządzonego przez mandżurską dynastię [[Dynastia Qing|Qing]] i proklamowaniu 1 stycznia 1912 w [[Nankin]]ie Republiki Chińskiej, Chiny znalazły się w stanie nieustannej [[Wojna domowa|wojny domowej]] pomiędzy zwalczającymi się stronnictwami. Partia rządząca [[Kuomintang]] po początkowej współpracy z [[Komunistyczna Partia Chin|KPCh]], musiała od 1927 toczyć z [[Komunizm|komunistami]] ciągłą walkę. Rządowa [[Armia Narodowo-Rewolucyjna]] odnosiła pewne sukcesy w walce z komunistami.
 
Po utracie swoich głównych sił, komuniści przegrupowali się i wycofali do północno-zachodniej części kraju. Pokonano 12 tys. km, a wydarzenie to znane jest w historii jako [[Długi Marsz]] (1934-1935). Na przywódcę Długiego Marszu został wypromowany, wcześniej mało znany, [[Mao Zedong]].
 
Wielki Marsz posłużył siłom [[Czang Kaj-szek]]a do przywrócenia jedności kraju, gdyż militaryści, przestraszeni perspektywą ustanowienia władzy komunistycznej, przechodzili na jego stronę. Mimo to siły komunistów zostały jednak zachowane, a do ich zniszczenia zabrakło jak to określał Czang Kaj-szek: „Historycznych 5 minut”. Powodem zaprzestania walki z komunistami było wkroczenie Japończyków do Chin. Wobec potężnego zagrożenia, KPCh stała się łącznikiem pomiędzy siłami nacjonalistów a [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Sowietami]], obiecującymi dostawy broni i zaopatrzenia. Zniszczenie sił Mao nie wchodziło więc w grę. Pozwoliło to odbudować im nadwątlone siły, a nawet ponownie zaatakować domniemanego sojusznika w czasie „wspólnej” wojny z Japonią.
 
Od lat 30. w Japonii narastały nastroje skrajnie [[Faszyzm|faszystowskie]] i [[Szowinizm|szowinistyczne]]. Słabe rządy cywilne, w tym sam cesarz [[Hirohito]] (Shōwa), były bezsilne wobec [[Nacjonalizm|nacjonalistycznych]] militarystów. Pod pretekstem wyzwolenia [[Żółta odmiana człowieka|Azjatów]] spod panowania [[Europa|Europejczyków]] (głosili oni hasło: „Azja dla Azjatów”) dążyli oni do zdobycia nowych terytoriów bogatych w surowce strategiczne, niezbędne dla funkcjonowania nowoczesnego państwa.
 
18 września 1931 doszło do tzw. „[[Incydent mukdeński|incydentu mukdeńskiego]]”, po którym [[Armia Kwantuńska]] zajęła Mandżurię. Utworzono z niej marionetkowe państwo zwane [[Mandżukuo]]. Państwem tym rządził od 1934, osadzony na tronie przez Japończyków, cesarz [[Puyi]] z mandżurskiej dynastii Qing (wcześniej [[Cesarze Chin|cesarz chiński]], obalony w 1912 przez [[Yuan Shikai]]a).
== Początek wojny ==
{{osobny artykuł|Wojna na Pacyfiku}}
7 lipca 1937 japońskie oddziały sprowokowały tzw. „[[incydent na moście Marco Polo]]” (albo inaczej „bitwę o most Lugou”), który miał być pretekstem do rozpoczęcia kolejnego etapu wojny. Po bitwie Japończycy zajęli [[Szanghaj]], Nankin<ref>Stolicę republiki – według źródeł chińskich wymordowano tutaj około 300 tysięcy cywilów.</ref> i południowe [[Shanxi]].
 
Jednak w połowie 1938 japońskie postępy osłabły, a przeciwnik przeszedł do taktyki [[partyzantka|walk partyzanckich]]. Sytuacja taka trwała praktycznie do końca wojny i mimo że armia Kuomintangu (mająca przeciw sobie Japończyków i lokalnych władyków) poniosła wiele porażek, to nie została nigdy pokonana ze względu na duże rezerwy oraz na nieprzerwaną pomoc amerykańską (od 1940). Dzięki oporowi chińskiemu [[alianci (II wojna światowa)|alianci]] walczący na Pacyfiku mogli dużo szybciej uporać się z Japończykami, którzy zmuszeni byli utrzymywać duże kontyngenty wojsk lądowych na kontynencie.
 
Według obserwatorów z krajów zachodnich szacuje się, że wojna ta pochłonęła ponad 20 mln ofiar<ref>{{Cytuj|tytuł=BBC - History - World Wars: Nuclear Power: The End of the War Against Japan|data dostępu=2017-04-18|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml}}</ref> (16,25 mln [[cywil]]ów) po stronie chińskiej. Jednak strona chińska utrzymuje, że podczas walk zginęło lub odniosło rany 35 milionów ludzi<ref>{{Cytuj|tytuł=Remember role in ending fascist war|data dostępu=2017-04-18|opublikowany=www.chinadaily.com.cn|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-08/15/content_468908.htm}}</ref>. Liczba martwych po stronie japońskiej to 480 tys. wg Japońskiego Ministerstwa Obrony lub 700 tys. bazując na dochodzeniu [[Yomiuri Shimbun]] z roku 2017<ref>{{Cytuj|autor=読売新聞社 大阪本社 社会部|tytuł=Chūgoku shinryaku (jap.)|data=1983-01-01|data dostępu=2017-04-18|wydawca=読売新聞社|url=https://books.google.com/books?id=uKodAQAAMAAJ&q=%E6%98%AD%E5%92%8C%E5%8D%81+%E4%BA%8C%E5%B9%B4%E4%B8%83%E6%9C%88%E4%B8%83%E6%97%A5%E3%80%81%E5%8C%97%E4%BA%AC%E9%83%8A%E5%A4%96%E3%81%AE%E8%98%86%E6%BA%9D%E6%A9%8B%E3%81%A7%E9%9F%BF%E3%81%84%E3%81%9F%E5%8D%81%E6%95%B0%E7%99%BA%E3%81%AE%E9%8A%83%E5%A3%B0%E3%82%92%E3%81%8D%E3%81%A3%E6%88%A6%E6%AD%BB%E8%80%85%E3%80%81%E4%B8%83%E5%8D%81%E4%B8%87&dq=%E6%98%AD%E5%92%8C%E5%8D%81+%E4%BA%8C%E5%B9%B4%E4%B8%83%E6%9C%88%E4%B8%83%E6%97%A5%E3%80%81%E5%8C%97%E4%BA%AC%E9%83%8A%E5%A4%96%E3%81%AE%E8%98%86%E6%BA%9D%E6%A9%8B%E3%81%A7%E9%9F%BF%E3%81%84%E3%81%9F%E5%8D%81%E6%95%B0%E7%99%BA%E3%81%AE%E9%8A%83%E5%A3%B0%E3%82%92%E3%81%8D%E3%81%A3%E6%88%A6%E6%AD%BB%E8%80%85%E3%80%81%E4%B8%83%E5%8D%81%E4%B8%87&hl=zh-CN&sa=X&ved=0ahUKEwjSho6Y4cXRAhXL4iYKHR-LBA8Q6AEIHDAA|język=ja}}</ref>.