Żmudź: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2229 bajtów ,  1 rok temu
m
drobne merytoryczne, ilustracja
m
m (drobne merytoryczne, ilustracja)
[[Plik:Hanging Polish January insurgents by Russians in Šiauliai.PNG|thumb|Wieszanie [[powstanie styczniowe na ziemiach zabranych|powstańców styczniowych]] w [[Szawle|Szawlach]], ołówek na papierze, autor [[Stanisław Witkiewicz]]]]
=== Okres zaborów ===
Po [[III rozbiór Polski|III rozbiorze Polski]] w 1795 roku Żmudź została podzielona pomiędzy [[Imperium Rosyjskie|Rosję]] a [[Królestwo Prusy|Prus|Prusy]] (fragment południowy). W 1807 pruska część przeszła do [[Księstwo Warszawskie|Księstwa Warszawskiego]], a od 1815 leżała w granicach [[Królestwo Polskie (kongresowe)|kongresowego Królestwa Polskiego]]. Od XIX w. tę część Żmudzi zaczęto utożsamiać z [[Suwalszczyzna|Suwalszczyzną]].
 
W czasie [[Powstanie listopadowe|powstania listopadowego]] miały miejsce liczne wystąpienia Żmudzinów przeciwko okupacji rosyjskiej: 26 marca 1831 powstańcy opanowali [[Rosienie]], 28 marca [[Telsze]], [[Szawle]], 2 kwietnia Janów, 7 kwietnia, rozbrajając rosyjskie garnizony i tworząc własne struktury administracji. W Rosieniach powołano Rząd Tymczasowy, na którego czele stanęli: [[Juliusz Gruszewski]], [[Józef Rymkiewicz]] i Ignacy Staniewicz. [[Ezechiel Staniewicz]] został naczelnikiem powiatu rosieńskiego.
 
== Miasta ==
{|align=right cellspacing=5 cellpadding=0 style="margin: 0 0 1em 1em;text-align:center;float:right;"
[[Plik:Chaimas Frenkelis Villa - panoramio (1).jpg|thumb|[[Szawle]]]]
|[[Plik:LiuteronuChaimas baznycia,Frenkelis Villa 2005-10-28 panoramio (1).jpg|thumbcenter|[[Możejki]]220px]]
|[[Plik:Kedainiai14.Liuteronu baznycia, 20072005-0510-0628.jpg|małycenter|[[Kiejdany]]205px]]
|-
Największe miasta na Żmudzi (2014):
|[[Szawle]]
|[[Możejki]]
|-
|[[Plik:Kedainiai14. 2007-05-06.jpg|center|205px]]
|[[Plik:Telšiai, teismas.JPG|center|220px]]
|-
|[[Kiejdany]]
|[[Telsze]]
|-
|[[Plik:Taurage.png|center|205px]]
|[[Plik:Pluņģe - panoramio.jpg|center|220px]]
|-
|[[Taurogi]]
|[[Płungiany]]
|-
|[[Plik:Kretinga dwor 2.jpg|center|220px]]
|[[Plik:Palanga deptak 1.jpg|center|220px]]
|-
|[[Kretynga]]
|[[Połąga]]
|-
|[[Plik:GargžHudebníŠkKostelArMikulRadniceVodotr.JPG|center|220px]]
|[[Plik:Kuršėnai. Bažnyčia.JPG|center|220px]]
|-
|[[Gorżdy]]
|[[Kurszany]]
|}
{|class=standard style=" max-width 70%;"
!
|style="text-align:right"|3 843
|telszański
|-
|21.
|[[Ejragoła]]
|style="text-align:right"|3 458
|kowieński
|-
|22.
|[[Szadów (Litwa)|Szadów]]
|style="text-align:right"|3 200
|szawelski
|-
|23.
|[[Wenta (miasto)|Wenta]]
|style="text-align:right"|2 959
|szawelski
|-
|24.
|[[Okmiany (Litwa)|Okmiany]]
|style="text-align:right"|2 690
|szawelski
|-
|24.
|[[Cytowiany]]
|style="text-align:right"|2 690
|szawelski
|-
|26.
|[[Wilki (Litwa)|Wilki]]
|style="text-align:right"|2 301
|kowieński
|-
|27.
|[[Wieksznie]]
|style="text-align:right"|2 198
|telszański
|-
|28.
|[[Żagory]]
|style="text-align:right"|2 115
|szawelski
|-
|29.
|[[Skaudwile]]
|style="text-align:right"|1 976
|tauroski
|-
|30.
|[[Giełgudyszki]]{{u|su}}
|style="text-align:right"|1 936
|mariampolski
|-
|31.
|[[Władysławów (Litwa)|Władysławów]]{{u|su}}
|style="text-align:right"|1 916
|mariampolski
|-
|32.
|[[Sałanty]]
|style="text-align:right"|1 825
|kłajpedzki
|-
|33.
|[[Wornie]]
|style="text-align:right"|1 258
|telszański
|-
|34.
|[[Wierzbołów]]{{u|su}}
|style="text-align:right"|1 250
|mariampolski
|-
|35.
|[[Siady]]
|style="text-align:right"|1 189
|telszański
|-
|36.
|[[Użwenty]]
|style="text-align:right"|811
|szawelski
|}
 
== Ludzie związani ze Żmudzią ==
<gallery caption="Polacy urodzeni na Żmudzi">
Plik:Oleszkiewicz-portrait.jpg|[[Józef Oleszkiewicz]]
Plik:Tadeusz Wolański.jpg|[[Tadeusz Wolański]]
Plik:Zygmunt Cytowicz.jpg|[[Zygmunt Cytowicz]]
Plik:Stanisław Witkiewicz - Autoportret.jpg|[[Stanisław Witkiewicz]]
Plik:Msgr Zaleski.jpg|[[Władysław Michał Zaleski]]
Plik:Gabriel narutowicz.jpg|[[Gabriel Narutowicz]]
Plik:Wanda Rutkiewicz, Góry Sokole, fot. Seweryn Bidziński.jpg|[[Wanda Rutkiewicz]]
</gallery>
 
== Zobacz też ==
9836

edycji