Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 5548 bajtów, 1 rok temu
kat., wikizacja, drobne merytoryczne
}}
 
'''Émile Édouard Charles Antoine Zola''' (ur. [[2 kwietnia]] [[1840]] w [[Paryż]]u, zm. [[29 września]] [[1902]] w [[Paryż]]u) – eseista, dziennikarz, krytyk sztuki, francuski pisarz, główny przedstawiciel [[Naturalizm (literatura)|naturalizmu]].
 
== Życiorys ==
Urodził się w rodzinie włoskiego inżyniera, wychowywał się i uczył w szkole średniej w [[Aix-en-Provence]], razem ze sławnym później malarzem [[Paul Cézanne|Paulem Cézanne’em]]. Od najmłodszych lat fascynował się literaturą [[Romantyzm|romantyczną]], przede wszystkim dramatami [[Victor Hugo|Wiktora Hugo]]. Po śmierci ojca sytuacja materialna jego rodziny dramatycznie pogorszyła się; Emil razem z matką przeniósł się do Paryża, gdzie imał się różnychsięróżnych zajęć, zostając wreszcie pracownikiem słynnego wydawnictwa [[Hachette|Librairie Hachette]].
 
Zachęcony do podjęcia pracy literackiej, próbował początkowo swoich sił w dramacie, pisząc ''Teresę Raquin'' i ''Spadkobierców pana Rabourdin''. Utwory te nie zyskały jednak uznania odbiorców, w pierwszym przypadku z powodu przesadzonej, przejaskrawionej atmosfery grozy w duchu przebrzmiałego już gotycyzmu, w drugim – z powodu zbyt ostrej krytyki stosunków panujących w burżuazyjnej rodzinie.
Zmarł w 1902 na skutek zatrucia tlenkiem węgla. Okoliczności jego śmierci do dziś budzą poważne wątpliwości. Choć oficjalnie uznano zgon pisarza za nieszczęśliwy wypadek (wadliwa konstrukcja piecyka), istniały poważne przesłanki, że mogło być to morderstwo na tle politycznym. Rząd [[III Republika Francuska|Trzeciej Republiki]] nie angażował się jednak zbytnio w wyjaśnienie tej sprawy.
 
Jego twórczość wywarła znaczący wpływ na wielu powieściopisarzy XX wieku w Europie i w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]].
 
== Twórczość : ==
Ważniejsze dzieła:
 
* Cykl 20 powieści pt. ''[[Rougon-Macquartowie]]'' (1871-1893);
=== '''Szkice krytyczne:''' ===
* ''[[Teresa Raquin]]'' (''Thérese Raquin'', [[1867 w literaturze|1867]], wyd. polskie 1974)
* ''Moje nienawiści. Pogawędki literackie i artystyczne (Mes haines, causeries littéraires et artistiques''), wyd. Faure, Paryż, 1866.
* [[trylogia]] ''Trzy miasta'' (''Trois villes'', 1894-1897, wyd. polskie 1895-1898)
* ''Edward Manet, biografia i krytyka (Édouard Manet, étude biographique et critique),'' wyd. E. Dentu, Paryż, 1867.        
** ''[[Lourdes (powieść)|Lourdes]]''
* ''Powieść eksperymentalna (Le roman expérimental),'' wyd. Charpentier, Paryż, 1880; nowa edycja: GF-Flammarion, 2006.
** ''[[Rzym (powieść)|Rzym]]''
* ''Powieściopisarze naturalistyczni (Les Romanciers naturalistes),'' wyd. Charpentier, Paryż, 1881.
** ''[[Paryż (powieść)|Paryż]]''
* ''Naturalizm w teatrze, teorie i przykłady (Le Naturalisme au théâtre, les théories et les exemples),'' wyd. Charpentier, Paryż, 1881.
* ''Dokumenty literackie (Documents littéraires),'' wyd. Charpentier, Paryż, 1881.
* ''Wieś'' (''Une campagne''), wyd. Charpentier, Paryż, 1882.
* ''Nowa wieś'' (''Nouvelle campagne''), wyd. Fasquelle, Paryż, 1897.
* ''Człowieczeństwo, prawda, sprawiedliwość. Afera Dreyfusa. List do młodości (Humanité, vérité, justice. L'affaire Dreyfus. Lettre à la jeunesse),'' wyd. Fasquelle, Paryż, 1897.
* ''Afera Dreyfusa, prawda w toku'' (''L'Affaire Dreyfus, la vérité en Marche),'' wyd. Fasquelle, Paryż, 1901.
* ''«Oskarżam» (J’accuse)'', gazeta ''Świt (L'Aurore)'', 13 janvier 1898.
 
=== '''Powieści i nowele''' ===
* ''Bajki z Ninon'' (''Contes à Ninon),'' wyd. J. Hetzel i A. Lacroix, Paris, 1864; wyd. Charpentier, Paryż, 1878.
* ''Wyznanie Klaudiusza (La Confession de Claude),'' wyd. A. Lacroix, Verboeckhoven i Cie, Paryż, 1865.      
* ''Teresa Raquin (Thérèse Raquin),'' wyd. A. Lacroix, Verboeckhoven i Cie, Paryż, 1867.
* ''Magdalena Ferat (Madeleine Férat),'' wyd. A. Lacroix, Verboeckhoven i Cie, Paryż, 1868.
 
*=== '''Cykl 20 powieści pt. ''[[Rougon-Macquartowie]]'' (1871-1893);''' ===
 
=== '''Cykl „Trzy miasta” (Trois villes)''' ===
* ''[[Lourdes (powieść)|Lourdes]]'', (Lourdes), przeł. [z fr.] Eligia Bąkowska, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1962.
* ''[[Rzym (powieść)|Rzym]] (Rome),'' przeł. Hanna Szumańska-Grossowa, Irena Wieczorkiewicz, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1959.
* ''[[Paryż (powieść)|Paryż]] (Paris),'' przeł. Eligia Bąkowska, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, dr. 1963.
 
=== '''Cykl „Cztery Ewangelie”''' (Les Quatres Evangiles) ===
* ''Płodność'' ''(Fécondité),'' wyd. Fasquelle, Paryż, 1899.
 
* ''Praca (Travail),'' wyd. Fasquelle, Paryż, 1901.
* ''Prawda'' ''(Verité),'' wyd. Fasquelle, Paryż, 1903 (publikacja pośmiertna).
* ''Sprawiedliwość (Justice),'' (dzieło nieukończone).
 
== Dzieła wydane w Polsce: ==
* ''Typy duchowieństwa.'' [Z. 2], ''Ksiądz Gerard''<nowiki> / Warszawa : [s.n.], 1878 (Druk. "Przeglądu Tygodniowego").</nowiki>
* ''Szkice i obrazki'', Warszawa: Redakcja Przeglądu Tygodniowego,1879 (Warszawa : Druk. "Przeglądu Tygodniowego").
* ''Życzenie zmarłej''<nowiki>, przekł. z fr, Lwów : "Gazeta Urzędnicza", 1893 ([Lwów] : Druk. "Dziennika Polskiego").</nowiki>
* ''Pisma pomniejsze'', Warszawa : Red. "Przeglądu Tygodniowego", 1902.
* ''Wybór nowel'', Lwów : nakł. red. "Kurjera Lwowskiego", 1902 (Lwów : Druk. Udziałowa)
* ''Radykał,''<nowiki> tł. Z. Niedźwiecki, Lwów : W. Zukerkandel, [1907].</nowiki>
* ''Feta w Coqueville''<nowiki>, tł. Z. Niedźwiecki, Lwów : W. Zukerkandel, [1908]</nowiki>
* ''Dzieje rozkoszy'' : 12 nowel, przekł. A. Callier, Kraków : W. Poturalski, 1909
* ''Teatr'', przeł. J. Klemensiewicz, Kraków : G. Gebethner, 1909
* ''Pogrom'' : powieść z wojny francusko-pruskiej, Warszawa : Gebethner i Wolff, 1914
* ''Nantas''<nowiki>, tł. Z. Niedźwiecki, Lwów : W. Zukerkandel, [post 1923].</nowiki>
* ''Powódź''<nowiki> ; Lilli, tł. Z. Niedźwiecki, Złoczów : W. Zukerkandel, [post 1923]</nowiki>
* ''Ta, co mię kocha''<nowiki>, [tł. Wacław Widigier], Warszawa : E. Wende, [1926] (Warszawa : "Polska Zbrojna").</nowiki>
* ''Za jedną noc''<nowiki>, przeł. Z. Maliniak, Warszawa : "Bibljoteka Groszowa", [ca 1927]</nowiki>
* ''Piętno krwi : (Magdalena Férat)''<nowiki> : powieść, przekł. z fr. Ryszarda Bartynowskiego, Warszawa : [s.n., 1927] (Warszawa : Druk. Polska)</nowiki>
* ''Człowiek zwierzę'' : powieść, Warszawa : Biblioteka Romansów i Powieści, 1927 (Warszawa : Sikora i Mylner).
* ''Va banque!''<nowiki> : powieść, Warszawa : [s.n.], 1928 (Warszawa : A. Szlachowicz)</nowiki>
* ''Atak na młyn'', tł. Zygm. Niedźwiecki, Lwów : W. Zukerkandel, 1929
* ''Nana, królowa paryskiego półświatka'' : powieść, przeł. z fr. Czesław Mastelski, Warszawa : Bibl. Powieści i Romansów, 1930
* ''Jak ludzie umierają''<nowiki> : nowele, tł. Zygm. Niedźwiecki, Lwów ; Złoczów : W. Zukerkandel, [1930] (Lwów : W. Zukerkandel)</nowiki>
* ''Rozkosze życia''<nowiki>, Warszawa : Biblioteka Powieści i Romansów, [1932] (Warszawa : "Floryda").</nowiki>
* ''Chleb i węgiel'', [tł. z fr. Krystyna Dolatowska ; il. D. Staszewskiej], Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, dr. 1952
* ''Oskarżam!'', [przeł. z fr. Zbigniew Bieńkowski, Jadwiga Dmochowska, Irena Rolewska ; przypisy Zdany Matuszewicz ; wybór i red. Jerzy Adamski], Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953
* ''Dzieła wybrane'', [wstęp Macieja Żurowskiego ; tł. z fr. Krystyna Dolatowska et al.], Warszawa : "Książka i Wiedza", 1954.
* ''Spadkobiercy pana Rabourdin''<nowiki> : komedia w 3 aktach, przeł. i posł. opatrzył Adam Mauersberger ; [małą kronikę życia i twórczości Emila Zoli oprac. Halina Suwała], Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955.</nowiki>
* ''[[Teresa Raquin]]'', przeł. [z fr.] Halina Kowzan ; oprac. Tadeusz Kowzan, Kraków : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1974 : (Druk. Nar.).
* ''Zgon Oliwiera Becaille i inne opowiadania'', przeł. Zygmunt Niedźwiecki, Wydawnictwo Armoryka, Sandomierz | 2010
 
== Zobacz też ==
9

edycji