Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 3928 bajtów ,  1 rok temu
m
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne, ilustracja
|Plik:RON województwo bracławskie map.svg|{{Legenda|#ed3b3b|[[Województwo bracławskie]]}}
}}
Z rąk Jagiellonów [[prawa miejskie]] otrzymały m.in. [[Kamieniec Podolski]], [[WinnicaSmotrycz (miastoosiedle)|WinnicaSmotrycz]], [[Jarmolińce]], [[Latyczów]], [[Chmielnik (Ukraina)|Chmielnik]], [[SmotryczWinnica (osiedlemiasto)|Smotrycz]], [[JarmolińceWinnica]], [[Czortków]], [[Bar (obwód winnicki)|Bar]], [[Chmielnicki|Płoskirów]], [[Bracław]], [[Czarny Ostrów (obwód chmielnicki)|Czarny Ostrów]], [[Chmielnicki|Płoskirów]], [[Bracław]] i [[Pohrebyszcze]]. Wschodnie Podole zostało zorganizowane w [[województwo bracławskie]] ze stolicą w [[Bracław]]iu i głównym miastem [[Winnica (miasto)|Winnicą]].
 
=== W Królestwie Polskim ===
Po [[Unia lubelska|unii lubelskiej]] (1569) Podole znalazło się całkowicie w składzie [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]], w wyniku inkorporacji wschodniej jego części, czyli [[województwo bracławskie|województwa bracławskiego]], tzw. ''Podola ukrainnego''. Podole obejmowało w przybliżeniu województwa podolskie i bracławskie.
 
W granicach Korony znacząco rozwijały się miasta. W XVI i XVII wieku przy [[Granica polsko-mołdawska|granicy z Mołdawią]] zostały założone miasta [[Mohylów Podolski]], [[Jampol (obwód winnicki)|Jampol]], [[Kamionka (Mołdawia)|Kamionka]] i [[Rybnica (miasto)|Rybnica]]. [[Wazowie]] nadali prawa miejskie m.in. miejscowościom [[Szarogród]], [[Dunajowce]], [[SzarogródMiędzybóż]], [[Tetyjów]], [[BorszczówLipowiec (obwód winnicki)|Lipowiec]], [[Derażnia]] i [[Lipowiec (obwód winnicki)|LipowiecBorszczów]], a za sprawą [[Starosta generalny|generała]] ziem podolskich [[Walenty Aleksander Kalinowski|Walentego Aleksandra Kalinowskiego]] i jego syna [[Marcin Kalinowski (hetman)|Marcina]] rozwijały się miasta wschodnich krańców Podola w tym [[Tulczyn]], [[Targowica (obwód kirowohradzki)|Targowica]] i [[Humań]]. Rozbudowywano też królewskie miasta [[Winnica (miasto)|Winnicę]] i [[Kamieniec Podolski]].
 
Przez Podole wiódł ''[[szlak czarny]]'', którym Tatarzy najeżdżali Polskę. Na Podolu Polacy toczyli boje, często zwycięskie, z najazdami tatarskimi, tureckimi, kozackimi, a później także rosyjskimi.
 
W czasie [[Potop szwedzki|potopu szwedzkiego]] w 1657 Polacy pokonali w [[Bitwa pod Czarnym Ostrowem|bitwie pod Czarnym Ostrowem]] wojska [[Księstwo Siedmiogrodu|siedmiogrodzkie]]. Przed elekcją na króla Polski na Podolu walczył hetman [[Jan Sobieski]]. W 1671 poprowadził Polaków do zwycięstw nad Tatarami w bitwach [[Bitwa pod Bracławiem|pod Bracławiem]] i [[Bitwa pod Kalnikiem|pod Kalnikiem]].
[[Plik:Okopy Świętej Trójcy.jpg|mały|lewo|Plan twierdzy [[Okopy Świętej Trójcy]] wz XVII w.]]
Po wybuchu [[Wojna polsko-turecka (1672–1676)|wojny polsko-tureckiej]] w 1672 roku na Podole wkroczyła armia turecka i [[Oblężenie Kamieńca Podolskiego (1672)|zdobyła Kamieniec Podolski]], w wyniku czego podpisano [[Pokój w Buczaczu 1672|pokój w Buczaczu w 1672 roku]], na podstawie którego Podole wraz z Kamieńcem Podolskim znalazło się we władaniu [[Imperium Osmańskie]]go i znajdowało się w jego granicach przez 27 lat. Sejm nie ratyfikował pokoju buczackiego co spowodowało, że nadal trwały działania wojenne, na skutek których część Podola wróciła do Polski w 1673 po [[Bitwa pod Chocimiem (1673)|bitwie pod Chocimiem]] i [[Bitwa pod Żurawnem|Żurawnem]], co usankcjonował [[rozejm w Żurawnie]] (1676). Polacy pod wodzą królewicza [[Jakub Ludwik Sobieski|Jakuba Ludwika Sobieskiego]] oblegali Kamieniec w 1687 roku. W 1692 z inicjatywy hetmana [[Stanisław Jan Jabłonowski|Stanisława Jana Jabłonowskiego]] rozpoczęto budowę twierdzy [[Okopy Świętej Trójcy]]. W 1694 Polacy odnieśli zwycięstwo nad liczniejszą armią turecką w [[Bitwa pod Uścieczkiem|bitwie pod Uścieczkiem]]. Po [[Pokój w Karłowicach|pokoju w Karłowicach]] w 1699 roku całe Podole powróciło do Korony.
[[Plik:Pułaski at Bar by Korneli Szlegel.PNG|mały|''[[Kazimierz Pułaski|Pułaski]] w [[Bar (obwód winnicki)|Barze]]'', obraz [[Korneli Szlegel|K. Szlegela]]]]
=== Pod zaborami ===
[[Plik:Польський ринок1906.jpg|mały|[[Stare Miasto (Kamieniec Podolski)|Stare Miasto]] w [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu Podolskim]] ok. 1906 r.]]
W 1809 polscy powstańcy stoczyli [[Bitwa pod Zaleszczykami|bitwę pod Zaleszczykami]] z zaborcą austriackim. W rosyjskiej części Podola działały polskie oddziały partyzanckie w czasie [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]]. W 1831 Polacy stoczyli z zaborcą [[Bitwa pod Daszowem|bitwę pod Daszowem]]. W [[1848]] podobne działania występowały po stronie austriackiej. W 1897 największymi miastami Podola były [[Kamieniec Podolski]], [[Humań]], [[Winnica (miasto)|Winnica]], [[Bałta]], [[Chmielnicki|Płoskirów]] i [[Mohylów Podolski]].
 
=== II Rzeczpospolita i ZSRR ===
== Polacy na Podolu ==
[[Plik:Kamianets-Podilskyi-2007.jpg|mały|[[Twierdza w Kamieńcu Podolskim]]]]
[[Plik:Кафедральний костел святих Апостолів Петра і Павла. Брама 1.jpg|mały|Łuk triumfalny dla [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]] w [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu Podolskim]], wzniesiony z okazji wizyty króla w 1781]]
[[Plik:Chortkiv Ternopilska-Saint Stanislav church-general view.jpg|mały|[[Kościół św. Stanisława biskupa i męczennika w Czortkowie]]]]
[[Plik:Костьол Св. Миколая 01.JPG|mały|Kościół św. Anny w [[Bar (obwód winnicki)|Barze]]]]
Podole zajmuje ważne miejsce w polskiej historii i kulturze. W przedrozbiorowej Polsce było regionem o kluczowym znaczeniu strategicznym z racji na urodzajne gleby (Polska bogaciła się na handlu zbożem) oraz sieć twierdz, broniących kraj przez najazdami Tatarów i Turków. Najważniejsza i najsłynniejsza z twierdz mieści się w stolicy regionu – [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu]]. [[Twierdza w Kamieńcu Podolskim|Twierdza kamieniecka]] była nazywana ''bramą do Polski''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/748 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III].</ref>. Opis oblężenia twierdzy przez Osmanów zawarł [[Henryk Sienkiewicz]] w ''[[Pan Wołodyjowski|Panu Wołodyjowskim]]''. Kamieniec Podolski był jednym z dziesięciu miast, posiadających prawo wyboru króla w czasach [[wolna elekcja|wolnej elekcji]] i stanowił najważniejsze centrum kultury polskiej na południowo-wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej. [[Winnica (miasto)|Winnica]] i [[Chmielnicki|Płoskirów]] – dziś największe miasta Podola – były [[miasto królewskie|miastami królewskimi]] [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]]. Na Podolu posiadłości miały [[Magnateria polska|polskie rody magnackie]]: [[Zamoyscy herbu Jelita|Zamoyscy]], [[Radziwiłłowie herbu Trąby|Radziwiłłowie]], [[Ostrogscy herbu własnego|Ostrogscy]], [[Potoccy herbu Pilawa|Potoccy]], [[Koniecpolscy herbu Pobóg|Koniecpolscy]], [[Lubomirscy herbu Szreniawa bez Krzyża|Lubomirscy]], [[Sieniawscy herbu Leliwa|Sieniawscy]], [[Czartoryscy herbu Pogoń Litewska|Czartoryscy]]. W [[Bar (obwód winnicki)|Barze]] [[29 lutego]] [[1768]] została zawiązana [[konfederacja barska]].
 
Współcześnie Polacy wciąż zamieszkują Podole – zarówno po ukraińskiej, jak i mołdawskiej stronie granicy. W [[Rybnica (miasto)|RybnicyRybnica]] wjest [[Naddniestrze|Naddniestrzu]]jednym działaz Rybnicko-Polskiegłównych Stowarzyszenieskupisk „Polonia”[[Polacy orazw mieściMołdawii|Polaków sięw polska parafia katolickaMołdawii]]. W [[obwód winnicki|obwodzie winnickim]] Ukrainy według spisu powszechnego z [[2001]] roku mieszka 3794 Polaków. W [[obwód chmielnicki|obwodzie chmielnickim]], którego środkowa i południowa część leżą na Podolu mieszka 23 005 Polaków.
[[Plik:Zalischyky Kasparowicz House.JPG|mały|Dworek [[Jan Kasprowicz|Jana Kasprowicza]] w [[Zaleszczyki|Zaleszczykach]]]]
 
[[Plik:Особняк-лікарня (Палац), Вінниця, вул. Козицького 1.JPG|mały|Dom Nowińskiego w [[Winnica (miasto)|Winnicy]], w którym w 1920 gościł [[Józef Piłsudski]]]]
[[Plik:Chortkiv Ternopilska-Saint Stanislav church-general view.jpg|mały|[[Kościół św. Stanisława biskupa i męczennika w Czortkowie]]]]
=== Polacy urodzeni na Podolu ===
* Politycy:
* [[Gustaw Belke]] – przyrodnik i zoolog
** Premierzy Polski: [[Janusz Jędrzejewicz]], [[Ignacy Jan Paderewski]], [[Walery Sławek]]
* [[Zygmunt Brynk]] – kontradmirał [[Marynarka Wojenna (II RP)|Marynarki Wojennej II RP]]
** Ministrowie: [[Leon Biliński]], [[Konstanty Chyliński]], [[Konstanty Dąbrowski]], [[Wacław Jędrzejewicz]], [[Władysław Stesłowicz]], [[Wojciech Świętosławski (minister)|Wojciech Świętosławski]], [[Jerzy Zdziechowski]]
* [[Jan Brzechwa]] – poeta
** [[Ludwik Christians]], [[Artur Cielecki-Zaremba]], [[Józef Gałęzowski (polityk)|Józef Gałęzowski]], [[Jan Hołyński]], [[Wojciech Lachowicz]], [[Zdzisław Malicki]], [[Karol Rolle]]
* [[Zenon Brzozowski]] – mecenas sztuki
* Wojskowi:
* [[Piotr Jaksa Bykowski]] – powieściopisarz, eseista
** I Rzeczypospolitej: [[Jan Kajetan Jabłonowski]], [[Erazm Mycielski]], [[Mikołaj Potocki (zm. 1572)|Mikołaj Potocki]], [[Stanisław Potocki (1607-1647)|Stanisław Potocki]], [[Józef Zajączek]]
* [[Stanisław Chołoniewski]] – ksiądz katolicki, pisarz
** Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego: [[Hipolit Falkowski]], [[Wojciech Grzymała]], [[Włodzimierz Potocki]]. [[Karol Dominik Przeździecki]], [[Wacław Sierakowski]], [[Józef Wysocki (generał)|Józef Wysocki]]
* [[Konstanty Chyliński]] – historyk, minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego [[II Rzeczpospolita|II Rzeczypospolitej]]
** II Rzeczypospolitej:
* [[Ewa Cieszyńska]] – architekt
*** generałowie i admirałowie: [[Zygmunt Brynk]], [[Bolesław Bronisław Duch]], [[Wiktor Gawroński]], [[Ignacy Lipczyński (generał)|Ignacy Lipczyński]], [[Michał Martynowicz]], [[Gustaw Ostapowicz]], [[Wojciech Rogalski]], [[Bolesław Zaleski]], [[Cezary Żołądziowski]]
* [[Wacław Czerwiński]] – jeden z prekursorów polskiego szybownictwa
*** [[Marceli Cerklewicz]], [[Roman Czerniawski]], [[Stanisław Czerny (oficer)|Stanisław Czerny]], [[Włodzimierz Dobrowolski (podpułkownik)|Włodzimierz Dobrowolski]], [[Jan Duch]], [[Henryk Gąsiorowski]], [[Stanisław Kara]], [[Marian Niedźwiecki]], [[Jerzy Niezbrzycki]], [[Radosław Nowakowski (oficer marynarki)|Radosław Nowakowski]], [[Franciszek Polniaszek]], [[Adolf Porębski]], [[Stanisław Skalski (lotnik)|Stanisław Skalski]], [[Bolesław Sokołowski (pułkownik)|Bolesław Sokołowski]]
* [[Marcelina Darowska]] – zakonnica katolicka, [[błogosławiony|błogosławiona]] [[Kościół łaciński|Kościoła rzymskokatolickiego]]
** żołnierze Armii Krajowej: [[Paweł Bagiński]], [[Zbigniew Cerkowniak]], [[Aleksander Ożarowski]], [[Andrzej Pomian]], [[Stefan Tarnawski]]
* [[Maurycy Gosławski]] – poeta, powstaniec listopadowy
* Pisarze: [[Piotr Jaksa Bykowski]], [[Antonina Domańska]], [[Jarosław Iwaszkiewicz]], [[Jerzy Janicki]], [[Aleksander Jełowicki]], [[Józef Lipiński (pedagog)|Józef Lipiński]], [[Zygmunt Miłkowski (pisarz)|Zygmunt Miłkowski]], [[Franciszek Rawita-Gawroński]], [[Michał Rolle]], [[Julian Wołoszynowski]]
* [[Seweryn Goszczyński]] – poeta romantyczny
** Poeci: [[Hipolit Błotnicki]], [[Jan Brzechwa]], [[Maurycy Gosławski]], [[Seweryn Goszczyński]], [[Irena Sandecka]], [[Karol Sienkiewicz]], [[Leonard Sowiński (poeta)|Leonard Sowiński]], [[Stefan Witwicki]], [[Stefan Wolski]]
* [[Jarosław Iwaszkiewicz]] – pisarz, współtwórca grupy ''[[Skamander (grupa literacka)|Skamander]]''
* Muzycy: [[Eugeniusz Dziewulski]], [[Józef Lehrer]], [[Witold Maliszewski (kompozytor)|Witold Maliszewski]], [[Aleksander Michałowski (pianista)|Aleksander Michałowski]], [[Ignacy Jan Paderewski]], [[Wojciech Sowiński]], [[Bolesław Woytowicz]]
* [[Jerzy Janicki]] – pisarz, dramaturg, dziennikarz
** Wokalistki: [[Marina Łuczenko-Szczęsna|Marina Łuczenko]], [[Stefania Woytowicz]]
* [[Mieczysław Janikowski (malarz)|Mieczysław Janikowski]] – malarz, żołnierz
* Malarze: [[Mieczysław Janikowski (malarz)|Mieczysław Janikowski]], [[Witold Pruszkowski]], [[Marian Szpakowski]]
* [[Janusz Jędrzejewicz]] – major piechoty [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]], premier Polski, piłsudczyk
* Rzeźbiarze: [[Anna Dobrzańska]], [[Maria Dunin-Piotrowska]]
* [[Józef Lipiński (pedagog)|Józef Lipiński]] – pisarz i pedagog
* Aktorzy: [[Tadeusz Somogi]]
* [[Marina Łuczenko-Szczęsna|Marina Łuczenko]] – piosenkarka
* Architekci: [[Ewa Cieszyńska]], [[Władysław Horodecki]], [[Jan Knothe]], [[Jan Sas-Zubrzycki]]
* [[Witold Maliszewski (kompozytor)|Witold Maliszewski]] – kompozytor, dyrygent
* Inżynierowie: [[Leon Borowski (inżynier)|Leon Borowski]], [[Edward Jełowicki]], [[Andrzej Kornella]], [[Michał Kornella]], [[Henryk Markiewicz (inżynier)|Henryk Markiewicz]], [[Karol Skibiński]]
* [[Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz]] – [[kapitan żeglugi wielkiej]]
* Naukowcy:
* [[Zygmunt Miłkowski (pisarz)|Zygmunt Miłkowski]] – jeden z najpłodniejszych pisarzy polskich
** Historycy: [[Bogusława Czajecka]], [[Wawrzyniec Marczyński]], [[Szymon Okolski]], [[Aleksander Prusiewicz]], [[Aleksander Narcyz Przezdziecki]], [[Józef Apolinary Rolle]]
* [[Jerzy Niezbrzycki]] – [[Kapitan (ranga)|kapitan]] [[piechota|piechoty]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]], oficer polskiego wywiadu wojskowego, pisarz
** Filolodzy: [[Henryk Biegeleisen]], [[Józef Kallenbach]], [[Ireneusz Opacki]], [[Jadwiga Sokołowska]]
* [[Ignacy Jan Paderewski]] – pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy, premier Polski
** Zoolodzy: [[Gustaw Belke]], [[Kazimierz Drogoszewski]], [[Jan Hirschler]], [[Zygmunt Koźmiński]], [[Antoni Wierzejski]]
* [[Witold Pruszkowski]] – malarz
** [[Izydor Kopernicki]], [[Jerzy Przystawa]], [[Bohdan Świderski (geolog)|Bohdan Świderski]], [[Tadeusz Ważewski]]
* [[Jerzy Przystawa]] – fizyk, profesor dr hab., wykładowca na [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytecie Wrocławskim]]
* Żeglarze: [[Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz]]
* [[Franciszek Rawita-Gawroński]] – powieściopisarz, publicysta, historyk-amator, powstaniec styczniowy
* Lekarze: [[Adrian Baraniecki]], [[Władysław Dobrzaniecki]], [[Marek Eisner]], [[Zbigniew Herman]], [[Roman Hoppe]], [[Franceska Michalska]], [[Józef Apolinary Rolle]], [[Alfred Trawiński]], [[Mirosław Vitali]], [[Tadeusz Wąsowski (otolaryngolog)|Tadeusz Wąsowski]]
* [[Józef Apolinary Rolle|Antoni Józef Rolle]] – lekarz psychiatra, historyk amator
* Konstruktorzy lotniczy: [[Wacław Czerwiński]], [[Wiesław Stępniewski]]
* [[Michał Rolle]] – dziennikarz, historyk, pisarz
* Dyplomaci: [[Ksawery Orłowski]]
* [[Stanisław Skalski (lotnik)|Stanisław Skalski]] – [[as myśliwski]]
* Wojewodowie: [[Mieczysław Mickiewicz]], [[Aleksander Jan Potocki]], [[Jakub Potocki (wojewoda bracławski)|Jakub Potocki]]
* [[Walery Sławek]] – trzykrotny premier Polski, marszałek Sejmu
* Ziemianie: [[Zenon Brzozowski]], [[Bolesław Potocki]], [[Mieczysław Potocki (magnat)|Mieczysław Potocki]], [[Aleksander Skibniewski]], [[Feliks Sobański]], [[Joachim Wołoszynowski]]
* [[Alfred Trawiński]] – lekarz weterynarii
* Dziennikarze: [[Stanisław Poznański (dziennikarz)|Stanisław Poznański]], [[Antoni Sobański]]
* [[Stefan Witwicki]] – poeta romantyczny, publicysta
* Harcmistrzowie: [[Janusz Kowalski (harcmistrz)|Janusz Kowalski]], [[Józef Opacki]], [[Witold Sawicki]], [[Wanda Wachnowska-Skorupska]], [[Oskar Żawrocki]]
* [[Joachim Wołoszynowski]] – ziemianin, działacz społeczny, dziennikarz, polityk
* Działacze społeczni: [[Franciszek Leszek Klima]], [[Franciszek Salezy Potocki (1877-1949)|Franciszek Salezy Potocki]], [[Natalia Syniavska-Krzyżanowska]]
* [[Julian Wołoszynowski]] – prozaik, dramatopisarz
* Duchowni: [[Stanisław Chołoniewski]], [[Marcelina Darowska]], [[Bolesław Hieronim Kłopotowski]], [[Jan Paweł Lenga]], [[Leon Mały]], [[Dominik Jakub Potocki]], [[Stefan Leon Skibniewski]], [[Bolesław Szawłowski]]
* [[Bolesław Woytowicz]] – kompozytor, pianista
 
=== Zamki ===
Plik:Тиврів, Садиба Ярошинських - Палац — будинок колишньої духовної семінарії в якому працювали М.Д. Леонтович і К.Г. Стеценко.jpg|Pałac Jaroszyńskich w [[Tywriw|Tywrowie]]
Plik:Nemiya 07.JPG|[[Pałac w Nemii|Pałac Potockich w Nemii]]
Plik:ОсобнякДеражня поміщика- Ввул.Ф.Раціборовського Подільська, 1-1.jpg|[[Pałac w Derażni|Pałac Raciborowskich w Derażni]]
Plik:Новий палац в Тульчині DSC 0775.JPG|Nowy Pałac Potockich w [[Tulczyn]]ie
Plik:Палац Потоцьких, Дашів (смт).JPG|Pałac Potockich w [[Dasziw|Daszowie]]
Plik:Sobanski Palace 8 Obodivka Ukraine.JPG|Pałac Sobańskich w [[Obodiwka (obwód winnicki)|Obodówce]]
Plik:Verhivka Palace 3 Ukraine.JPG|Pałac Sobańskich w [[Wierzchówka|Wierzchówce]]
Plik:ЗаліщикиМоя Палац барона Бруністе 1ТернопільщинаБуч141.jpg|[[Pałac w Zaleszczykach|Pałac Brunickich w Zaleszczykach]]
</gallery>
 
Plik:Бар - Покровська церква з келіями (Кармелітський монастир) DSCF9887.JPG|Klasztor karmelitów w [[Bar (obwód winnicki)|Barze]]
Plik:Костел святої Трійці.jpg|[[Cerkiew św. Jozafata w Kamieńcu Podolskim|Kościół trynitarzy w Kamieńcu Podolskim]]
</gallery>
 
<gallery mode="packed-hover" widths="160" heights="140" caption="Wybrane kościoły z czasów zaborów">
Plik:Vinnytska Nemyriv Catholic church-2.jpg|Kościół św. Józefa Oblubieńca w [[Niemirów (obwód winnicki)|Niemirowie]]
Plik:Бар - Костьол Св. Миколая DSCF9932.JPG|Kościół św. Anny w [[Bar (obwód winnicki)|Barze]]
Plik:Костел Успіння Пресвятої Богородиці IMG 2581.jpg|[[Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Humaniu]]
Plik:Костел Підлісний Мукарів.jpg|Kościół św. Józefa w Mukarowie
Plik:3. Брацлав (Костьол).jpg|Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w [[Bracław]]iu
Plik:Гнівань, Костьол святого Йозефа.jpg|Kościół św. Józefa w [[Hniwań|Hniwaniu]]
</gallery>