Turbacz: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 16 bajtów ,  1 rok temu
m
Drobne zmiany typogrficzne, poprawa linkujących.
m (MalarzBOT: regeneracja szablonu {{Góra infobox}})
m (Drobne zmiany typogrficzne, poprawa linkujących.)
|opis grafiki = Szczyt Turbacza
|państwo = Polska
|położenie = [[Nowy Targ (gmina wiejska)|gmina Nowy Targ]] na granicy sołectw: [[Obidowa (wieś)|Obidowa]] i [[Waksmund]]
|pasmo = [[Gorce]]
|wysokość = 1310
[[Plik:Turbacz a1.jpg|thumb|240px|Widok na Turbacz od południowej strony, na zdjęciu widoczne [[Schronisko PTTK na Turbaczu|schronisko]]]]
{{Wikicytaty|dopełniacz=o Turbaczu}}
'''Turbacz''' – najwyższy szczyt [[Gorce|Gorców]], znajdujący się w centralnym punkcie pasma i tworzący potężny [[rozróg]]<ref name=Kondracki>{{Cytuj książkę |nazwisko=Kondracki |imię=Jerzy |tytuł=Geografia regionalna Polski |wydawca=Wyd. Naukowe PWN |miejsce=Warszawa |rok= 1998| |isbn=83-01-12479-2}}</ref>. Według większości źródeł ma wysokość 1310 m (np.<ref name=Compass>{{Cytuj książkę |tytuł=Gorce. Mapa turystyczna 1:50&nbsp;000 |rok=2007 |wydawca=Compass |miejsce=Kraków |isbn= 978-83-89165-39-8}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url= http://www.gorczanskipark.pl/page,art,id,11,kategoria,Przyroda_nieozywiona.html |tytuł=Strona Gorczańskiego Parku Narodowego|data dostępu = 2012-06-28}}</ref>), ale niektóre podają 1314 m<ref>{{Cytuj stronę |url= http://old.stat.gov.pl/gus/5840_737_PLK_HTML.htm|tytuł= Mały Rocznik Statystyczny Polski 2008, s. 27|data dostępu = 2012-06-28}}</ref>. Zbudowany jest z [[flisz karpacki|fliszu karpackiego]].
 
== Topografia ==
 
== Historia ==
Góra już w XIX w. była celem turystycznych wypraw. [[Seweryn Goszczyński]] tak opisuje ją w swoim „Dzienniku Podróży do Tatrów”: ''Widok z Turbacza na wszystkie strony przecudny, obszarem, który zajmuje i bogactwem rozmaitości. Nie miałem jeszcze w swym życiu podobnego widoku''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Nyka |imię=Józef |autor link=Józef Nyka |tytuł=W Gorcach |rok=1968 |wydawca=Wyd. Interpress |miejsce=Warszawa}}</ref>.
 
Sam szczyt Turbacza niczym nie wyróżnia się w dużej, szczytowej kopule. Otoczony był gęstym lasem świerkowym, przez co był pozbawiony widoków; stoi na nim kamienny obelisk oraz żelazny krzyż z datami 1945–1985. Dawniej wierzchołek był bezleśny i rozciągały się z niego szerokie widoki. W 1832 można było przez lunetę zobaczyć Kraków. Od kilku lat, po zniszczeniu lasu, z wierzchołka znowu rozciąga się widok w kierunku północnym i zachodnim. Dla większości turystów nazwa Turbacz kojarzy się ze stojącym na rozległej polanie [[Polana Wolnica|Wolnica]] (część [[Hala Długa|Hali Długiej]]) budynkiem [[schronisko PTTK na Turbaczu|schroniska PTTK na Turbaczu]]<ref name=Gorce>{{Cytuj książkę | nazwisko= Cieszkowski | imię=Marek | nazwisko2= Luboński | imię2=Paweł| tytuł= Gorce – przewodnik dla prawdziwego turysty | data=2004 | wydawca=Oficyna Wydawnicza „Rewasz” | miejsce=Pruszków | isbn=83-89188-19-8}}</ref>.
Przed schroniskiem największy w Gorcach węzeł [[szlak turystyczny|szlaków turystycznych]] (co wiąże się ze zwornikowym charakterem masywu Turbacza); z tarasu przed wejściem roztacza się rozległa panorama [[Pieniny|Pienin]] i [[Tatry|Tatr]] ponad wzniesieniami [[Pogórze Spisko-Gubałowskie|Pogórza Spisko-Gubałowskiego]] – od [[Tatry Bielskie|Tatr Bielskich]] z [[Hawrań|Hawraniem]] przez [[Tatry Wysokie]] z [[Łomnica (Tatry)|Łomnicą]], [[Gerlach]]em, [[Wysoka (Tatry)|Wysoką]] i [[Świnica|Świnicą]] po [[Tatry Zachodnie]] z [[Kasprowy Wierch|Kasprowym Wierchem]], [[Bystra (szczyt)|Bystrą]] i [[Banówka (Tatry)|Banówką]]<ref name=Gorce/>.
 
Obok schroniska (niewielki, drewniany budynek w lesie) – otwarte w [[1980]] roku [[MuzeumGorczański KulturyOśrodek iHistorii Turystyki Górskiej na Turbaczu|Muzeum Kultury i Turystyki Górskiej PTTK]], eksponujące dzieje turystyki w Gorcach, historię schroniska na Turbaczu, opis działalności ruchu oporu podczas II wojny światowej oraz postać [[Władysław Orkan|Władysława Orkana]]<ref name=Gorce/>.
 
Na Turbaczu, przy zejściu szlakiem do [[Nowy Targ|Nowego Targu]], obok tzw. Kaplicy Papieskiej na polanie [[Wisielakówka]], w drugą niedzielę sierpnia rokrocznie odbywa się Święto Gór, na które przybywają pieszo przez góry górale czasami z bardzo odległych zakątków. Impreza przyciąga też rzesze turystów. Przez wiele lat msza tradycyjnie była odprawiana przez pochodzącego z [[Łopuszna|Łopusznej]], położonej u stóp Turbacza, nieżyjącego już ks. [[Józef Tischner|Józefa Tischnera]]<ref name=Gorce/>. Na Wisielakówce znajduje się także pomnik pamięci [[Żołnierze wyklęci|żołnierzy wyklętych]], odsłonięty 12 sierpnia 2012.
 
Przez Turbacz przebiega trasa maratonu rowerowego rozgrywanego corocznie w okresie letnim. Trasa prowadzi z Rabki Zdrój na Turbacz, który jest jednocześnie najwyższym punktem polskich maratonów MTB<ref>[http://mtb.webworld.pl/index.php?expander=10%3A10%3A2 Rabka Zdrój (10.09.2011) (ID: 10) – Powerade MTB Marathon 2010]</ref>, a następnie trudnymi trasami z powrotem do Rabki.
 
== Nazwa ==
W gwarach góralskich nazwa Turbacza jest określana jako: ''Turbac'', ''Trubac'', bądź ''Turboc''<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Maciejczak | imię = Władysław | autor link = | nazwisko2 = Kobylińska | imię2 = Józefa | autor link2 = Józefa Kobylińska | tytuł = Słownik gwary zagórzańskiej | rok = 1994 | isbn =}} </ref>.
 
Według Władysława Maciejczaka nazwa etnicznie odnosiła się niegdyś jedynie do [[Hala Turbacz|Hali Turbacz]] i została błędnie przeniesiona na szczyt, a prawidłowa nazwa ludowa brzmiała: „Kluczki” (odnotowana w księgach austriackich). Nazwa ta do dziś odnosi się do lasu znajdującego się po południowej stronie Gorców. Bywa także używana przez starszych Zagórzan odnosząc się do samego szczytu. Do końca XIX w. były używane takie nazwy jak: ''Niedźwiedź'', ''Niedźwica'', ''Niedźwiedzica''<ref name=Słownik1>{{cytuj stronę| url = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/699| tytuł = Słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich: tomII, ss699| data dostępu = 29 Lipiec 2012| autor = | język = pl}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/728| tytuł = Słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich: tomV, ss728| data dostępu = 29 Lipiec 2012| autor = | język = pl}}</ref>. Powstały one na skutek błędu kartografów na mapie Galicji z 1790 roku. Kartografowie błędnie oznaczyli miejscowość: [[Niedźwiedź (powiat limanowski)|Niedźwiedź]] na miejscu Turbacza<ref name=karpinski/>. Pod nazwą Niedźwiedź oraz innymi szczyt figurował jeszcze w [[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego|Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego]]. Przy definicji szczytu w tym słowniku wspomina się także o lesie Kluczka i odrębnym ramieniu górskim o nazwie Turbacz ([[Wierchowa]])<ref>{{Cytuj stronę |url= http://dir.icm.edu.pl/pl/?find_in=fulltext&volume_id=2&find_text=Nied%C5%BAwiedzica+1311&search_volume=all&x=29&y=10|tytuł=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich|data dostępu = 2012-07-17}}</ref>. Przypuszcza się że nazwa Turbacz ma korzenie [[język wołoski|wołoskie]]. Jedna z teorii mówi że pochodzi od [[język rumuński|rumuńskich]] słów: ''turba'' – „darń, torf”. Istnieje też teoria według której pierwotnie określenie dotyczyło [[Turbacz (dopływ Koninkipotok)|Potoku Turbacz]] i jest nazwą dokładnie wschodniorumuńską nawiązującą do słowa ''turbat'' – „wściekły”, „szalony”, „zmącony”, „mętny”<ref name=Maciejczak>{{Cytuj książkę |nazwisko= Maciejczak|imię= Władysław|tytuł= Regionalny przewodnik monograficzny. Mszana Dolna: 2000|wydawca= |miejsce= Mszana Dolna|rok= 2000| strony = |isbn= 83-913887-0-0}}</ref>. Wysunięte zostały także przypuszczenia że nazwa może pochodzić od gry na [[trombita|trembitach]], według tej teorii słowa góralskie zaczynający się na: ''tr'' byłyby pierwotną wersją<ref name=karpinski/><ref>W Beskidach istnieje wiele nazw pochodzenia wołoskiego, upowszechniły się one po przybyciu Wołochów w XIV, XV wieku</ref>.
 
== Szlaki turystyki pieszej ==
{{Duża grafika|Panorama z Turbacza na północną stronę.JPG|1000px|Panorama ze schroniska na Turbaczu na północną i wschodnią stronę}}
Obok schroniska duży węzeł szlaków turystycznych<ref name=Compass/>:
: {{szlak|czerwony}} – czerwony [[Główny Szlak Beskidzki]] przez wierzchołek Turbacza, [[Obidowiec]], [[Stare Wierchy]], [[Jaworzyna Ponicka|Jaworzynę Ponicką]] i [[Maciejowa (Gorceszczyt)|Maciejową]] do [[Rabka-Zdrój|Rabki-Zdroju]]
: {{szlak|czerwony}} – czerwony Główny Szlak Beskidzki przez [[Przełęcz Knurowska|Przełęcz Knurowską]] i [[Pasmo Lubania]] do [[Krościenko nad Dunajcem|Krościenka]]
: {{szlak|niebieski}} – niebieski przez [[Bukowina Waksmundzka|Bukowinę Waksmundzką]] do [[Łopuszna|Łopusznej]]
* [[Gorczański Park Narodowy]]
* [[Czoło Turbacza]]
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
311 666

edycji