Ustawa Wilczka: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 1588 bajtów ,  1 rok temu
-kursywa w cudzysłowach, -linki do dat, układ informacji
(drobne merytoryczne)
(-kursywa w cudzysłowach, -linki do dat, układ informacji)
|wikiźródła =
}}
'''Ustawa Wilczka''' – potoczne określenie ''ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej'' opracowanej według projektu ministra przemysłu [[Mieczysław Wilczek|Mieczysława Wilczka]] i premiera [[Mieczysław Rakowski|Mieczysława Rakowskiego]] uchwalonej przez [[Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej IX kadencji|Sejm PRL IX kadencji]]. Ustawa obowiązywała od 1 stycznia 1989 do 31 grudnia 2000 i [[regulacja prawna|regulowała]] w sposób liberalny [[działalność gospodarcza|działalność gospodarczą]].
 
Ustawa zalegalizowała prywatną działalność gospodarczą. oraz funkcjonowałaFunkcjonowała na zasadach: „''co„co nie jest zakazane, jest dozwolone''”dozwolone” i „''pozwólcie„pozwólcie działać''”działać” (z [[fr.]] laissez faire, laissez passer). Po kilku [[nowelizacja]]ch została zastąpiona ustawą [[Prawo działalności gospodarczej]] z dnia 19 listopada 1999 r. (Dz.U. z 1999 nr 101 poz. 1178)<ref>{{Dziennik Ustaw|1999|101|1178}} Ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarcze.</ref>, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2001<ref>Ustawa r, a następnie, która z kolei została zastąpiona [[ustawa o swobodziePrawo działalności gospodarczej|ustawą o swobodzie działalności gospodarczej]] z dnia 219 lipcalistopada 20041999 r. (Dz.U. z 2004 nr 173 poz. 1807)<ref>{{Dziennik Ustaw|2004|173|1807}} Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej.</ref>, obowiązującą od dnia 21 sierpnia 2004 r. do dzisiaj. 26 stycznia 2018 roku Sejm RP uchwalił ustawę - Prawo przedsiębiorców, która wchodzi w skład tzw. Konstytucji dla biznesu i [[Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju|Planu Morawieckiego]] i ma zastąpić ustawę o swobodzie działalności gospodarczej<ref>{{Cytuj |tytuł 3= Druk nr 2051 1178|data dostępu = 2018-03-10 1999|opublikowany = sejm.gov.pl |url = http://sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=5D865F371057CA71C12581E100555A47 |język = pl101}}</ref>. Ustawaze z dnia 6 marca 2018 rzm. - [[Prawo przedsiębiorców]] (Dz.U. 2018 poz. 646) wejdzie w życie w ciągu 30 dni od dnia ogłoszenia tj. 30 kwietnia 2018 roku i zastąpi ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej<ref>{{Dziennik Ustaw|2018|646}}.</ref>.
 
Pierwotnie ustawa składała się z 54 [[Artykuł (prawo)|artykułów]], usystematyzowanych w 6 rozdziałów<ref>Art. 11 ustawy Wilczka.</ref>.
== Statystyka ==
Tekst ustawy zawiera 6 [[rozdział]]ów. Ustawa składała się ze 54 [[artykuł (prawo)|artykułów]] i 11 [[koncesja|koncesji]]<ref>Dz. U. z 1988 r. Nr 41, poz. 324, art. 11</ref>. Zgodnie z ustawą, uzyskania koncesji wymagało podjęcie działalności gospodarczej w zakresie:
 
== Działalność koncesjonowana ==
* wydobywania [[kopalina|kopalin]] podlegających [[prawo górnicze|prawu górniczemu]] oraz poszukiwania złóż tych kopalin
Zgodnie z ustawą, uzyskania [[Koncesja|koncesji]] wymagało podjęcie działalności gospodarczej w zakresie:
* przetwórstwa i obrotu metalami szlachetnymi i [[kamienie szlachetne|kamieniami szlachetnymi]]
 
* wytwarzania i obrotu [[materiały wybuchowe|materiałami wybuchowymi]], bronią i amunicją
*# wydobywania [[kopalina|kopalin]] podlegających [[prawo górnicze|prawu górniczemu]] oraz poszukiwania złóż tych kopalin
* wytwarzania środków farmaceutycznych, [[środki odurzające|odurzających]] i psychotropowych, artykułów sanitarnych oraz substancji trujących
*# przetwórstwa i obrotu metalami szlachetnymi i [[kamienie szlachetne|kamieniami szlachetnymi]]
* wyrobu, oczyszczania i odwadniania spirytusu oraz wydzielania spirytusu z innego wytworu, a także wyrobu wódek
*# wytwarzania i obrotu [[materiały wybuchowe|materiałami wybuchowymi]], bronią i amunicją
* wytwarzania wyrobów tytoniowych
*# wytwarzania środków farmaceutycznych, [[środki odurzające|odurzających]] i psychotropowych, artykułów sanitarnych oraz substancji trujących
* [[transport morski|transportu morskiego]], lotniczego oraz wykonywania innych usług lotniczych
*# wyrobu, oczyszczania i odwadniania spirytusu oraz wydzielania spirytusu z innego wytworu, a także wyrobu wódek
* prowadzenia [[apteka|aptek]]
*# wytwarzania wyrobów tytoniowych
* obrotu z zagranicą towarami i usługami, określonymi w drodze rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą
*# [[transport morski|transportu morskiego]], lotniczego oraz wykonywania innych usług lotniczych
* obrotu [[dobra kultury|dobrami kultury]] powstałymi przed 9 maja 1945 r.
*# prowadzenia [[apteka|aptek]]
* usług ochrony osób i mienia, detektywistycznych oraz w sprawach paszportowych.
*# obrotu z zagranicą towarami i usługami, określonymi w drodze rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą
*# obrotu [[dobra kultury|dobrami kultury]] powstałymi przed 9 maja 1945 r.
*# usług ochrony osób i mienia, detektywistycznych oraz w sprawach paszportowych.
 
W późniejszym czasie liczba działalności koncesjonowanej wzrosła z 11 do 24.
 
== Nowelizacje ==
Ustawę [[nowelizacja|znowelizowano]] wielokrotnie (i wprowadzono zmiany aż 40 razy). Większymi nowelizacjami były ustawy: z 6 kwietnia 1990<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1990|numer=26|pozycja=149}}</ref>, z 16 października 1991<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1991|numer=107|pozycja=460}}</ref> i z 16 lutego 1996<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1996|numer=41|pozycja=177}}</ref>. Większość zmian prowadziła do ograniczenia [[wolność gospodarcza|wolności gospodarczej]].
Ustawę [[nowelizacja|znowelizowano]] wielokrotnie (i wprowadzono zmiany aż 40 razy).
 
Większe nowelizacje:
* Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o zmianie ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. z 1990 r. Nr 26, poz. 149)<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1990|numer=26|pozycja=149}}</ref>.
* Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o zmianie ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 460)<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1991|numer=107|pozycja=460}}</ref>.
* Ustawa z dnia 16 lutego 1996 r. o zmianie ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. z 1996 r. Nr 41, poz. 177)<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1996|numer=41|pozycja=177}}</ref>.
 
Większość zmian prowadziła do ograniczenia [[wolność gospodarcza|wolności gospodarczej]].
 
== Tło historyczne ==
[[Lata 80. XX wieku]] były dla Polski latami [[Kryzys gospodarczy|kryzysu gospodarczego]]. Wraz ze spadkiem dynamiki [[Wzrost gospodarczy|wzrostu gospodarczego]] od drugiej połowy lat 70. i rosnącym [[Zadłużenie zagraniczne PRL|zadłużeniem zagranicznym]] (ok. 24 mld dolarów) pogarszała się sytuacja gospodarcza w kraju. 1 lipca 1980 władze ogłosiły podwyżki cen żywności. Było to bezpośrednim impulsem do wybuchu masowych strajków w [[Sierpień 1980|lipcu i sierpniu 1980]], które zakończyły się podpisaniem [[Porozumienia sierpniowe|porozumień społecznych]], w których zaakceptowano postulaty protestujących robotników, m.in. zgoda na tworzenie [[związki zawodowe|związków zawodowych]].
 
=== PRL w latach 80. ===
W 1981 roku [[Rząd Edwarda Babiucha, Józefa Pińkowskiego i Wojciecha Jaruzelskiego|rząd gen. Jaruzelskiego]] poinformował [[Klub Paryski]] o wstrzymaniu spłat zadłużenia zagranicznego w wysokości 25,5 miliardów [[Dolar amerykański|USD]] oraz 3,1 miliardów [[Rubel transferowy|rubli transferowych]] (ok. 2,5 miliard USD)<ref name="wprost">{{Cytuj stronę | url = https://www.wprost.pl/85845/- | tytuł = Gra w Gierki | opublikowany = Wprost | data = 2006}}</ref> z powodu niewypłacalności PRL<ref name="gw">[http://archive.is/qsxU ''Długie długi Gierka.''] [[Gazeta Wyborcza]], 2009-04-02.</ref>, co w konsekwencji powodowało jego dalszy wzrost.
[[Lata 80. XX wieku]] były dla Polski latami [[Kryzys gospodarczy|kryzysu gospodarczego]]. Wraz ze spadkiem dynamiki [[Wzrost gospodarczy|wzrostu gospodarczego]] od drugiej połowy lat 70. i rosnącym [[Zadłużenie zagraniczne PRL|zadłużeniem zagranicznym]] (ok. 24 mld dolarów) pogarszała się sytuacja gospodarcza w kraju. 1 lipca 1980 władze ogłosiły podwyżki cen żywności. Było to bezpośrednim impulsem do wybuchu masowych strajków w [[Sierpień 1980|lipcu i sierpniu 1980]], które zakończyły się podpisaniem [[Porozumienia sierpniowe|porozumień społecznych]], w których zaakceptowano postulaty protestujących robotników, m.in. zgoda na tworzenie [[związki zawodowe|związków zawodowych]].
 
W 1981 roku [[Rząd Edwarda Babiucha, Józefa Pińkowskiego i Wojciecha Jaruzelskiego|rząd gen. Jaruzelskiego]] poinformował [[Klub Paryski]] o wstrzymaniu spłat zadłużenia zagranicznego w wysokości 25,5 miliardów [[Dolar amerykański|USD]] oraz 3,1 miliardów [[Rubel transferowy|rubli transferowych]] (ok. 2,5 miliard USD)<ref name="wprost">{{Cytuj stronę | url = https://www.wprost.pl/85845/- | tytuł = Gra w Gierki | opublikowany = Wprost | data = 2006}}</ref> z powodu niewypłacalności PRL<ref name="gw">[http://archive.is/qsxU ''Długie długi Gierka.''] [[Gazeta Wyborcza]], 2009-04-02.</ref>, co w konsekwencji powodowało jego dalszy wzrost. W 1981 wprowadzono [[Stan wojenny w Polsce (1981–1983)|stan wojenny]], co jeszcze bardziej zaszkodziło gospodarce. Po zniesieniu stanu wojennego wprowadzano od 1982 nieskutecznie reformę gospodarczą.
 
{{Zobacz też|I etap reformy gospodarczej|II etap reformy gospodarczej|Referendum 1987}}
 
=== Gospodarka Polski Ludowej ===
== Charakterystyka gospodarki ==
[[Gospodarka Polski Ludowej]] była ściśle związana z [[Ustrój polityczny|ustrojem]] panującym w [[Polska Ludowa|Polsce Ludowej]] w latach 1945–1989, wzorowanym na rozwiązaniach radzieckich. Główną jego cechą było podporządkowanie [[Gospodarka|gospodarki]] celom politycznym<ref name="Encyklopedia PWN">[http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/4575023/polska-gospodarka.html ''Polska. Gospodarka.''] Wydawnictwo Naukowe PWN.</ref>. Gospodarka oparta była w tym okresie na społecznej własności środków produkcji, co umożliwiało [[Gospodarka planowa|centralne planowanie]] – tworzono [[Państwowe Gospodarstwo Rolne|państwowe gospodarstwa rolne]] (PGR), wprowadzono [[Centrala Handlu Zagranicznego|państwowy monopol w handlu zagranicznym]].
 
Wprowadzano[[Rozwój planygospodarczy]] wieloletnie,opierał msię na dokonanych zasadniczych reformach społecznych.in Zasadniczym narzędziem sprawowania kontroli nad gospodarką był system [[Plany gospodarcze w Polsce|planów gospodarczych]]{{r|Encyklopedia PWN}}. Szczególne znaczenie miał przy tym [[Plan trzyletni|plan 3-letni]] (1947–1949) – [[Reforma rolna w Polsce (1944)|reforma rolna]], [[nacjonalizacja przemysłu]] i zasiedlanie tzw. [[Ziemie Odzyskane|Ziem Odzyskanych]]. Wprowadzano plany wieloletnie, m.in. plan 3-letni (1947–1949) – odbudowy gospodarczej, [[Plan sześcioletni|plan 6-letni]] (1950–1955) – rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu oraz plany pięcioletnie z [[I plan pięcioletni (Polska)|1956–1960]] – o kontynuowaniu polityki uprzemysłowienia, [[II plan pięcioletni (Polska)|1961–1965]] – o dalszym rozwoju gospodarki narodowej, [[III plan pięcioletni (Polska)|1966–1970]] – o kontynuacji polityki industrialnej kraju.
Gospodarka oparta była w tym okresie na społecznej własności środków produkcji, co umożliwiało [[Gospodarka planowa|centralne planowanie]] – tworzono [[Państwowe Gospodarstwo Rolne|państwowe gospodarstwa rolne]] (PGR), wprowadzono [[Centrala Handlu Zagranicznego|państwowy monopol w handlu zagranicznym]].
 
[[Rozwój gospodarczy]] opierał się na dokonanych zasadniczych reformach społecznych. Zasadniczym narzędziem sprawowania kontroli nad gospodarką był system [[Plany gospodarcze w Polsce|planów gospodarczych]]{{r|Encyklopedia PWN}}. Szczególne znaczenie miał przy tym [[Plan trzyletni|plan 3-letni]] (1947–1949) – [[Reforma rolna w Polsce (1944)|reforma rolna]], [[nacjonalizacja przemysłu]] i zasiedlanie tzw. [[Ziemie Odzyskane|Ziem Odzyskanych]].
 
Wprowadzano plany wieloletnie, m.in. [[Plan trzyletni|plan 3-letni]] (1947–1949) – odbudowy gospodarczej, [[Plan sześcioletni|plan 6-letni]] (1950–1955) – rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu oraz plany pięcioletnie z [[I plan pięcioletni (Polska)|1956–1960]] – o kontynuowaniu polityki uprzemysłowienia, [[II plan pięcioletni (Polska)|1961–1965]] – o dalszym rozwoju gospodarki narodowej, [[III plan pięcioletni (Polska)|1966–1970]] – o kontynuacji polityki industrialnej kraju.
 
{{Zobacz też|Plany gospodarcze w Polsce#Plany gospodarcze w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej|o1=Plany gospodarcze PRL|Organy zarządzania gospodarką w PRL|Zadłużenie krajowe PRL}}
 
=== Okoliczności uchwalenia ustawy ===
Sytuacja społeczno-gospodarcza pod koniec lat 80. XX wieku wymagała radykalnych i natychmiastowych zmian. Rządzący zdawali sobie sprawę z narastającego niezadowolenia społecznego i obawiali się aby nie doszło do rozruchów na tle gospodarczym. [[Nomenklatura (polityka)|Nomenklatura]] była świadoma tego, że społeczeństwo nie wierzy w proponowane przez nią reformy.
 
=== Skutki gospodarcze ustawy ===
Ustawa pozwoliła Polsce przejść od [[gospodarka niedoboru|gospodarki niedoboru]] do [[gospodarka wolnorynkowa|gospodarki wolnorynkowej]] i dokonać cudu gospodarczego końca XX wieku<ref>[http://wiadomosci.onet.pl/kraj/ustawa-wilczka-czyli-wolnosc-gospodarcza-zawarta-na-trzech-stronach/0pxvd Ustawa Wilczka, czyli wolność gospodarcza zawarta na trzech stronach]</ref>. Ustawa umożliwiła każdemu obywatelowi PRL podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej na równych prawach, co m.in. spowodowało aktywizację drobnych przedsiębiorców. W połączeniu z zastąpieniem [[gospodarka planowa|gospodarki planowej]] centralnie sterowanej systemem [[gospodarka wolnorynkowa|gospodarki wolnorynkowej]] w efekcie zaowocowała dużą dynamiką gospodarczą na samym początku [[lata 90. XX wieku|lat 90. XX wieku]].
 
'''Fragmenty''':
 
: ''Art. 1 „Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej jest wolne i dozwolone każdemu na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawaprawa”.”''
 
: ''Art. 4 „Podmioty gospodarcze mogą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dokonywać czynności i działań, które nie są przez prawo zabronionezabronione”.”''
 
== Opinie niektórych ekonomistów ==
 
* [[Andrzej Sadowski (ekonomista)|Andrzej Sadowski]]: ''Ustawa Mieczysława Wilczka jest do tej pory niedoścignionym wzorem ustawy, dającej najwięcej wolności gospodarczej polskim przedsiębiorcom. Co jest zaskakujące, jest zgodna z polskimi zobowiązaniami wobec UE''<ref>[http://www.wprost.pl/ar/148698/Sadowski-wprowadzmy-ustawe-Wilczka/ ''Sadowski: wprowadźmy ustawę Wilczka''].</ref>.
 
 
== Wyróżnienia ==
29 grudnia 2008 [[Centrum im. Adama Smitha]] – instytut działający na rzecz wolnego rynku, uhonorował Mieczysława Wilczka tytułem "Jego„Jego Przedsiębiorczości"Przedsiębiorczości”<ref>[http://www.asme.pl/123067572592445.shtml TV ASME: Przywrócić ustawę Wilczka! – Centrum Adama Smitha].</ref>.
 
== Zobacz też ==