Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 839 bajtów ,  1 rok temu
brak opisu edycji
|następca =
|odznaczenia =
|commons = Category:Franciszek Ptak
|quote =
}}
 
== Życiorys ==
=== Wczesne lata ===
[[Plik:Franciszek-ptak-z rodzina 1917.jpg|thumb|300px|Franciszek Ptak z rodziną, 1917]]
{{Grafika rozwinięta
| link2 = Plik:Marcjanna Ptak mal. Józef Krasnowolski.JPG
}}
[[Plik:Błażej Czepiec i Franciszek Ptak rys. Włodzimierz Tetmajer.jpg|300px|right|thumb|''Błażej Czepiec i Franciszek Ptak w bronowickiej izbie'', pastel [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierza Tetmajera]] – Ptak siedzi w środku, [[Muzeum Historyczne Miasta Krakowa]]]]
{{Galeria
|Nazwa=
|Plik:Grób rodziny Ptaków w Raciborowicach 2.jpg|Rodzinny grobowiec Ptaków w Raciborowicach
}}
Urodził się w rodzinie [[chłopi|chłopskiej]]. Był synem Antoniego, posiadacza ziemskiego, właściciela ok. 5 [[Morga|morgów]], i Salomei z Włodków. Ukończył szkołę ludową, ale był także samoukiem, wiele czytał. Gospodarował na swoich 2 morgach. Przez pewien czas był pracownikiem najemnym w młynie. Założył i prowadził karczmę w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]]. Przez dziewięć lat był dzierżawcą [[myto|myta]]<ref name=psb>{{cytuj książkę | autor r = Henryk Korczyk| rozdział = Franciszek Ptak (1859–1936)| tytuł = Polski Słownik Biograficzny| tom = XXIX/2 | zeszyt = 121| wydawca = Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk| miejsce = | rok = 1986| strony = 287–288| isbn =| adres rozdziału = http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/franciszek-ptak}}</ref>.
 
W 1886 poślubił Marcjannę z domu Szafrańską (ur. 7 stycznia 1864, zm. 4 sierpnia 1947), z którą miał dwanaścioro dzieci: pięciu synów i siedem córek.
 
=== Początek działalności w ruchu ludowym ===
Był związany z ruchem chrześcijańsko–ludowym [[Stanisław Stojałowski|ks. Stanisława Stojałowskiego]]. W 1892 bez powodzenia kandydował w wyborach uzupełniających do galicyjskiego [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejmu Krajowego]]. W latach 1898–1902 wydawał czasopismo „Obrona Ludu”, organ stronnictwa chrześcijańsko–ludowego, ukazujące się w Krakowie.
 
}}
 
W grudniu 1900 kandydował bez powodzenia do austriackiej [[Rada Państwa (Austria)|Rady Państwa]]. Nawiązanie do tego wydarzenia znalazło się w jednym z dialogów w ''[[Wesele (dramat)|Weselu]]'' [[Stanisław Wyspiański|Stanisława Wyspiańskiego]]<ref (aktgroup=uwaga>Stanisław Wyspiański, ''Wesele'', Akt I, scena 25. Rozmowa rozmowaGospodarza, Poety zi Czepca. Czepcem<br />„GOSPODARZGOSPODARZ: ''Toście Ptaka wybierali?;''<br /> – CZEPIEC: ''A kiedy ptak, niechta leci;''<br /> – POETA: ''macie ta skrzydlate ptaki?;''<br />– CZEPIEC: ''Ptok ptakowi nie jednaki, człek człekowi nie dorówna, dusa dusy zajrzy w oczy, nie polezie orzeł w gówna”gówna'' (...)<br /> [https://pl.wikisource.org/wiki/Wesele_(Wyspia%C5%84ski)/Akt_I Zobacz tekst w Wikiźródłach]</ref>. Wyspiański zaprosił na premierę „Wesela” w [[Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie|Teatrze Miejskim]] Ptaka wraz z żoną, przy czym szczególnie zależało mu właśnie na opinii małżonki, Marianny z Szafrańskich, którą „cenił za praktyczny chłopski rozum”<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.nhpedia.pl/franciszek_ptak.html| tytuł = Franciszek Ptak| opublikowany = nhpedia.pl| język = pl| data dostępu = 27 stycznia 2015}}</ref>.
 
Ptak współpracował z [[Jan Stapiński|Janem Stapińskim]], współorganizatorem galicyjskiego Stronnictwa Ludowego, który, według S. Szczepańskiego, szachował „w Krakowskiem Wójcika Ptakiem, Ptaka Waligórą, czy innym prezesem wójtów, jak potrzeba było”. W latach 1897–1909 był członkiem Rady Powiatowej w Krakowie z grupy gmin wiejskich i zastępcą członka, a od 1904 – członkiem Wydziału Powiatowego w Krakowie. Od 1904 do 1910 był również członkiem Rady Szkolnej Okręgowej w Krakowie z ramienia Rady Powiatowej. Założył Tow. [[Sokół (organizacja)|„Sokół”]] w Bieńczycach.
 
=== Poseł na Sejm Krajowy ===
W dniu 20 stycznia 1907 został wybrany na członka Rady Naczelnej (RN) [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (1913–1931)|Polskiego Stronnictwa Ludowego]] (PSL), którą to nazwę przyjęło SL w 1903. W wyborach do Rady Państwa w maju 1907 zrezygnował z kandydatury na rzecz Franciszka Wójcika. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego w dniu 25 lutego 1908 został wybrany na posła z gmin wiejskich pow. krakowskiego. W sejmie był członkiem komisji petycyjnej i komisji gminnej (od 1910 również i komisji drożyźnianej) oraz rewidentem sejmowym. Przemawiał m.in. w sprawie zniesienia myt krajowych (1 października 1908), założenia szkoły gospodyń wiejskich w pow. krakowskim (14 października 1909). Wystąpił również m.in. wraz z innymi posłami z wnioskiem nagłym w sprawie zapobieżenia głodowi grożącemu ludności w całym kraju (19 marca 1913). W 1908 wraz z [[Władysław Bogacki|Władysławem Bogackim]] byli organizatorami słynnego „wesela krakowskiego”, które defilowało przed cesarzem [[Franciszek Józef I|Franciszkiem Józefem I]] w Wiedniu w 60. rocznicę wstąpienia jego na tron. Jedna z córek Ptaka, Zofia, wraz ze znanym artystą malarzem, [[Henryk Uziembło|Henrykiem Uziembłą]], tworzyli „parę młodych”, a malarz [[Wojciech Kossak]] był starostą. „Wesele” to wywołało wówczas w [[Wiedeń|Wiedniu]] entuzjazm i odbiło się szerokim echem po całym kraju, wywołując również falę krytyk, m.in. i pod adresem Ptaka, jako krakowskiego „Paradebauera” (S. Szczepański). W dniu 8 marca 1908 został ponownie wybrany na członka Rady Nadzorczej PSL. W latach 1913–1914 był członkiem Rady Nadzorczej Krajowej Centralnej Kasy dla Spółek Rolniczych we Lwowie. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego 30 czerwcu 1913 nie został wybrany na posła; w jego miejsce mandat otrzymał Józef Serczyk, również ludowiec. Franciszek Ptak figurował jako członek RS PSL w czasie jej zebrania w [[Tarnów|Tarnowie]] w dniu 13 grudniu 1913, na którym doszło do rozłamu na PSL – Lewica, które skupiło zwolenników [[Jan Stapiński|Jana Stapińskiego]] i PSL „Piast”, któremu przewodzili [[Jakub Bojko]] i [[Wincenty Witos]]. Franciszek Ptak znalazł się w PSL – Lewica, w którym na Kongresie w dniu 5 kwietnia 1914 został wybrany na członka RN. W dniu 28 czerwca 1914 zwrócił się wraz z Franciszkiem Wójcikiem z odezwą do chłopów o finansowe popieranie PSL – Lewica („Przyjaciel Ludu” 1914 nr 26 s. 4).
W dniu 20 stycznia 1907 został wybrany na członka Rady Naczelnej (RN) [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (1913–1931)|Polskiego Stronnictwa Ludowego]] (PSL), którą to nazwę przyjęło SL w 1903. W wyborach do Rady Państwa w maju 1907 zrezygnował z kandydatury na rzecz Franciszka Wójcika. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego w dniu 25 lutego 1908 został wybrany na posła z gmin wiejskich pow. krakowskiego. W sejmie był członkiem komisji petycyjnej i komisji gminnej (od 1910 również i komisji drożyźnianej) oraz rewidentem sejmowym. Przemawiał m.in. w sprawie zniesienia myt krajowych (1 października 1908), założenia szkoły gospodyń wiejskich w pow. krakowskim (14 października 1909). Wystąpił również m.in. wraz z innymi posłami z wnioskiem nagłym w sprawie zapobieżenia głodowi grożącemu ludności w całym kraju (19 marca 1913).
 
W 1908 wraz z [[Władysław Bogacki|Władysławem Bogackim]] byli organizatorami słynnego „wesela krakowskiego”, które defilowało przed cesarzem [[Franciszek Józef I|Franciszkiem Józefem I]] w Wiedniu w 60. rocznicę wstąpienia jego na tron. Jedna z córek Ptaka, Zofia, wraz ze znanym artystą malarzem, [[Henryk Uziembło|Henrykiem Uziembłą]], tworzyli „parę młodych”, a malarz [[Wojciech Kossak]] był starostą. „Wesele” to wywołało wówczas w [[Wiedeń|Wiedniu]] entuzjazm i odbiło się szerokim echem po całym kraju, wywołując również falę krytyk, m.in. i pod adresem Ptaka, jako krakowskiego „Paradebauera” (S. Szczepański). W dniu 8 marca 1908 został ponownie wybrany na członka Rady Nadzorczej PSL. W latach 1913–1914 był członkiem Rady Nadzorczej Krajowej Centralnej Kasy dla Spółek Rolniczych we Lwowie.
 
=== W PSL – Lewica ===
W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego 30 czerwcu 1913 nie został wybrany na posła; w jego miejsce mandat otrzymał [[Józef Serczyk]], również ludowiec. Franciszek Ptak figurował jako członek RS PSL w czasie jej zebrania w [[Tarnów|Tarnowie]] w dniu 13 grudniu 1913, na którym doszło do rozłamu na PSL – Lewica, które skupiło zwolenników [[Jan Stapiński|Jana Stapińskiego]] i PSL „Piast”, któremu przewodzili [[Jakub Bojko]] i [[Wincenty Witos]]. Franciszek Ptak znalazł się w PSL – Lewica, w którym na Kongresie w dniu 5 kwietnia 1914 został wybrany na członka RN. W dniu 28 czerwca 1914 zwrócił się wraz z Franciszkiem Wójcikiem z odezwą do chłopów o finansowe popieranie PSL – Lewica („Przyjaciel Ludu” 1914 nr 26 s. 4).
 
W czasie pierwszej wojny światowej Ptak w wojsku nie służył i pozostawał w domu. Podczas krótkotrwałego zjednoczenia [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (1913–1931)|PSL „Piast”]] z PSL – Lewica, dokonanego na zjeździe w Tarnowie w dn. 1 grudnia 1918, został obrany członkiem Zarządu Głównego PSL.
W 1920 roku Ptak, oburzony koniecznością płacenia kar za nieposyłanie dzieci do szkoły, wraz z [[Franciszek Wójcik|Franciszkiem Wójcikiem]] zorganizował zebranie dla około czterdziestu osób, podczas którego miał przekonywać rodziców, by nie regulowali grzywien nałożonych przez Radę Szkolną Okręgową. Zarząd szkoły w [[Krzesławice (Kraków)|Krzesławicach]] oskarżył ludowca o anarchizm, jednak Ptak nie przyznał się do winy, co więcej odparł zarzuty, stwierdzając że „nie ogłaszał, by dzieci do szkoły nie posyłać i grzywien nie płacić”. Sprawa została umorzona<ref>{{cytuj stronę| tytuł = Buntownik w oświacie| url = http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/162706,buntownik-w-oswiacie,2,id,t,sa.html| data = 16 września 2009| data dostępu = 19 stycznia 2015| autor = Artur Drożdżak| język = pl| opublikowany = [[Gazeta Krakowska]]}}</ref>.
 
=== Działalność w PSL „Piast” i ostatnie lata ===
W 1924 opuścił szeregi PSL – Lewica i przeszedł do PSL „Piast”. Założył [[Kasa Stefczyka|Kasę Stefczyka]] w Bieńczycach, obsługującą kilkanaście okolicznych wsi, i był jej długoletnim prezesem. W 1932 witał z banderią krakusów Wincentego Witosa jadącego do Pleszowa. Zmarł 29 lipca 1936 w Krakowie w szpitalu OO. Bonifratrów. Pochowany został na cmentarzu w [[Raciborowice (województwo małopolskie)|Raciborowicach]] w dniu 1 sierpnia 1936.
 
Był żonaty od 1886 z Marcjanną z domu Szafrańską (ur. 7 stycznia 1864, zm. 4 sierpnia 1947), z którą miał 5 synów i 7 córek. Wśród jego wnuków byli m.in. immunolog [[Włodzimierz Ptak]]<ref>{{cytuj książkę | autor = Andrzej Kobos| tytuł = Po drogach uczonych| tom = 4| wydawca = [[Polska Akademia Umiejętności]]| miejsce = Kraków| rok = 2009| strony = 383–398| isbn = 978-83-7676-021-6}}</ref> i chemik [[Wiesław Ptak]].
 
== Upamiętnienie ==
Jego imieniem została nazwana jedna z ulic w Krakowie, w dzielnicy [[Dzielnica XVI Bieńczyce|BieńczycachBieńczyce]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://web.archive.org/web/20050506211309/http://www.iskrakow.krak.pl:80/pliki/ulicek.pdf| tytuł = Alfabetyczny wykaz ulic miasta Krakowa| data dostępu = 19 stycznia 2015| język = pl| opublikowany = iskrakow.krak.pl}}</ref>.
 
== Uwagi ==
Jego imieniem została nazwana jedna z ulic w [[Dzielnica XVI Bieńczyce|Bieńczycach]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://web.archive.org/web/20050506211309/http://www.iskrakow.krak.pl:80/pliki/ulicek.pdf| tytuł = Alfabetyczny wykaz ulic miasta Krakowa| data dostępu = 19 stycznia 2015| język = pl| opublikowany = iskrakow.krak.pl}}</ref>.
{{Uwagi}}
 
== Przypisy ==