Otwórz menu główne

Zmiany

m
→‎Przebieg walk: Dr. Tech., linki popr., lit.
Chcąc przerwać natarcie Rosjan, wyznaczony 1 listopada na dowódcę Frontu Wschodniego gen. [[Paul von Hindenburg]] i jego szef sztabu gen. [[Erich Ludendorff]] postanowili wyprzedzić uderzenie Rosjan. Niemcy mieli na kierunku głównego uderzenia znaczną przewagę w siłach i środkach walki.
 
11 listopada 9 Armia niemiecka przeszła do natarcia, wykonując uderzenie z rejonu [[Toruń|Torunia]] na [[Kutno]], w styk 1. i 2. Armii rosyjskiej. W toku walk w rejonie [[Włocławek|Włocławka]] i Kutna nie udało się Niemcom rozbić dwóch skrzydłowych Korpusów rosyjskich, które w bojach odeszły na Włocławek. 13 listopada dowódca 2. Armii rosyjskiej przesunął swoje Korpusy na północ i zorganizował obronę na północ od [[Łódź|Łodzi]]. 15 listopada dowódca Frontu Północno-Zachodniego gen. [[Nikołaj Ruzski|Ruzski]] rozpoczął przegrupowanie na północ 2. i 5. Armii. W celu zajęcia Łodzi od północy i południa gen. [[August von Mackensen|Mackensen]] skierował Grupę Uderzeniową gen. [[Reinhard von Scheffer-Boyadel|Scheffera]] (3 dywizje piechoty i 2 dywizje kawalerii), która 18–19 listopada wyszła na tył 2. Armii rosyjskiej na wschód od Łodzi. Tu spotkał 5. Armię rosyjską, która podeszła z południa. Frontalne uderzenie wojsk niemieckich na zachód i południowy zachód od Łodzi zostało zatrzymane. Grupa Łowicka 1. Armii rosyjskiej (ok. dwóch korpusów) weszła w styczność z prawym skrzydłem 2. Armii na wschód od Łodzi pod [[Brzeziny|Brzezinami]] i Grupa Scheffera sama znalazła się w okrążeniu. Wieczorem 22 listopada gen. Scheffer otrzymał rozkaz odwrotu. W związku z niewłaściwymi działaniami gen. [[Paul von Rennenkampf|Rennenkampfa]] (na drogach odwrotu była tylko jedna dywizja, która nie otrzymała wsparcia) Grupie udało się z 70% stratami stanów osobowych 24 listopada wyrwać z okrążenia pod Brzezinami i skierować się na północny wschód.
 
Do 22 listopada Niemcom udało się okrążyć Łódź od zachodu, północy i wschodu. Nie mieli jednak sił, aby zamknąć okrążenie. Po walkach Rosjanie musieli opuścić Łódź – byli zbyt osłabieni, żeby się w niej utrzymać. Po bitwie wycofali się na linię [[Rawka (rzeka)|rzeki Rawki]] koło [[Skierniewice|Skierniewic]]. W bojach wzięły udział dywizje syberyjskie z [[Chabarowsk]]a, [[Krasnojarsk]]a, [[Omsk]]a i [[Irkuck]]a (a w nich wielu Polaków); w skład jednej z nich wchodził [[24 Pułk Syberyjski]], który otrzymywał w ramach uzupełnień mieszkańców Mazowsza i Warszawy, wcielonych do armii carskiej. W niemieckiej armii walczył [[Korpus Landsturmu Posen|Korpus Posen]], w którego skład wchodziło około 23 tysięcy Polaków. Na polu bitwy zginęli Rosjanie, Niemcy, Austriacy, Polacy, Litwini, Czesi, Ukraińcy, Łotysze i Tatarzy. W czasie walk wszystkie większe budynki w Łodzi były zajęte przez rannych, których liczbę (obu stron) obliczano na 35 000.
Zasadnicza bitwa odbyła się w okolicach dzisiejszej [[Stara Gadka|Gadki Starej]]. Bitwa zakończyła się zajęciem Łodzi przez Niemców. Wojskami niemieckimi pod Gadką Starą dowodził wówczas doskonały strateg, gen. Reinhard von Scheffer-Boyadel, stąd nazwa oddziałów niemieckich „grupa Scheffera” (w składzie 49 i 50 rezerwowa dywizja piechoty oraz 3 dywizja gwardyjska gen. [[Karl Litzmann|Karla Litzmanna]]). Dzięki „niesubordynacji” gen. Litzmanna, który wbrew rozkazowi wycofania się wykonał uderzenie na Rosjan, bitwa zakończyła się zwycięstwem Niemców, a Litzmanna okrzyknięto ''Lwem spod Brzezin'', gdyż w historiografii niemieckiej bitwa nazwana została bitwą pod [[Brzeziny|Brzezinami]]. W Gadce Starej znajduje się [[Cmentarz wojenny w Gadce Starej|cmentarz wojenny]], gdzie zachowało się kilkadziesiąt kamiennych nagrobków i płyt upamiętniających poległych w bitwie, a przede wszystkim, na cmentarnym wzgórzu, stoi duży pomnik z kamiennych głazów, z niemieckim napisem ''Tu spoczywa 2000 dzielnych wojowników''.
 
Historycy uznają bitwę za największą operację manewrową I wojny światowej i pierwszy „[[blitzkrieg]]” w dziejach światowej sztuki wojennej izi z tej przyczyny analizowany wnikliwie w okresie międzywojennym na wielu akademiach wojennych. Pod Łodzią Rosjanie po raz pierwszy użyli [[samochódSamochód pancerny|samochodów pancernych]]. W sumie jednak zarówno niemiecki plan okrążenia 2. i 5. Armii rosyjskiej nie powiódł się, jak i rosyjskie plany zostały zerwane<ref>Georgij K. Korolko,: ''Operacja łódzka 1914. Najciekawsza batalia pierwszej wojny światowej''. Oświęcim 2014.</ref>. W połowie grudnia front wschodni w tym miejscu ustabilizował się. Po zakończonej operacji zostali zdjęci ze stanowisk: dowódca 1. Armii gen. Rennenkampf i dowódca 2. Armii gen. Scheidemann.
 
W nawiązaniu do tej bitwy, a zwłaszcza roli, jaką w niej odegrał gen. Karl Litzmann, podczas II wojny światowej okupowana przez Niemców Łódź otrzymała w kwietniu 1940 r. nazwę [[Historia Łodzi pod okupacją niemiecką|Litzmannstadt]].
43 712

edycji