Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 616 bajtów ,  1 rok temu
brak opisu edycji
|quote =
}}
'''Franciszek Ptak''' (ur. [[30 sierpnia]] [[1859]] w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]], zm. [[29 lipca]] [[1936]] w [[Kraków|Krakowie]]) – polski [[Chłopi|chłop]], karczmarz, działacz [[Ruch ludowy|ruchu ludowego]], wydawca, poseł na galicyjski [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejm Krajowy]].
 
== Życiorys ==
}}
[[Plik:Błażej Czepiec i Franciszek Ptak rys. Włodzimierz Tetmajer.jpg|300px|right|thumb|''Błażej Czepiec i Franciszek Ptak w bronowickiej izbie'', pastel [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierza Tetmajera]] – Ptak siedzi w środku, [[Muzeum Historyczne Miasta Krakowa]]]]
Urodził się w rodzinie [[chłopi|chłopskiej]]. Był synem Antoniego, posiadacza ziemskiego, właściciela ok. 5pięciu [[Morga|morgów]], i Salomei z Włodków. Ukończył szkołę ludową, ale był także samoukiem, wiele czytał. Gospodarował na swoich 2dwóch morgach. Przez pewien czasOkresowo był pracownikiem najemnym w młynie. Założył i prowadził karczmę w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]]. Przez dziewięć lat był dzierżawcą [[myto|myta]]<ref name=psb>{{cytuj książkę | autor r = Henryk Korczyk| rozdział = Franciszek Ptak (1859–1936)| tytuł = Polski Słownik Biograficzny| tom = XXIX/2 | zeszyt = 121| wydawca = Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk| miejsce = | rok = 1986| strony = 287–288| isbn =| adres rozdziału = http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/franciszek-ptak}}</ref>.
{{Galeria
|Nazwa=
|wielkość=300
|pozycja=right
|margines_lewy=1em
|Plik:Grób rodziny Ptaków w Raciborowicach byVetulani.jpg|Rodzinny grobowiec Ptaków w Raciborowicach
|Plik:Grób rodziny Ptaków w Raciborowicach 2.jpg|Rodzinny grobowiec Ptaków w Raciborowicach
}}
Urodził się w rodzinie [[chłopi|chłopskiej]]. Był synem Antoniego, posiadacza ziemskiego, właściciela ok. 5 [[Morga|morgów]], i Salomei z Włodków. Ukończył szkołę ludową, ale był także samoukiem, wiele czytał. Gospodarował na swoich 2 morgach. Przez pewien czas był pracownikiem najemnym w młynie. Założył i prowadził karczmę w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]]. Przez dziewięć lat był dzierżawcą [[myto|myta]]<ref name=psb>{{cytuj książkę | autor r = Henryk Korczyk| rozdział = Franciszek Ptak (1859–1936)| tytuł = Polski Słownik Biograficzny| tom = XXIX/2 | zeszyt = 121| wydawca = Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk| miejsce = | rok = 1986| strony = 287–288| isbn =| adres rozdziału = http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/franciszek-ptak}}</ref>.
 
W 1886 poślubił Marcjannę z domu Szafrańską (ur. 7 stycznia 1864, zm. 4 sierpnia 1947), z którą miał dwanaścioro dzieci: pięciu synów i siedem córek.
 
=== Początek działalności w ruchu ludowym ===
Był związany z ruchem chrześcijańsko–ludowymchrześcijańsko-ludowym księdza [[Stanisław Stojałowski|ks. Stanisława Stojałowskiego]]. W 1892 bez powodzenia kandydował w wyborach uzupełniających do galicyjskiego [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejmu Krajowego]]. W latach 1898–1902 wydawał czasopismoukazujące się w Krakowie pismo „Obrona Ludu”, organ stronnictwa chrześcijańsko–ludowego, ukazujące się w Krakowie.
 
[[Wincenty Witos]] w swoich wspomnieniach pisał o „karczmarzu z Bieńczyc”, zajmującym się polityką i prenumerującym gazety ludowe, które wykładał do czytania w swojej karczmie. Według Witosa inni chłopi wyrażali o Ptaku niezbyt pochlebne opinie, „nie mogąc znosić panoszącego się dorobkiewicza”. Witos opisał swoje pierwsze zetknięcie z Ptakiem, które miało miejsce w 1895.
 
=== Poseł na Sejm Krajowy ===
Ptak współpracował z [[Jan Stapiński|Janem Stapińskim]], współorganizatorem galicyjskiego [[Polskie Stronnictwo Ludowe (1895–1913)|Stronnictwa Ludowego,]] który,(SL)<ref wedługgroup=uwaga>Od S1903: Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL).</ref><ref group=uwaga>Stapiński według Stanisława Szczepańskiego, szachował „w Krakowskiem Wójcika Ptakiem, Ptaka Waligórą, czy innym prezesem wójtów, jak potrzeba było”. Zob. {{cytuj książkę| autor = Stanisław Szczepański| tytuł = Z dziejów ruchu ludowego w Polsce| miejsce = Kraków| rok = 1924| strony = 44, 64, 69}}</ref>. W latach 1897–1909 był członkiem Rady Powiatowej SL (PSL) w Krakowie z grupy gmin wiejskich i zastępcą członka Wydziału Powiatowego w Krakowie, a od 1904 – członkiem Wydziałutegoż Powiatowego w KrakowieWydziału. Od 1904 do 1910 był również członkiem Rady Szkolnej Okręgowej w Krakowie z ramienia Rady Powiatowej. Założył Towoddział [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”|Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”]] w Bieńczycach. 20 stycznia 1907 został wybrany na członka Rady Naczelnej [[SokółPolskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (organizacja1913–1931)|„Sokół”Polskiego Stronnictwa Ludowego]] (PSL). W wyborach do Rady Państwa w Bieńczycachmaju 1907 zrezygnował z kandydatury na rzecz [[Franciszek Wójcik|Franciszka Wójcika]]<ref name=psb />.
 
W dniuwyborach 20do stycznia 1907 został wybrany na członka Rady Naczelnej (RN)galicyjskiego [[PolskieSejm Stronnictwo Ludowe „Piast”Krajowy (1913–1931Galicja)|PolskiegoSejmu Stronnictwa LudowegoKrajowego]] (PSL), którą to nazwę przyjęło SL w 1903. W wyborach do Rady Państwa w maju 1907 zrezygnował z kandydatury na rzecz Franciszka Wójcika. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego w dniu 25 lutego 1908 został wybrany na posła z gmin wiejskich pow.powiatu krakowskiego. W sejmieSejmie był członkiem komisji petycyjnej i komisji gminnej, później (od 1910) również iczłonkiem komisji drożyźnianej). Działał również orazjako rewidentemrewident sejmowymsejmowy. Przemawiał m.in. w sprawie zniesienia myt krajowych (1 października 1908), i założenia szkoły gospodyń wiejskich w pow.powiecie krakowskim (14 października 1909). Wystąpił również m.in. wraz z innymi posłami z wnioskiem nagłym w sprawie zapobieżenia głodowi grożącemu ludności w całym kraju (19 marca 1913)<ref name=psb />.
 
W 1908 wraz z [[Władysław Bogacki|Władysławem Bogackim]] byli organizatoramibył słynnegoorganizatorem „wesela krakowskiego”, które defilowało przed cesarzem [[Franciszek Józef I|Franciszkiem Józefem I]] w Wiedniu w 60.sześćdziesiątą rocznicę jego wstąpienia jego na tron. Jedna z córek Ptaka, Zofia, wraz ze znanymz artystą malarzem, [[Henryk Uziembło|Henrykiem Uziembłą]], tworzyli „parę młodych”, a malarz [[Wojciech Kossak]] był starostą. „Wesele” to wywołało wówczas w [[Wiedeń|Wiedniu]] entuzjazm i odbiło się szerokim echem po całym kraju, wywołując również falę krytyk, m.in. i pod adresem Ptaka, jako krakowskiego „Paradebauera” (S. Szczepański). W dniu 8 marca 1908 został ponownie wybrany na członka Rady Nadzorczej PSL. W latach 1913–1914 był członkiem Rady Nadzorczej Krajowej Centralnej Kasy dla Spółek Rolniczych we Lwowie.
 
8 marca 1908 został ponownie wybrany na członka Rady Nadzorczej PSL. W latach 1913–1914 był członkiem Rady Nadzorczej Krajowej Centralnej Kasy dla Spółek Rolniczych we Lwowie<ref name=psb />.
 
=== Działalność w PSL – Lewica ===
W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego 30 czerwcuczerwca 1913 nie zostałuzyskał wybranyreelekcji. na posła; wW jego miejsce mandat otrzymał [[Józef Serczyk]], również ludowiec. Franciszek Ptak figurował jako członek RSRady Naczelnej PSL w czasie jej zebrania w [[Tarnów|Tarnowie]] w dniu 13 grudniugrudnia 1913,. naNa którymtym zebraniu doszło do rozłamu na PSL – Lewica, które skupiło zwolenników [[Jan Stapiński|Jana Stapińskiego]]; i PSL „Piast”, któremu przewodzili [[Jakub Bojko]] i [[Wincenty Witos]]. Franciszek Ptak znalazł się w [[Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica|PSL – Lewica]], w którym na Kongresie w dniu 5 kwietnia 1914 został wybrany na członka RNRady Naczelnej. W dniu 28 czerwca 1914 zwrócił się wraz z Franciszkiem Wójcikiem z odezwą do chłopów o finansowe popieranie PSL – Lewica<ref>{{cytuj („Przyjacielpismo| Ludu”czasopismo 1914= nrPrzyjaciel Ludu| wolumin = 26| s.data = 1914| strony = 4)}}</ref>.
 
W czasie pierwszej[[I wojna światowa|I wojny światowej]] Ptak(1914–1918) w wojskuPtak nie służył w wojsku i pozostawał w domu. Podczas krótkotrwałego zjednoczenia [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (1913–1931)|PSL „Piast”]] z PSL – Lewica, dokonanego na zjeździe w Tarnowie w dn. 1 grudnia 1918, został obrany członkiem Zarządu Głównego PSL.
 
W 1920 roku Ptak, oburzony koniecznością płacenia kar za nieposyłanie dzieci do szkoły, zorganizował wraz z [[Franciszek Wójcik|Franciszkiem Wójcikiem]] zorganizował zebranie dla około czterdziestu osób, podczas któregoi miał przekonywać zgromadzonych rodziców, by nie regulowali grzywien nałożonych przez Radę Szkolną Okręgową. Zarząd szkoły w [[Krzesławice (Kraków)|Krzesławicach]] oskarżył ludowcaPtaka o anarchizm, jednak. Ptak nie przyznał się do winy, co więcej odparł zarzuty, stwierdzając że „nie ogłaszał, by dzieci do szkoły nie posyłać i grzywien nie płacić”. Sprawa została umorzona<ref>{{cytuj stronę| tytuł = Buntownik w oświacie| url = http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/162706,buntownik-w-oswiacie,2,id,t,sa.html| data = 16 września 2009| data dostępu = 19 stycznia 2015| autor = Artur Drożdżak| język = pl| opublikowany = [[Gazeta Krakowska]]}}</ref>.
 
=== W PSL „Piast” – ostatnie lata ===
{{Galeria
W 1924 opuścił szeregi PSL – Lewica i przeszedł do PSL „Piast”. Założył [[Kasa Stefczyka|Kasę Stefczyka]] w Bieńczycach, obsługującą kilkanaście okolicznych wsi, i był jej długoletnim prezesem. W 1932 witał z banderią krakusów Wincentego Witosa jadącego do Pleszowa. Zmarł 29 lipca 1936 w Krakowie w szpitalu OO. Bonifratrów. Pochowany został na cmentarzu w [[Raciborowice (województwo małopolskie)|Raciborowicach]] w dniu 1 sierpnia 1936.
|Nazwa=
|wielkość=300
|pozycja=right
|margines_lewy=1em
|Plik:Grób rodziny Ptaków w Raciborowicach byVetulani.jpg|Rodzinny grobowiec Ptaków w Raciborowicach
|Plik:Grób rodziny Ptaków w Raciborowicach 2.jpg|Rodzinny grobowiec Ptaków w Raciborowicach
}}
W 1924 opuścił szeregi PSL – Lewica i przeszedł do PSL „Piast”. Założył [[Kasa Stefczyka|Kasę Stefczyka]] w Bieńczycach, obsługującą kilkanaście okolicznych wsi, i był jej długoletnim prezesem. W 1932 witał z banderią krakusów Wincentego Witosa jadącego do Pleszowa. Zmarł 29 lipca 1936 w Krakowie w szpitalu OO. Bonifratrów. Pochowany został na cmentarzu w [[Raciborowice (województwo małopolskie)|Raciborowicach]] w dniu 1 sierpnia 1936.
 
Wśród jego wnuków byli m.in. immunolog [[Włodzimierz Ptak]]<ref>{{cytuj książkę | autor = Andrzej Kobos| tytuł = Po drogach uczonych| tom = 4| wydawca = [[Polska Akademia Umiejętności]]| miejsce = Kraków| rok = 2009| strony = 383–398| isbn = 978-83-7676-021-6}}</ref> i chemik [[Wiesław Ptak]].
 
{{SORTUJ:Ptak, Franciszek}}
[[Kategoria:Ludzie związani z Kasami Stefczyka (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego (1895–1913)]]
[[Kategoria:Politycy PSL – Lewicy]]
[[Kategoria:Politycy PSL „Piast”]]
[[Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IX kadencji]]
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Kasami Stefczyka (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1859]]
[[Kategoria:Zmarli w 1936]]