Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 2357 bajtów ,  1 rok temu
brak opisu edycji
}}
'''Franciszek Ptak''' (ur. [[30 sierpnia]] [[1859]] w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]], zm. [[29 lipca]] [[1936]] w [[Kraków|Krakowie]]) – polski [[Chłopi|chłop]], karczmarz, działacz [[Ruch ludowy|ruchu ludowego]], wydawca, poseł na galicyjski [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejm Krajowy]].
 
Ptak był bogatym chłopem, właścicielem karczmy w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]]. Dzięki przedsiębiorczemu zarządzaniu jego szynk prosperował mimo konkurencji ze strony karczmarza żydowskiego. Ptak aktywnie działał w ruchu ludowym. Udzielał się w [[Polskie Stronnictwo Ludowe (1895–1913)|Stronnictwie Ludowym]] już w latach 90. XIX wieku: pełnił rozmaite funkcje w lokalnych strukturach ugrupowania oraz wydawał czasopisma, które następnie rozprowadzał w swojej karczmie. Kilkakrotnie kandydował na posła do [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejmu Krajowego]] Galicji, uzyskał mandat z gmin wiejskich powiatu krakowskiego (1908–1913). Jego porażka kilka lat wcześniej w wyborach do austriackiej [[Rada Państwa (Austria)|Rady Państwa]] została uwieczniona w jednym z dialogów ''[[Wesele (dramat)|Wesela]]'' [[Stanisław Wyspiański|Stanisława Wyspiańskiego]]. Wraz z małżonką był obecny na premierze sztuki w 1900 roku. Według [[Tadeusz Boy-Żeleński|Boya-Żeleńskiego]] Ptak był w pewnym stopniu prototypem postaci Czepca. Był znany ze swojej wielkiej postury i wystawności. Angażował się społecznie, współfinansował inwestycje użyteczności publicznej, m.in. budowę szpitala czy szkoły.
 
== Życiorys ==
=== Wczesne lata ===
[[Plik:Błażej Czepiec i Franciszek Ptak rys. Włodzimierz Tetmajer.jpg|300px|right|thumb|''Błażej Czepiec i Franciszek Ptak w bronowickiej izbie'', pastel [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierza Tetmajera]] (ok. 1900) – Ptak siedzi w środku, [[Muzeum Historyczne Miasta Krakowa]]]]
[[Plik:Franciszek-ptak-z rodzina 1917.jpg|thumb|300px|Franciszek Ptak z rodziną, 1917]]
{{Grafika rozwinięta
| opis = Portrety olejne Franciszka i Marcjanny Ptaków naturalnej wielkości autorstwa [[Józef Krasnowolski|Józefa Krasnowolskiego]] (1906)
| położenie = right
 
| link2 = Plik:Marcjanna Ptak mal. Józef Krasnowolski.JPG
}}
[[Plik:Franciszek-ptak-z rodzina 1917.jpg|thumb|300px|Franciszek Ptak z rodziną, 1917]]
[[Plik:Błażej Czepiec i Franciszek Ptak rys. Włodzimierz Tetmajer.jpg|300px|right|thumb|''Błażej Czepiec i Franciszek Ptak w bronowickiej izbie'', pastel [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierza Tetmajera]] – Ptak siedzi w środku, [[Muzeum Historyczne Miasta Krakowa]]]]
Urodził się w rodzinie [[chłopi|chłopskiej]]. Był synem Antoniego, posiadacza ziemskiego, właściciela ok. pięciu [[Morga|morgów]], i Salomei z Włodków. Ukończył szkołę ludową, ale był także samoukiem, wiele czytał. Gospodarował na swoich dwóch morgach. Okresowo był pracownikiem najemnym w młynie. Założył i prowadził karczmę w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]]. W karczmie zawsze dbał o obecność aktualnych wydań prasy ludowej, którą wykładał na stołach. Przez dziewięć lat był dzierżawcą [[myto|myta]]<ref name=psb>{{cytuj książkę | autor r = Henryk Korczyk| rozdział = Franciszek Ptak (1859–1936)| tytuł = Polski Słownik Biograficzny| tom = XXIX/2 | zeszyt = 121| wydawca = Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk| miejsce = | rok = 1986| strony = 287–288| isbn =| adres rozdziału = http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/franciszek-ptak}}</ref>. Był współzałożycielem i redaktorem czasopism „Wieniec” i „Pszczółka” o problematyce wiejskiej. Jego gospodarstwo uchodziło za wzorowe w okręgu. Propagował najnowsze osiągnięcia w uprawie roli i hodowli.
 
W 1886 poślubił Marcjannę z domu Szafrańską (ur. 7 stycznia 1864, zm. 4 sierpnia 1947), z którą miał dwanaścioro dzieci: pięciu synów i siedem córek.
{{Wcięcie}}{{Wcięcie}}{{Wcięcie}}{{Wcięcie}}– [[Wincenty Witos]], ''Moje wspomnienia''<ref>{{cytuj książkę| autor = [[Wincenty Witos]]| tytuł = Moje wspomnienia| rozdział = Karczmarz z Bieńczyc| strony = 177–179| wydawca = Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza| rok = 1981}}</ref>
}}
 
Wraz z Witosem Ptak wspomagał budowę [[Szpital Zakonu Bonifratrów św. Jana Grandego w Krakowie|Szpitala Bonifratrów w Krakowie]]. Został wpisany na listę dobroczyńców Zakonu Bonifratrów. Kiedy podczas choroby nie chciał przebywać w szpitalu, w związku z jego zasługami dla zakonu bracia zakonni opiekowali się nim w domu. Przyczynił się też walnie do budowy dużej, jak na owe czasy, murowanej szkoły w Bieńczycach – pierwszej tego rodzaju w powiecie, oraz do budowy domu parafialnego w [[Raciborowice (województwo małopolskie)|Raciborowicach]], przy historycznym [[Kościół św. Małgorzaty w Raciborowicach|kościele św. Małgorzaty]]. Ptak przyjaźnił się z artystami, zażyłe stosunki łączyły go z [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierzem Tetmajerem]] (zachowały się listy). Tetmajer utrwalił Ptaka i Błażeja Czepca na swoim pastelu.
 
=== Epizod z ''Weselem'' ===