Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 1838 bajtów ,  1 rok temu
brak opisu edycji
'''Franciszek Ptak''' (ur. [[30 sierpnia]] [[1859]] w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]], zm. [[29 lipca]] [[1936]] w [[Kraków|Krakowie]]) – polski [[Chłopi|chłop]], karczmarz, działacz [[Ruch ludowy|ruchu ludowego]], wydawca, poseł na galicyjski [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejm Krajowy]].
 
Ptak był bogatym chłopem, właścicielem karczmy w [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczycach]]. Jego szynk prosperował dzięki przedsiębiorczości samego gospodarza, mimo konkurencji ze strony karczmarza żydowskiego. Ptak aktywnie działał w ruchu ludowym już w latach 90. XIX wieku. Był członkiem [[Polskie Stronnictwo Ludowe (1895–1913)|Stronnictwa Ludowego]]: pełnił rozmaite funkcje w lokalnych strukturach ugrupowania oraz wydawał czasopisma, które następnie rozprowadzał w swojej karczmie. Kilkakrotnie kandydował na posła do [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejmu Krajowego]] Galicji, uzyskał mandat z gmin wiejskich powiatu krakowskiego (1908–1913). Jego porażka kilka lat wcześniej w wyborach do austriackiej [[Rada Państwa (Austria)|Rady Państwa]] została uwieczniona w jednym z dialogów ''[[Wesele (dramat)|Wesela]]'' [[Stanisław Wyspiański|Stanisława Wyspiańskiego]]. Wraz z małżonką Ptak był obecny na premierze sztuki''Wesela'' w 19001901 roku. Według [[Tadeusz Boy-Żeleński|Boya-Żeleńskiego]] był w pewnym stopniu prototypem postaci Czepca. Był znany ze swojej charakterności, wielkiej postury i wystawności. Przyjaźnił się z artystami, m.in. [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierzem Tetmajerem]]. Angażował się społecznie, współfinansował inwestycje w obiekty użyteczności publicznej, takie jak Dom [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”|„Sokoła”]] i szkoła w Bieńczycach czy krakowski [[Szpital Zakonu Bonifratrów św. Jana Grandego w Krakowie|Szpital Bonifratrów]]. Od 1907 zasiadał w Radzie Naczelnej PSL. Po rozłamie stronnictwa był członkiem kolejno [[Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica|PSL – Lewica]] (1913–1924) i [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (1913–1931)|PSL „Piast”]] (1924–1931).
 
== Życiorys ==
 
W czasie [[I wojna światowa|I wojny światowej]] (1914–1918) Ptak nie służył w wojsku i pozostawał w domu. Podczas krótkotrwałego zjednoczenia [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (1913–1931)|PSL „Piast”]] z PSL – Lewica, dokonanego na zjeździe w Tarnowie 1 grudnia 1918, został obrany członkiem Zarządu Głównego PSL<ref name=psb />.
 
Witos przytoczył krótką rozmowę, jaką odbył z Ptakiem wiosną 1917 roku, po zgłoszeniu w Radzie Państwa w Wiedniu przez Włodzimierza Tetmajera rezolucji stwierdzającej, że jedynym dążeniem narodu polskiego jest odzyskanie niepodległej zjednoczonej Polski z dostępem do morza.
 
{{cytat|Wieczorem chłopi krakowscy podejmowali posła Tetmajera dumni z tego, co się stało, zadowoleni ze swego wybrańca. Widziałem między nimi Franciszka Ptaka (...) i jeszcze kilku innych. Mimo woli przypomniały mi się wszystkie galówki i uroczystości, w których oni udział brali, występując tak samo świątecznie i tak samo mając uradowane twarze. Różnica była duża w tym, że tam ich suto podejmowano za cesarskie pieniądze, a tu oni byli gospodarzami. Słowem, ówcześni chłopi krakowscy nie byli najlepsi. Nic jednak dziwnego, gdyż ich stale demoralizowano, używając do ozdoby i różnych dekoracyjnych występów. Nie czuli się wtenczas mocno, bo gdy ktoś przyniósł wiadomość, że policja ma aresztować uczestników manifestacji, zaraz sobie przypomnieli różne pilne interesy i zaczęli pojedynczo wychodzić. (...)
 
Franciszek Ptak, który przez cały czas był bardzo czupurny, zbliżył się do mnie i zapytał:
<br />– Co ty, Wicek, myślisz, czy jak ta Polska powstanie, to będzie chłopom choć odrobinę lepiej, bo ja myślę, że przyjdą szlacheckie rządy i nowa pańszczyzna.
<br />– Skąd ci takie myśli znowu do głowy przychodzą? – zapytałem.
<br />– Ja znam naszych panów – odrzekł – oni nauczeni żyć cudzą pracą i hulać, a teraz będą jeszcze gorsi, bo mają mniej, a chcieliby używać bez końca.
 
{{Wcięcie}}{{Wcięcie}}{{Wcięcie}}{{Wcięcie}}– [[Wincenty Witos]], ''Moje wspomnienia''<ref>Wincenty Witos: ''Moje wspomnienia''. Ibid., s. 499.</ref>
}}
 
W 1920 roku Ptak, oburzony koniecznością płacenia kar za nieposyłanie dzieci do szkoły, zorganizował wraz z Franciszkiem Wójcikiem zebranie dla około czterdziestu osób i miał przekonywać zgromadzonych rodziców, by nie regulowali grzywien nałożonych przez Radę Szkolną Okręgową. Zarząd szkoły w [[Krzesławice (Kraków)|Krzesławicach]] oskarżył Ptaka o anarchizm. Ptak nie przyznał się do winy, odparł zarzuty, stwierdzając że „nie ogłaszał, by dzieci do szkoły nie posyłać i grzywien nie płacić”. Sprawa została umorzona<ref>{{cytuj stronę| tytuł = Buntownik w oświacie| url = http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/162706,buntownik-w-oswiacie,2,id,t,sa.html| data = 16 września 2009| data dostępu = 19 stycznia 2015| autor = Artur Drożdżak| język = pl| opublikowany = [[Gazeta Krakowska]]}}</ref>.