Żagań: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1609 bajtów ,  1 rok temu
Toponimia+akt.
(W 2014 roku Ośrodek zakończył swoją działalność.)
(Toponimia+akt.)
|wikipodróże =
|wikinews =
|wikicytaty = Żagań
|wikisłownik = Żagań
|www = http://www.um.zagan.pl
}}
 
'''Żagań''' ([[językJęzyk polski|pol.]] hist. ''Żegań'', ''Żegan'' lub ''Zegan''; [[językJęzyk niemiecki|niem.]] ''Sagan'', ''Sagan in Schlesien'' lub ''Sagan am Bober''; [[językJęzyk górnołużycki|łuż.]] ''Zahań'',; [[językJęzyk czeski|czes.]] ''Zaháň''; [[Łacina|łac.]] ''Saganensis'', ''Saganum'', ''Sagnum'', ''Zagano'' lub ''Zager'') – [[miasto]], będące jednocześnie [[Gmina miejska|gminą miejską]] i siedzibą [[Żagań (gmina wiejska)|gminy wiejskiej Żagań]], zlokalizowane w zachodniej [[Polska|Polsce]], w [[województwo lubuskie|województwie lubuskim]], na pograniczu [[Nizina Śląsko-Łużycka|Niziny Śląsko-Łużyckiej]] i [[Wał Trzebnicki|Wału Trzebnickiego]], nad [[Bóbr (dopływ Odry)|Bobrem]] i [[Czerna Wielka|Czerną Wielką]]; siedziba [[powiat żagański|powiatu żagańskiego]]. Usytuowane w odległości 40 km od [[Granica polsko-niemiecka|granicy polsko-niemieckiej]] i 100 km od [[Granica polsko-czeska|granicy polsko-czeskiej]]<ref name=wojcik-polozenie>{{cytuj stronę |url = http://umzagan.nazwa.pl/um/static_page/show/349| tytuł = Położenie| autor = Sławomir Wójcik| opublikowany = umzagan.nazwa.pl|data = |język =| data dostępu = 2011-08-31}}</ref>.
 
Według danych z 31 grudnia 2014 r. liczyło 26 426 mieszkańców.
Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we [[Wrocław]]iu wymienia nazwę miejscowości zanotowaną w dokumencie z 1202 roku jako ''Zegan'' podając jej znaczenie ''„Brandfleck”'', czyli ''„Pogorzelisko, wypalone miejsce”''{{r|Adamy}}. [[Stanisław Rospond (językoznawca)|Stanisław Rospond]] również wyprowadza nazwę Żagań od [[język staropolski|staropolskich]] słów oznaczających [[spalanie]]: ''żec'', ''żegać'', ''żagiew'', co mogło być echem po początkach osadnictwa, związanych z wypalaniem puszczy pierwotnej{{r|Adamy}}. Za trafnością tej tezy przemawiają także nazwy okolicznych miejscowości: [[Żary]], [[Zgorzelec]], [[Pożarów (województwo lubuskie)|Pożarów]]<ref name=toponimia />.
 
W 1475 roku w łacińskich statutach ''[[Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensium|Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium]]'' miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie ''Zager''<ref>[http://www.digitallibrary.pl/dlibra/docmetadata?id=42155&from=publication Franz Xaver Seppelt, „Die Breslauer Diözesansynode vom Jahre 1446”, Franz Goerlich, Breslau 1912, s. 97. – tekst łaciński statutów w wersji zdigitalizowanej.]</ref>. Na [[Miedzioryt|miedziorycie]] autorstwa Johanna W. Wielanda i Matthaeusa von Schubartha z 1736 roku widnieje z kolei łacińska nazwa ''Saganensis''<ref name="Miedzioryt">{{Cytuj stronę | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/VZWSS32OMFAZOMDHH4UP543SIJ32AR43 | tytuł = Karte vom Herzogtum Sagan in Schlesien, ca. 1:110 000, Kupferstich, 1736 | nazwisko = Wieland | imię = Johann W. | nazwisko2 = von Schubarth | imię2 = Matthaeus | rok = 1736 | opublikowany = Deutsche Digitale Bibliothek | język = de | data dostępu = 2018-05-15}}</ref>.
 
W 1750 roku nazwa ''Zegan'' wymieniona została w języku polskim przez [[Fryderyk II Wielki|Fryderyka II]] pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska<ref>[http://www.sbc.org.pl/dlibra/doccontent?id=26222&from=FBC „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.]</ref>. Inną polską nazwę – ''Żegan'' – wymienił śląski pisarz [[Józef Lompa]] w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w [[Głogówek|Głogówku]] w 1847 roku<ref>[[Józef Lompa]], „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 11.</ref>. Z kolei [[słownik geograficzny Królestwa Polskiego]] z 1895 podaje polską nazwę ''Żegań'' oraz łacińskie: ''Saganum'', ''Zagano'' i ''Sagnum''<ref>{{SgKP|XIV|755|Żegań}}</ref>.
 
Na początku XX wieku zaczęto używać również niemiecką nazwę ''Sagan in Schlesien''{{refn|grupa=uwaga|Nazwa ta jest używana do dnia dzisiejszego<ref name="Miedzioryt"/>.}}<ref>[[:Plik:07709-Sagan-1906-Dorotheenhospital-Br%C3%BCck_%26_Sohn_Kunstverlag.jpg|Pocztówka z widokiem szpitala św. Doroty z 1906 roku.]]</ref>, a od połowy lat 30. do 1945 także ''Sagan am Bober''<ref>{{Cytuj stronę | url = http://fotopolska.eu/477439,foto.html?o=b108487 | tytuł = Widokówki z Żagania, Żagań - 1935 rok, stare zdjęcia | data = 2013-12-06 | opublikowany = Portal Fotopolska | data dostępu = 2018-05-15}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://zbc.uz.zgora.pl/dlibra/publication/4639/edition/4819/content?ref=desc | tytuł = Żagań / Sagan; Sagan am Bober; Partie am Ludwigsgarten | opublikowany = [[Zielonogórska Biblioteka Cyfrowa]] | data dostępu = 2018-05-15}}</ref>.
 
Przez krótki okres po zakończeniu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] używana była historyczna nazwa ''Żegań''<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19450330196 Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196].</ref>. 19 maja 1946 nazwa miasta została urzędowo ustalona w brzmieniu ''Żagań''<ref>Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (Monitor Polski z 1946 r., Nr 44, poz. 85.).</ref>. Tymczasem po przyłączeniu [[Międzylesie (Warszawa)|Międzylesia]] do [[Warszawa|Warszawy]] w połowie lat 50. jedną z ulic nazwano ''Żegańską'', która obowiązuje do dnia dzisiejszego.
** pałacyk, ul. Jana Pawła II 7, dawna siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej. Klasycystyczny, zbudowany na przełomie XVIII i XIX wieku według projektu [[Christian Schultze|Christiana Schultze]] dla radcy dworu książęcego [[Johann Metzke|Johanna Metzke]]
* domy, ul. Warszawska 6, 7, 10, 11, 12, 13, 15, 19, 21, 22, 23, z XVIII wieku, XIX wieku, XX wieku
[[Plik:07709-Sagan-1906-Dorotheenhospital-Brück_%26_Sohn_Kunstverlag.jpg|thumb|upright=1.5|Zespół szpitala pod wezwaniem św. Doroty w 1906 r.]]
* zespół szpitala pod wezwaniem św. Doroty; istniejący do dzisiaj, neogotycki budynek szpitala, wzniesiono za sprawą księżnej [[Dorota de Talleyrand-Périgord|Doroty]]. Plac otaczający szpital, księżna nabyła od rodziny Willmanów, żagańskich fabrykantów. Kamień węgielny pod budowę obiektu położono 3 maja 1851 w obecności [[Władcy Prus|króla pruskiego]] [[Fryderyk Wilhelm IV Pruski|Fryderyka Wilhelma IV]]. Szpital oddano do użytku w październiku 1859 r. Z tej niezwykle nowoczesnej jak na owe czasy placówki mogli korzystać jedynie mieszkańcy księstwa żagańskiego, zarówno katolicy, jak i protestanci. Przy murze okalającym szpital znajduje się kaplica wybudowana w drugiej połowie XIX w., błędnie określana domkiem loretańskim<ref name=kaplica />
** dom sióstr zakonnych, z połowy XIX wieku
** kościół → kościół parafialny pod wezwaniem Świętego Krzyża
** budynek szpitalny, z połowy XIX wieku
[[Plik:Zagan ratusz.jpg|thumb|Wieża [[Ratusz w Żaganiu|ratuszowa]]]]
inne zabytki:
* [[Cmentarz żydowski w Żaganiu|cmentarz żydowski]]
[[Plik:Zagan ratusz.jpg|thumb|Wieża [[Ratusz w Żaganiu|ratuszowa]]]]
* wieża ratuszowa która jest pozostałością [[Ratusz w Żaganiu|ratusza]] usytuowanego pierwotnie w Rynku, a w XVI wieku przeniesionego na zachodnią pierzeję zabudowy mieszkalnej. Neoklasycystyczna, zbudowana w latach 1879–1880 z wykorzystaniem fragmentów ratusza [[gotyk|gotyckiego]] z XIV-XVI wieku. Na I piętrze zachowało się sklepienie kryształowe z pierwszej połowy XVI wieku, Rynek
* [[Żagań (stacja kolejowa)|dworzec kolejowy]] z pięcioma peronami; obecny budynek dworca kolejowego jest już trzecim z kolei. Budowę ukończono 1 marca 1913 roku na miejscu wcześniejszego, zniszczonego przy pożarze. Z okazji 150 lat kolejnictwa na ziemi żagańskiej w 1996 wmurowano pamiątkową tablicę na ścianie dworca od strony ulicy
* 14 stycznia 2017 roku w Żaganiu odbyło się oficjalne powitanie wojsk amerykańskich.
 
== Uwagi ==
{{Wikicytaty|o Żaganiu|Żagań}}
{{Uwagi}}
 
== Przypisy ==