Karl Friedrich Schinkel: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 43 bajty ,  1 rok temu
Po powrocie do Berlina zarabiał na życie jako malarz. Po klęsce sił pruskich króla [[Fryderyk Wilhelm III Pruski|Fryderyka Wilhelma III]] w czasie [[wojny napoleońskie#Wojna z Prusami|kampanii pruskiej]] w [[bitwa pod Jeną-Auerstedt|bitwie pod Jeną-Auerstedt]], architekci nie mieli zbyt wielu zleceń. Chociaż plany publikacji rysunków z podróży nie doszły do skutku, to posłużyły do wykonania pierwszych obrazów (''Antike Stadt an einem Berg'', 1805) oraz [[diorama|dioram]] i panoram. W latach 1807–1815 Schinkel wykonał panoramy i dioramy dla Wilhelma Ernsta Gropiusa (1765–1852), który w dawnym domu Schinkla prowadził kawiarnię, a oprócz tego od 1806 fabrykę masek oraz [[teatr lalek]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko =Zadow | imię = Mario Alexander|nazwisko2 = Schinkel| imię2 =Karl Friedrich | tytuł = Karl Friedrich Schinkel: Leben und Werk| url = http://books.google.be/books?id=x3nzQU6W3c4C&printsec=frontcover&dq=Karl+Friedrich+Schinkel&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=1&as_miny_is=2009&as_maxm_is=12&as_maxy_is=2009&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en#PPA8,M1| wydawca = Edition Axel Menges| miejsce = | rok = 2003| strony = 50-51| isbn =3932565290 | język = de| data dostępu = 13 kwietnia 2009}}</ref>. Syn Wilhelma, [[Carl Wilhelm Gropius]] (1793–1870), malarz dekoracji, wydawca i artysta sceniczny, należał do kręgu znajomych Schinkla. W [[Boże Narodzenie]] 1809 świąteczną dioramę Schinkla obejrzała rodzina królewska<ref name="Biografia">{{cytuj książkę |nazwisko = | imię = | autor r = Andreas Haus| rozdział= Schinkel, Karl Friedrich| tytuł = Neue Deutsche Biographie (NDB) Tom 22| url = https://www.deutsche-biographie.de/sfz78375.html#ndbcontent| wydawca = Duncker & Humblot | miejsce = Berlin | rok = 2005| strony = 795–798| isbn =| język = de| data dostępu = 13 kwietnia 2009}}</ref>.
 
W 1809 wziął ślub z Susanne Berger, córką [[Szczecin|szczecińskiego]] [[Kupiec (zawód)|kupca]] Georga Friedricha Bergera i Uranii Jacqueline Jeanson, którą poznał poprzez Gropiusa<ref name="Zadow" />.
 
=== Kariera ===
Poza działalnością w ramach obowiązków państwowych, Schinkel zajmował się zleceniami prywatnymi, m.in. również od członków rodziny królewskiej. By podołać zobowiązaniom architektonicznym, zatrudniał swoich uczniów, m.in. [[Wilhelm Stier|Wilhelma Stiera]], [[Johann Heinrich Strack|Johanna Heinricha Stracka]], [[Friedrich August Stüler|Augusta Stülera]] czy [[Ludwig Persius|Ludwiga Persiusa]], którzy zajmowali się kierownictwem budów<ref name="Biografia" />.
 
Ponadto Schinkel działał jako ekspert budowlany. W 1815 pojechał do [[Nadrenia|Nadrenii]], skąd właśnie wycofały się wojska francuskie, by sporządzić raport o stanie budowli państwowych<ref>{{cytuj książkę |nazwisko =Jokilehto | imię = Jukka | tytuł = A history of architectural conservation | url = http://books.google.be/books?id=sgaEMjKB3DcC&pg=PA114&dq=Karl+Friedrich+Schinkel&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en#PPA115,M1 | wydawca = Butterworth-Heinemann| miejsce = | rok = 2002| strony = 115| isbn = 0750655119|język = en| data dostępu = 13 kwietnia 2009}}</ref>. W raporcie ''Die Grundsätze zur Erhaltung alter Denkmäler und Altertüme in unserem Lande'' Schinkel rekomendował powołanie do życia instytucji państwowej zajmującej się konserwacją zabytków. W październiku 1815 król wydał rozporządzenie, by wszystkie większe przebudowy obiektów państwowych były konsultowane z główną dyrekcją budów, co zapoczątkowało politykę konserwacji zabytków na terenie Prus. Sam Schinkel sporządził wiele ekspertyz, m.in. [[katedra św. Piotra i Najświętszej Marii PannyKatedra w Kolonii|katedry św. Piotra i NMP]] w [[Kolonia (Niemcy)|Kolonii]], w której zachowanie i dalszą budowę angażował się osobiście. Popierał ochronę historycznych budowli, działał przeciwko ich wyburzaniu i zlecił sporządzenie listy zabytków. W 1830 pracował nad rekonstrukcją [[zamek Stolzenfels|zamku Stolzenfels]] nad [[Ren]]em koło [[Koblencja|Koblencji]]. W 1820 został mianowany członkiem [[Akademia Sztuk w Berlinie|Akademii Sztuk w Berlinie]] i objął stanowisko wykładowcy w Akademii Budowlanej<ref name="BBKL" />.
{{Galeria|Nazwa=Pałace i zamki|wielkość=210|pozycja=right
|Plik:Schloss Babelsberg um 1900.jpg|Zamek Babelsberg, ok. 1900
W pracach Schinkla widać wpływ klasycyzmu Friedricha Gilly’ego. Jego klarowne formy, będące w opozycji do [[barok]]owych wypukłości i wklęsłości, doskonale oddawały ducha pruskiego klasycyzmu. Dla kontrastu z kojarzonym z niedawnymi francuskimi okupantami stylem [[empire]], projekty Schinkla nawiązywały raczej do [[sztuka starożytnej Grecji|architektury greckiej]] niż [[architektura starożytnego Rzymu|rzymskiej]]. Architekt uważany jest za jednego z protagonistów nurtu określanego ang. terminem ''greek revival''.
 
Duży wpływ na prace Schinkla i jemu współczesnych miało wydane w 1762 dzieło historyków architektury [[James Stuart (artysta)|Jamesa Stuarta]] i [[Nicholas Revett|Nicholasa Revetta]] ''The Antiquities of Athens''. Forma, masa, detale oraz zastosowanie elementów antycznych przestały być zależne jedynie od talentu i fantazji projektującego. O ile jeszcze [[porządek dorycki|doryckie]] kolumny [[Brama Brandenburska|Bramy Brandenburskiej]] [[Carl Gotthard Langhans|Carla Gottharda Langhansa]] z 1788 otrzymały bazy, o tyle, dzięki głębokiej wiedzy architektury antycznej, kolumny doryckie Schinkla [[kordegarda|odwachu]] straży królewskiej (niem. ''Neue Wache'') w Berlinie z 1818 zaprojektowane były prawidłowo – bez baz.
 
Najbardziej znane budowle Schinkla znajdują się w Berlinie i okolicy, m.in. budynek teatru (niem. ''Neues Schauspielhaus'' przy Gendarmenmarkt) zbudowany w latach 1819–1821 a zrekonstruowany po zniszczeniach [[II wojna światowa|wojennych]] w latach 80. XX w. czy gmach [[Stare Muzeum|Altes Museum]] na [[Wyspa Muzeów|Wyspie Muzeów]] (1823–1830), pierwszego muzeum otwartego dla publiczności w Berlinie, bazującego na wspólnym projekcie Schinkla i [[Johann Carl Ludwig Schmid|Johanna Carla Ludwiga Schmida]].
Schinkel jest także autorem projektu pomnika feldmarszałka [[Michaił Kutuzow|Kutuzowa]] w [[Bolesławiec|Bolesławcu]]. Architekt nie stronił również od mniejszych form architektonicznych, projektując m.in. studzienkę [[Otton z Bambergu|św. Ottona]] z [[Bamberg]]u w [[Pyrzyce|Pyrzycach]].
 
[[Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim]] (1838) – rezydencja [[Marianna Orańska|Marianny Orańskiej]] i [[Albrecht Hohenzollern (1809-18721809–1872)|Albrechta Hohenzollerna]] – był ostatnim udokumentowanym projektem schorowanego architekta. Przypisuje mu się jeszcze opracowanie przebudowy [[pałac w Zatoniu|pałacu w Zatoniu]] na kilka miesięcy przed śmiercią; nie mógł być jednak autorem tego projektu, bowiem kiedy właścicielka przystąpiła do przebudowy w 1841, Schinkel przebywał już w wielomiesięcznej śpiączce, z której się nie wybudził.
 
Sporządzenie pełnej listy budowli wzniesionych lub przebudowanych według projektów Schinkla jest zadaniem trudnym z uwagi na brak pełnej dokumentacji ingerencji Schinkla w projekty innych architektów przedkładanych mu do zaakceptowania w Urzędzie Budowlanym<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Cramer| imię = Johannes|nazwisko2 = Laible| imię2 = Ulrike|nazwisko3 = Nägelke (wyd.)| imię3 = Hans-Dieter| tytuł = Karl Friedrich Schinkel. Führer zu seinen Bauten. Band I: Berlin und Potsdam| wydawca = Deutscher Kunstverlag| miejsce = München-Berlin| rok = 2008| strony = 7| isbn = 978-3-422-06811-7}}</ref> – stąd wiele projektów jest mu przypisywanych. Ponadto wiele z jego realizacji zostało przebudowanych w okresie późniejszym, zniszczonych podczas działań [[II wojna światowa|wojennych]] lub wyburzonych.
! width="15%" class="unsortable" bgcolor="#778899"| <span style="color:#FFFFFF;">Zdjęcie</span>
|-
|1819 || 1820–1824 || [[Kościół Trójcyśw. ŚwiętejTrójcy w Toruniu|Kościół Trójcy Świętej]] w [[Toruń|Toruniu]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Bernhard| imię = Andreas| tytuł = Karl Friedrich Schinkel. Führer zu seinen Bauten. Band II: Von Aachen über die Mark Brandenburg bis Sankt Petersburg| wydawca = Deutscher Kunstverlag| miejsce = München-Berlin| rok = 2006| strony = 81| isbn = 978-3-422-06684-7| język = de}}</ref> || [[Plik:Toruń - Church of the Holy Trinity.jpg|75px|centre]]
|}
Schinkel był również zaangażowany w powstanie projektów następujących budowli<ref name="Bernhard79">{{cytuj książkę |nazwisko = Bernhard| imię = Andreas| tytuł = Karl Friedrich Schinkel. Führer zu seinen Bauten. Band II: Von Aachen über die Mark Brandenburg bis Sankt Petersburg| wydawca = Deutscher Kunstverlag| miejsce = München-Berlin| rok = 2006| strony = 79–80| isbn = 978-3-422-06684-7| język = de}}</ref>:
7338

edycji